Вы тут

Ці стане бульба далiкатэсам?


Чым небяспечнае глабальнае пацяпленне? Як яно адаб'ецца на прыродным i жывёльным свеце Беларусi ў наступныя дзесяць гадоў? Чаму атамная энергiя — сяброўка клiмата, i наколькi небяспечны вораг СО2? Што рабiць, каб утрымаць тэмпературу на планеце? Над гэтымi i iншымi выклiкамi для свету i нашай краiны, звязанымi з глабальным пацяпленнем i змяненнем клiмату, у Мiнску на анлайн-iнтэрактыве «Ты заўважыў, як змянiлася планета?» разважалi эксперты. Мерапрыемства арганiзавала дзяржкарпарацыя «Расатам» у партнёрстве з Iнфармацыйным цэнтрам па атамнай энергii i Расiйскiм цэнтрам навукi i культуры ў Мiнску.


Ягор ДАНЧАНКА, мадэратар мерапрыемства, шоўмен, вядучы iнтэлектуальнай гульнi «Мазгабойня»; Надзея ЗДАНЕВIЧ, вядучы iнжынер па палiвавыкарыстаннi i абыходжаннi з радыеактыўнымi адходамi ўпраўлення тэхнiчнага суправаджэння АЭС ДВА «Белэнерга»; Iрына ПАНЯДЗЕЛЬНIК, каардынатар фестывалю «ВНУ» ў Беларусi i PR-менеджар у праекце TeRRIFICA Belarus; Андрэй ПIЛIПЧУК, эксперт у галiне змянення клiмату i якасцi атмасфернага паветра (злева направа).

Самае спякотнае лета

Адзiн са спiкераў мерапрыемства, стваральнiк i каардынатар iнiцыятывы «Моладзь за ўстойлiвае развiццё» ў нашай краiне, каардынатар фестывалю «ВНУ» ў Беларусi i PR-менеджар у праекце TeRRIFICA Belarus Iрына Панядзельнiк.

Гэтая маладая дзяўчына расказала, што цяпер адбываецца на планеце з клiматам i што нас чакае ў будучынi. Яна заявiла, што ўжо на працягу больш як 30 гадоў значна павялічваецца сярэднегадавой тэмпературы Зямлi i Сусветнага акiяна. I адбываецца гэта па вiне антрапалагiчнага фактару (чалавечай дзейнасцi).

Змяненне клiмату выклiкае, акрамя гэтага, раставанне ледавiкоў, павелiчэнне колькасцi засух i паводак на планеце i ў нашай краiне.

Адна з прычын пацяплення — павелiчэнне долi парнiковых газаў у атмасферы. Канцэнтрацыя вуглякiслага газу павялiчылася на 40 % у параўнаннi з даiндустрыяльным перыядам. Гэта, у асноўным, адбываецца ад таго, што людзi актыўна спальваюць вугаль, прыродны газ, нафтапрадукты i iншыя вуглевадароды. Таксама, павелiчэнне долi вуглякiслага газу адбываецца з прычыны асушэння балот, высякання лясоў i вядзення iнтэнсiўнай сельскай гаспадаркi.

Як гэта закране нашу краiну? Вядома, што адхiленне сярэдняй па Беларусi гадавой тэмпературы паветра адсочваецца з 1881 года. З таго часу былi як пацяпленнi, так i пахаладаннi. Але, пачынаючы з 1989 года ў нас толькi цяплее, за гэты час сярэднегадавая тэмпература павысiлася на 1,3 градуса. А 18 з 20 самых цёплых гадоў, пачынаючы з 1945-га, прыпадаюць на перыяд 1989—2016 гадоў.

I тэмпература працягвае павялiчвацца. Сёння ўжо вядома, што ў цэлым мiнулы год быў самы цёплы за ўсю гiсторыю метэаназiранняў у нашай краiне. Сёлета ў нас была анамальна цёплая зiма, а тэмпература паветра ў сакавiку перавысiла клiматычную норму на 3,4 градуса. Паводле прагнозаў клiматолагаў, лета-2020 будзе самым гарачым за апошняе дзесяцiгоддзе. Да гэтага трэба рыхтавацца.

