Вы тут

Для чаго Іван вяроўкі звіваў


Падлетку з вёскі Нясята Клічаўскага раёна бацька нават не растлумачыў, для чаго раптам тэрмінова спатрэбіліся 30 вяровак па 30 метраў кожная. А рызыкавалі жыццём у 1944‑м абодва — і сын, і бацька.


Кручкі ды кудзеля

Мы крыху расказвалі пра ветэрана працы, 90‑гадовага Івана Ігнаценку — гл.: “І на “Інтэграле” яго віншавалі” — ГР, 02.02.2019. Ён — з пакалення дзяцей вайны, з беларускай глыбінкі. У свой час Іван Васілевіч вывучыўся на агранома, потым — на хіміка ды воляй лёсу трапіў працаваць “па прафсаюзнай лініі” на Мінскае вытворчае аб’яднанне “Інтэграл”. Яно добра было вядома ў СССР сваёй электронікай, якая выкарыстоўвалася па ўсёй вялікай краіне, у тым ліку і ў касмічнай тэхніцы.

А род ягоны — украінскі. Шукаючы паратунку ад галадухі, што была ў 30‑я гады ва Украіне, магутны грабар Васіль Ігнаценка знайшоў сабе працу на будаўніцтве дарог ва ўсходняй Беларусі дый перасяліўся з сям’ёй на Магілёўшчыну, у вёску Нясята Клічаўскага раёна. Там і застала вайна перасяленцаў. Івану й 13‑ці не было ў 1941‑м. Ён добра памятае, як немцы, змагаючыся з партызанамі, акружылі вёску, зрабілі блакаду. Тады яны з бацькам праз бульбу, паўзком спрабавалі ўцячы. Ды выпаўзлі — прама да гітлераўца, што стаяў у канцы радоў. І той павёў іх пад дулам аўтамата да школы. Думалі, што ўсім канец, бо зона ж партызанская. Але неяк абышлося.

Пэўна, той яркі ваенны ўспамін, звязаны са смяротнай небяспекай, выцесніў са свядомасці ветэрана некаторыя іншыя. А ў год юбілею Перамогі перабіраў Іван Васілевіч у памяці “сваю вайну” ды раптам згадаў, як падлеткам “дыстанцыйна”, цяпер сказалі б, паўдзельнічаў у партызанскай рэйкавай вайне. Спачатку расказаў мне тое па тэлефоне, а потым і выпісаў на лісток пад інтрыгоўным загалоўкам “Для чаго — не ведаў, але заданне бацькі выконваў”.

Многія сёння ў курсе, распавядае Іван Васілевіч, што калі рыхтавалася аперацыя па вызваленні Беларусі пад назвай “Баграціён”, то савецкае галоўнакамандаванне імкнулася напоўніцу выкарыстаць і “партызанскі фронт”. Быў распрацаваны сакрэтны план, каб правесці на ўсіх напрамках наступлення Чырвонай арміі ў тыле ворага адначасова й рэйкавую вайну — сіламі беларускіх партызан. “Трэба было падарваць як мага больш чыгуначных шляхоў — і тым паралізаваць забеспячэнне варожых франтоў усім неабходным,— не адразу выдае свой “вяровачны” сакрэт ветэран.— А большасць чыгуначных шляхоў Беларусі пралягае побач з лясамі, драбналессем, балотамі ды палямі. Партызаны, ведаючы мясцовасці, альбо з дапамогай мясцовых жыхароў, маглі падабрацца да іх, закласці выбухоўку, нанесці шкоду ворагу. І вось, каб засцерагчы подступы да чыгунак, у часе акупацыі немцы паўсюль па Беларусі праводзілі высечку дрэў. Знішчалася ўсялякая расліннасць уздоўж цэнтральных чыгунак: на 50 метраў па абодва бакі. Велізарная праца, і шмат сіл у яе было ўкладзена. Але не варожых. На такія работы захопнікі зганялі прымусова, пад аўтаматамі ўсіх жыхароў бліжэйшых сёл, вёсак, хутароў — як кажуць, ад малога да старога. Усё высякалася. Дзелавая драўніна вывозілася, а парэшткі спальваліся”.

