Вы тут

Як Янка Купала і Якуб Колас сталі народнымі паэтамі Беларусі


Відаць, у кожнага з нас з гадамі назапашваюцца самыя розныя матэрыялы, якія маюць рознай ступені цікавасць і каштоўнасць. Але ж калі на іх пазіраць расплюшчанымі вачыма, то можна зрабіць часам і нечаканыя высновы. Вось захацелася і мне зірнуць на тое, што час і абставіны пакінулі ў маім асабістым архіве. Мо гэта будзе цікава і некаму яшчэ.


Народны паэта

Існуе «Пастанова Савету Народных Комісараў Беларускае Савецкае Соцыялістычнае Рэспублікі» ад 10 чэрвеня 1925 года. Яна паведамляе: «28-го мая бягучага 1925 г. мінула дваццаць год, як Ян Дамінікаў Луцэвіч (Янка КУПАЛА) распачаў сваю літаратурную дзейнасць сваім вершам «Мужык».

За гэтыя дваццаць год КУПАЛА разьвінуўся ў выдатнага нацыянальнага поэту, волата беларускага прыгожага пісьменства, які праз увесь час свае літэратурнае працы будзіў сялянскія душы ад цяжкага ўціску і заклікаў да соцыяльнага і нацыянальнага вызваленьня.

 Савет Народных Комісараў уважае за патрэбнае адзначыць гэты юбілей, пастанаўляе:

1. Надаць Яну Дамінікаву ЛУЦЭВІЧУ (Янку КУПАЛЕ) імя БЕЛАРУСКАГА НАРОДНАГА ПОЭТЫ.

2. Прызначыць яму на ўсё жыцьцё пэрсанальную пэнсію ў 180 руб. на месяц.

СТАРШЫНЯ САВЕТУ НАРОДНЫХ КОМІСАРАЎ БЕЛАРУСКАЕ СОЦЫЯЛІСТЫЧНАЕ САВЕЦКАЕ РЭСПУБЛІКІ (Язэп Адамовіч)

КІРАЎНІК СПРАЎ СНК БССР (М. Мароз)

10 чэрвеня 1925 г. м. Менск»

Гэты дакумент захоўваўся ў ЦГАОР БССР, ф.№7 (СНК БССР), оп.1, д. 153, л. 67.

А Пастанове СНК БССР папярэднічаў «Протокол №6 Заседания Совета Народных Комиссаров БССР

 10 июня 1925 г. г. Минск.

ПРЕДСЕДАТЕЛЬСТВОВАЛ тов. АДАМОВИЧ

ПРИСУТСТВОВАЛИ:

С решающим голосом т. т. Гельтман, Калнин, Сегаль, Грузель, Калинин, Хацкевич, Балицкий, Зеликсон, Василевич, Русецкий, Умрихин, Герман.

С совещательн. голосом т. т. : Карпешин, Чернушевич, Консон, Шкубер, Алесин, Яцкевич, Мороз, Поречин.

Секретарь тов. ?Ф?рендель

Слушали : 89. О присвоении Янке КУПАЛЕ звания Народного поэты и установлении пожизненнй пенсии (Вн. Н. Прос)

Постановили: 89. Принять предложенный Н.  Просом проект постановления с изменением п. 2-го проекта в том смысле, что в целях предоставления Янке КУПАЛЕ возможности плодотворно работать на развитие белорусской культуры, освободить Янку КУПАЛУ от всех занимаемых им работ и обеспечив его по смете Н.Проса высшей ставкой ответственного работника по 17-ти разрядной тарифной сетке». (Н.Прос — Народный комиссариат просвещения. — А. Б.)

Гэты дакумент захоўваўся ў ЦГАОР БССР, ф.№7 (СНК БССР), оп.1, д. 153, л.л. 9, 10.

Давайце звернем увагу на некаторыя асаблівасці, якія мо і не маюць надзвычайнага значэння, аднак сведчаць пра тагачасную атмасферу і асаблівасці прыняцця дакументаў. Перш за ўсё, напісанне імя і імя па бацьку Янкі Купалы. Па-беларуску не Янка, як звыкла гаворым мы, а Ян. А вось па-руску — Янка. І зноў жа па-беларуску — не Дамінікавіч, а Дамінікаў, гэта значыць, Дамінікаў сын.