Лён у дэфiцыце, а цецярук адлятае на поўнач

Пацяпленне ўжо прывяло да змены аграклiматычных зон i да павелiчэння працягласцi лясных пажараў. Аднак пацяпленне — гэта не толькi дрэнна. Напрыклад, з'явiлася магчымасць вырошчваць новыя сельскагаспадарчыя культуры, такiя як кукуруза i проса. У той жа час у больш цёплым клiматычным рэгiёне рызыкуем страцiць для прамысловага вырошчвання такiя раслiны як лён, капуста i бульба.

Калi разгледзець разнастайнасць дзiкiх жывёл, то сярод iх ёсць страты, мяркуе Iрына Панядзельнiк. Пакiнулi тэрыторыю нашай краiны расамаха i паўночны алень. На iх «цёплае месца» прыйшлi новыя насельнiкi, такiя як андатра i янот.

У крылатых пакуль няма страт. Але з прычыны таго, што глабальнае пацяпленне будзе працягвацца, зменiцца i арэол iх пражывання. Першая беларуская птушка, якая ў хуткiм часе можа пакiнуць нашу краiну i перасялiцца на поўнач кантынента — цецярук.

На клiмат уздзейнiчае шмат фактараў, якiя ад простых людзей быццам бы i не залежаць. Але за сапраўдную зiму з моцнымi маразамi, а таксама за свежае чыстае паветра можна змагацца. Як лiчыць Iрына Панядзельнiк, любы чалавек можа дапамагчы планеце ўжо цяпер.

Важны градус i вугляродны след

Парыжскае пагадненне па клiмаце, якое заклiкана змагацца са змяненнем клiмату ў вынiку парнiковага эфекту ад дзейнасцi чалавека i стымуляваць свет зменшыць выкiды СО2 у атмасферу, у 2015-м было падпiсана 175 дзяржавамi. Усё, што робiцца для гэтага ў краiнах, мае на мэце да 2050-га стрымаць рост тэмпературы ў свеце нiжэй як на два градусы.

— Чаму так важна ўтрымаць тэмпературу, а пасля пачаць яе змяншаць? Нават адзiн градус — гэта засухi, пажары, спякота, ураганы. Як вынiк, у прыродзе менш ападкаў i менш вады — знiкае рыба, негатыўны ўплыў на сельскую гаспадарку i ўраджаi, — растлумачыў Андрэй ПIЛIПЧУК, эксперт у вобласцi змянення клiмату i якасцi атмасфернага паветра. — Калi скарацiць выкiды СО2 i павялiчыць iх паглынанне, тым самым знiзiўшы антрапагеннае ўздзеянне чалавека, або дасягнуць клiматычнай нейтральнасцi — ураўнаважыць выкiды i паглынанне, — то тэмпература ўтрымаецца i пачне знiжацца.

Каб выканаць абавязкi пагаднення, але не абмяжоўваць патрэбы прамысловасцi i насельнiцтва ў электраэнергii, многiя краiны пераходзяць на шлях пераводу прадпрыемстваў, тэхналогiй i iнвестыцый на нiзкавугляродныя крынiцы генерацыi. 65 краiн, Еўрапейскi саюз i шэраг гарадоў i кампанiй аб'явiлi аб iмкненнi дасягнуць клiматычнай нейтральнасцi да 2050 года.

— Дапамагчы планеце ў гэтым можа любая сям'я, калi падлiчыць свой «вугляродны след». Трэба паглядзець, дзе яна жыве, куды i на чым ездзiць, з якiх элементаў створаны прадукты, якiя яна набывае, i цi можна iх пасля бяспечна перапрацаваць, — упэўнены экперт. — Такiм чынам можна сфармуляваць агульнае разуменне таго, колькi адходаў стварае сям'я. У свеце робiцца акцэнт на экалагiчнасць тавараў i паслуг, i многiя еўрапейскiя краiны да 2025 года збiраюцца абмежаваць допуск тавараў з высокавугляродным следам на свае рынкi.