Пры дыверсійных падрывах рэек, мастоў, ваенных саставаў ворага партызаны прыдумвалі свае “тэхналогіі”, у якіх часам выкарыстоўваліся падаўжальнікі. Тады момант выбуху можна было скарэктаваць з пэўнай адлегласці. Маглі быць гэта, разважае ветэран, спецыяльныя шнуры, калі ж іх не хапала, то ішлі ў падрыўную справу звычайныя вяроўкі. Вось і выпала 15‑гадоваму Івану Ігнаценку тое сакрэтнае заданне. “Мне бацька сказаў вырабіць з канаплянай, найбольш трывалай кудзелі 30 вяровак па 30 метраў,— успамінае Іван Васілевіч.— Я спрабаваў высветліць навошта, але ён толькі адказаў: мне трэба. А ў нас у ваенны час размова з бацькам заўсёды была канкрэтнай ды кароткай. Так што больш я ні пра што й не пытаў — пачаў выконваць заданне. А як віць вяроўкі, тое вясковы хлапчук, вядома ж, ведаў. Не раз назіраў, як гэта робяць старэйшыя. Для таго ў кустах знайшоў пэўнай формы галінкі, выразаў з іх спецыяльныя кручкі: гэта ж імі скручваюць вяроўкі. Канапляная кудзеля ў нашай гаспадарцы была: каноплі ў вёсцы сеялі. Вырасталі яны пад два метры, і вяроўкі з канапель былі самыя трывалыя”.

Іван Васілевіч памятае сялянскае майстэрства

Тры дні працаваў хлопец. Аддаў вяроўкі бацьку, які, пазней стала вядома, перадаў іх партызанам. Яшчэ, згадвае Іван Васілевіч, бацька ягоны ў той час курыў, і калі прыходзілі партызаны — забяспечваў іх самасадам. Таму сеялі ў гаспадарцы шмат тытуню: каб усім хапала. “Вось тымі вяроўкамі я й звязаны з рэйкавай вайной,— жартуе Іван Васілевіч.— А з партызанамі яшчэ й тытунём. Бо праполка, вырошчванне тытуню, яго далейшая спецыяльная сушка, парадкаванне — гэта быў таксама мой клопат. Усё ўскладалася толькі на мяне: бацька займаўся гаспадаркай — я агародам”.

У тую рэйкавую вайну ў 1944‑м партызаны ўзарвалі чыгуначны мост цераз рэчку Нясята. Гэта, удакладняе Іван Васілевіч, па чыгуначнай лініі Асіповічы — Магілёў. І сагравае яго цяпер думка: можа й вяроўкі-шнуры, ім вырабленыя, паўдзельнічалі ў тым падрыве. Важкі ўнёсак у Перамогу! Бяда ж не абышла іх хату, бо неяк разнюхалі мясцовыя паліцаі пра дачыненні ягонага бацькі з партызанамі. Хоць доказаў таго не мелі, але потым збілі яго вельмі моцна, амаль да смерці.

Па маёй просьбе Іван Васілевіч запісаў тых партызанаў і сувязных, якіх ведаў. Партызаны — гэта Барыс Рыгоравіч Кавалёнак, Сцяпан Чучупалаў, Васіль Іванавіч Дубінюк, Алена Іванаўна Дубінюк. Ну а сувязнымі былі ягоныя бацькі: Васіль Лукіч Ігнаценка ды Еўфрасіння Захараўна Ігнаценка, якая “забяспечвала выпечку хлеба”. І цяпер, калі на сайце “Партызаны Беларусі” выстаўляюцца каштоўныя весткі пра месцы дыслакацыі, асабовы склад партызанскіх атрадаў, дакументы аб прадастаўленні партызанаў да ўзнагарод, можна будзе пацікавіцца: ці не засвяціліся дзе тыя 30 канапляных вяровак у партызанскай гісторыі Бацькаўшчыны.

Іван Ждановіч

Нумар у фармаце PDF

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Гэта культурнае багацце прыцягвае ў краіну масу падарожнікаў. 

Грамадства

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Нават у лёгкай форме перанесеная каранавірусная інфекцыя не праходзіць для арганізма бясследна.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СТРАЛЕЦ. Ад таго, як сплануеце тыдзень, залежыць, ці паспееце завяршыць важныя справы. 

Грамадства

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Дзіцяці абавязкова трэба ведаць: Што такое грошы? Навошта яны патрэбны?