І яшчэ адно філалагічнае назіранне. Купалу не называлі «народны паэт», а надавалі яму імя «беларускага народнага паэты». Праўда, па-руску гэта ўсё ж было «звание». А што, хіба было і іншае, не беларускае найменне? Хіба быў творца, які мог атрымаць імя не «беларускага», а нейкага іншага «поэты». Гісторыя падобнага выпадку не засведчыла. А паколькі Янка Купала быў першым народным паэтам, то нават журналісты не ведалі, як пісаць гэтае найменне. Таму ў газетным паведамленні сказана, што Купалу прысвоена «назва» беларускага народнага паэты.

Надзвычайную цікавасць уяўляе другі пункт пастановы. Персанальная пенсія Янку Купалу прызначалася пажыццёва. А каб гэта адбылося, яго вызвалялі ад усіх і ўсякіх пасад, даючы магчымасць не клапаціцца аб працы і яе аплаце, а заняцца выключна творчасцю. Памер пенсіі, здаецца, быў самы высокі ў тагачаснай іерархіі высокіх савецкіх чыноўнікаў, што і пазначана ў пратаколе — «высшей ставкой ответственного работника».

Ну і зірнём на самы апошні радок: «м. Менск». Места Менск. Так пісалася тады назва нашай сталіцы. А калі параўнаць два тэксты — беларускі і рускі, выходзіць, што места, а не горад, і Менск пісаліся толькі па-беларуску. Бо ў рускім варыянце стаіць г. Мінск.

Паведамленне пра гэтае рашэнне было надрукавана на другой старонцы газеты «Савецкая Беларусь» (выходзіла на беларускай мове) у №130 (1429) за 13 чэрвеня 1925 года:

«Янка Купала — Беларускі Народны Паэта.

Савет Народных Камісараў БССР пастанавіў прысвоіць Янку Купалу назву БЕЛАРУСКАГА НАРОДНАГА ПАЭТЫ.

Адначасна Савет Народных Камісараў пастанавіў вызваліць Янку Купалу ад займаемых пасадаў і вызначыць яму забясьпеку па каштарысу Народнага Камісарыяту Асьветы па вышэйшай стаўцы».


А як у Якуба Коласа?

А якія дакументы сведчаць аб прысваенні звання народнага паэта Якубу Коласу? У мяне ёсць копіі гэтых рашэнняў. У 1926 годзе адзначалася 20-годдзе пачатку літаратурнай дзейнасці паэта. З нагоды гэтай даты была прынята «Пастанова Савету Народных Камісараў БССР

АБ УРАЧЫСТЫМ АДЗНАЧЭНЬНІ 20 ГОДЗЬДЗЯ ЛІТАРАТУРНАЙ ТВОРЧАСЬЦІ БЕЛАРУСКАГА ПІСЬМЕННІКА ЯКУБА КОЛАСА.

Савет Народных Камісараў ПАСТАНАЎЛЯЕ: 1. Прыняць да ведама пастанову Народнага Камісарыяту Асьветы аб адзначэньні 20 гадовай літаратурнай творчасьці беларускага пісьменніка Якуба КОЛАСА урачыстым сьвяткаваннем яго юбілею ў культурна-асьветных установах.

2. Надаць Якубу КОЛАСУ званьне Народнага Паэты і прызначыць яму пажыцьцёвую пэнсію з разьліку стаўкі адказных працаўнікоў БССР

СТАРШЫНЯ САВЕТУ НАРОДНЫХ КАМІСАРАЎ БССР (Яз. АДАМОВІЧ)

КІРАЎНІК СПРАЎ САВЕТУ НАРОДНЫХ КАМІСАРАЎ БССР (М. МАРОЗ)

18 кастрычніка 1926 г.»

Гэты дакумент захоўваўся ў ЦГАОР БССР, ф. №7, оп. 1, д. 299, т. 3, л. 426.