«Зялёны квадрат» i роўнастароннi трохкутнiк

Беларусь ратыфiкавала Парыжскае пагадненне ў вераснi 2016-га, узяўшы на сябе абавязкi да 2030 года на 28 % зменшыць выкiды парнiковых газаў у параўнаннi з 1990-м. Гэта значыць — не перавысiць узровень выкiдаў у 100 мiльёнаў тон у эквiваленце СО2. А летась на самiце ААН у Нью-Ёрку наша краiна павялiчыла гэтую планку да 35 %.

У Беларусi набiрае абароты развiццё безвугляродных крынiц генерацыi: гiдра-, ветра- i сонечныя электрастанцыi, будуецца атамная станцыя. А спалучэнне энергiй сонца, ветру, вады i атама складаецца ў энергетычную мадэль «Зялёны квадрат».

— Гэтыя вiды вытворчасцi энергii выкарыстоўваюць тэхналогii, пры якiх практычна не выдзяляюцца парнiковыя газы, а цеплавыя выкiды нязначныя, — расказала Надзея ЗДАНЕВIЧ, вядучы iнжынер па палiвавыкарыстаннi i абыходжаннi з радыеактыўнымi адходамi ўпраўлення тэхнiчнага суправаджэння АЭС «Белэнерга». — У мадэлi «Зялёны квадрат» усе чатыры крынiцы энергii не разглядаюцца як канкурыруючыя цi ўзаемазамяняльныя. I генерацыя ад усiх пералiчаных вiдаў мае свае перавагi i абмежаваннi. Пры ўсiх сваiх плюсах класiчныя вiды аднаўляльнай энергii — досыць нестабiльныя генерацыi, бо залежаць ад надвор'я. Па колькасцi туманных дзён, напрыклад, Беларусь ужо абагнала нават непагодлiвы Лондан i зарабiла жартаўлiвую мянушку «туманны Бульбiён». Энергiя ветра таксама залежыць ад яго сiлы. Затое атам даступны 24 гадзiны сем дзён на тыдзень i можа стаць базавай генерацыяй энергii ў спалучэннi з магчымасцямi ветра, сонца i вады.

На думку экспертаў, увод атамнай электрастанцыi ў Беларусi дазволiць зменшыць выкiды СО2 у атмасферу на 7—10 мiльёнаў тон у год. Пры гэтым знiжацца ўплыў будзе не непасрэдна ад работы самой станцыi, а шляхам замяшчэння атамнай энергiяй выкарыстання прыроднага газу (вычарпальнага прыроднага выкапня), на якiм сёння ў Беларусi вырабляецца 98 % электраэнергii. АЭС, якiя працуюць у свеце, ужо не даюць трапiць у паветра двум мiльярдам тон вуглякiслага газу.

Гэты вiд энергii можна аднесцi да клiматычна сяброўскай генерацыi, якая спрыяе развiццю «зялёнай эканомiкi», што ў сваю чаргу спрыяе ўстойлiваму сацыяльна-эканамiчнаму развiццю i абароне прыроды, лiчаць эксперты.

— «Зялёную эканомiку» можна прадставiць як роўнастароннi трохкутнік. I калi мы хочам дасягнуць на адным яго баку росту эканомiкi на 4 %, на другiм — павышэння на 4 % сацыяльнага дабрабыту i бяспекi, то на трэцiм баку мы павiнны на 4 % зменшыць уздзеянне на наваколле, каб вытрымаць гэты баланс, — расказаў Андрэй Пiлiпчук.

Сяргей КУРКАЧ, Iрына СIДАРОК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Адзін з найбуйнейшых рэгіёнаў, які захаваўся ў некранутым стане і які за разнастайнасць азёр, рэк і балот празвалі Еўрапейскай Амазонкай (ці морам Герадота), усё яшчэ застаецца невядомым шырокаму колу турыстаў

Грамадства

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Нацыянальным брэндам Беларусі па праве лічыцца сацыяльная падтрымка сем'яў дзяржавай, і таму напярэдадні Міжнароднага дня сям'і прадстаўнік

Калейдаскоп

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Пачнём, зразумела, з дзяўчынак, бо менавіта іх мамы ўжо цяпер ламаюць галаву над выпускным уборам дачок.