Вы тут

Пра першы верш Янкі Купалы, апублікаваны па-беларуску


У маі 1905 года малады, тады яшчэ невядомы шырокай аўдыторыі, але папулярны ў асяродку беларускіх адраджэнцаў Янка Купала выступіў у друку з вершам, які ў далейшым вызначыў асноўную праграму яго дакастрычніцкай творчасці (паводле характарыстыкі Якуба Коласа, змешчанай у 1943 годзе ў зборніку «Памяці Янкі Купалы»).


Янка Купала. Вільня. 1908 г

Што я мужык, усе тут знаюць,

І, як ёсць гэты свет вялік,

З мяне смяюцца, пагарджаюць, —

 Бо я мужык, дурны мужык.

Радкі, якія канстатавалі бядотны стан простага люду, сацыяльны прыгнёт, прыніжанасць і якімі паэт сведчыў усю глыбіню несправядлівасці і крыўды, з ходу «запісалі» яго не толькі ў адвакаты самага бяздольнага пласта насельніцтва, але і ў ідэйныя натхняльнікі, больш за тое — духоўныя лідары!

Выказаўшы моц свайго душэўнага болю, лірычны герой на гэтым не спыняецца. Паглыбляючыся на дно асэнсавання, захлынаючыся ў хвалях абурэння, ён нібы адштурхоўваецца ад таго дна і... выплывае на паверхню! Але гэта ўжо не той прыніжаны і ўсімі пагарджаны, цёмны і забіты, а поўны веры ў  сябе і свой народ, дзёрзкі і нязломны ў змаганні, з адбіткам годнасці і ўсведамленнем уласнай сілы Чалавек, стваральнік свайго лёсу:

І кожны, хто мяне спытае,

Пачуе толькі адзін крык:

Што хоць мной кожны пагарджае,

Я буду жыць! — бо я мужык!

Першым чытачом беларускамоўнай творчасці маладога паэта і аматарам яго таленту быў «...Я буду жыць!» Пра першы верш Янкі Купалы, апублікаваны па-беларуску літаратуразнаўца і крытык Уладзімір Самойла. Высока ацаніўшы Купалавы спробы пяра, ён паспрыяў з’яўленню верша на старонках рускамоўнай мінскай газеты «Северо-Западный край», з якой супрацоўнічаў. У выданні ў той час друкаваліся творы Льва Талстога, Антона Чэхава, Уладзіміра Караленкі, Максіма Горкага, артыкулы пра Адама Міцкевіча, творчасць Цёткі. Верш «Мужык» увайшоў у першы зборнік «Жалейка» 1908 года і ў многія пазнейшыя выданні выбранай паэзіі, Зборы твораў.

Верш «Мужык». Першая старонка рукапісу. 1905 г

Стаўшы праграмным творам, знакавым для таго часу, верш «Мужык» трапіў у лік тых, што найчасцей перастваралі на іншыя мовы свету. Так, пераклады па-руску зрабілі Роберт Раждзественскі, Навум Кіслік, Анатоль Кудрэйка; паўкраінску — Андрэй Малышка, Мікола Нагнібеда, Дзмітро Паўлычка. Акрамя таго, верш пабачыў свет на англійскай, нямецкай, французскай, балгарскай, румынскай, эстонскай, азербайджанскай, армянскай, асецінскай, грузінскай, казахскай, калмыцкай і многіх іншых мовах. Кім Цесакоў стварыў араторыю «Мы — беларусы», у якой у 1968 годзе прагучаў верш «Мужык», пакладзены на музыку.

З даты апублікавання верша мінула больш ад стагоддзя. Перад чалавекам, ад чыйго імя ў  творы Янкі Купалы вядзецца гутарка, ужо не стаіць вострых сацыяльных пытанняў, што прад’яўляла жыццё ў  той час. Але калі ўзяць пад увагу тое, што галоўным у вершы з’яўляецца сцвярджэнне маральных і духоўных якасцей чалавека, разумееш: Купалаў радок не страціў актуальнасці і сёння...

Яна БУДОВІЧ

У публікацыі выкарыстаны матэрыялы з фондаў Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы

Загаловак у газеце: «...Я буду жыць!»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.