Маецца таксама «Пастанова Савету Народных Камісараў Беларускае ССР

АБ УРАЧЫСТЫМ АДЗНАЧЭНЬНІ 20 ГОДЗЬДЗЯ ЛІТАРАТУРНАЕ ТВОРЧАСЬЦІ ПОЭТЫ І ПІСЬМЕННІКА ЯКУБА КОЛАСА.

Прызнаючы вялікую важнасьць для працоўных Беларусі і для беларускай культуры літаратурна-мастацкай дзейнасьці Якуба Коласа, Савет Народных Камісараў ПАСТАНАЎЛЯЕ:

1. Надаць Якубу КОЛАСУ годнасьць народнага паэты.

2. Прызначыць Якубу КОЛАСУ пажыцьцёвую пэнсію ў разьмеры стаўкі адказных політычных працаўнікоў БССР.

3. Прыняць да ведама пастанову Народнага Камісарыяту Асьветы аб адзначэньні 20 гадовай літаратурнай творчасьці Якуба КОЛАСА урачыстым сьвяткаваннем яго юбілею ў культурна-асьветных установах.

СТАРШЫНЯ САВЕТУ НАРОДНЫХ КАМІСАРАЎ БССР (Яз. АДАМОВІЧ)

КІРАЎНІК СПРАЎ САВЕТУ НАРОДНЫХ КАМІСАРАЎ БССР (М. МАРОЗ)

18 кастрычніка 1926 г. г. Менск» Гэты дакумент захоўваўся ў ЦГАОР БССР, ф. №7, оп. 1, д. 299, т. 3, л. 429.

Цікава, што ў гэтым дакуменце ёсць некаторыя адрозненні ад першай пастановы адносна Янкі Купалы. Напрыклад, пажыццёвая пенсія Коласу прызначаецца як і адказным, што ў першым дакуменце, але ўжо палітычным працаўнікам. Значыць, для іх гэтая пенсія была большая, бо, напэўна, былі і тыя, хто не адносіўся да гэтай катэгорыі і, адпаведна, меў меншую пенсію.

Адрозніваецца Коласава пастанова і тым, што у ёй няма ўказання, як у пастанове, якая датычыць Янкі Купалы, аб тым, што паэт вызваляўся ад займаемых пасад. «Забясьпека» Янку Купалу таксама вызначалася «па каштарысу Народнага Камісарыяту Асьветы па вышэйшай стаўцы». Мо і дробязі, але праўдзівыя і цікавыя.

Каб Якуб Колас не быў пакрыўджаны адносна своечасовай і поўнай выплаты прызначанай пенсіі, Кіраўнік спраў Савета Народных Камісараў БССР М. Мароз напісаў свой ліст:

«У Народны Камісарыят Соцыяльнае Забясьпекі.

На падставе пастановы Савету Народных Камісараў БССР Кіраўніцтва Спраў СНК БССР просіць выдаваць з 18 кастрычніка 1925 г. Якубу КОЛАСУ (Кастусю Міцкевічу) з сродкаў, якія адпускаюцца НКСЗ для выдачы пэрсональных пэнсій, пажыцьцёвую пэнсію ў разьмеры 183 р. у месяц.

 Пры гэтым асабліва просім, каб выдача гэтая была зроблена без затрыманьня і па магчымасьці лішніх клопатаў для народнага поэта Якуба КОЛАСА».

Гэты дакумент захоўваўся ў ЦГАОР БССР, ф. №7, оп. 1, д. 299, т. 3, л. 431.

Як бачым, тут гучыць клопат пра дабрабыт Коласа і пазбаўленне яго ад непатрэбных мітрэнг, што можа сведчыць аб вялікай бюракратычнай валакіце нават у вышэйшых органах тагачаснай улады.

А вось дата выдачы пенсіі выклікае пэўнае недаўменне. У самой пастанове дата прысваення звання народнага паэта пазначана як 18 кастрычніка 1926 года. А ў запісцы М. Мароза гучыць просьба аб выдачы пенсіі з 18 кастрычніка 1925 года. У чым справа? Апіска? Ды і Мінск памяняў ужо свой статус: не места, як у Янкі Купалы, а горад.

Анатоль БУТЭВІЧ

Працяг будзе

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.

Грамадства

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

У апошнія тыдні на краіну абрынулася небывалая спякота...