Вы тут

Узнаўляючы эпоху


 

Нацыянальны гістарычны музей Беларусі ўпершыню прадстаўляе значны комплекс графічных работ са свайго збору, які прысвечаны адзінай тэме — Беларусі 1920—1930-х гадоў. У выданні «І рай і боль на песеннай Зямлі... Беларусь вачыма мастакоў 1920—1930-х гадоў», што пабачыла свет сёлета ў выдавецтве «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», — этнічныя тыпы жыхароў, вясковыя і гарадскія краявіды, помнікі традыцыйнага народнага мастацтва, рамёстваў і дойлідства. Прадмова і ўкладанне Наталлі Мартынавай, вядучага навуковага супрацоўніка Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.


Творы мастакоў таго часу, што ўвайшлі ў зборнік, маюць каштоўнасць не толькі мастацкую, але і навуковую, паколькі большасць мастакоў удзельнічала ў краязнаўчым руху. Менавіта падчас шматлікіх этнаграфічных, фальклорных, археалагічных экспедыцый яны рабілі замалёўкі. Але, з’яўляючыся замалёўшчыкамі ў вандроўках, яны таксама праводзілі і асобныя экспедыцыі мастакоў, у якіх бралі ўдзел і  прафесіяналы, і аматары. Графіка падзялялася на навукова-краязнаўчую і мастацка-краязнаўчую.

У кнізе, змест якой складаюць раздзелы «Асобы», «Краявіды», «Традыцыйная культура», «Геаграфічны паказальнік», «Персаналіі» і «Спіс скарачэнняў», прадстаўлены графічныя лісты мастакоў з усіх рэгіёнаў Беларусі. Краіна да 1939 года была падзелена дзяржаўнай граніцай, але народ ад гэтага не падзяліўся. Поруч з творамі прызнаных майстроў Савецкай Беларусі Аркадзя Астаповіча, Анатоля Тычыны, Мікалая Дучыца, Меера Аксельрода, Аскара Марыкса, Мендзеля Горшмана ёсць у альбоме творы мастакоў Заходняй Беларусі — Язэпа Драздовіча, Пятра Сергіевіча, Ніны Сасноўскай, Леапольда Родзевіча. Так, выданне прапануе творы з  альбома Язэпа Драздовіча «Палессе. Піншчына». Сярод адметных работ — «Капліца ў  Падгацці», «Кірмаш у Пінску», «Стажок. Вёска Плешчыцы» 1926 года.

Лёс некаторых мастакоў цесна звязаны з гісторыяй Нацыянальнага гістарычнага музея: Янкель Кругер, Міхаіл Філіповіч і Гаўрыла Віер у 1920—1930-я гады былі яго супрацоўнікамі. Напрыклад, апошні пакінуў партрэты загадчыка гаспадаркі і прыбіральшчыцы музея. Янкель Кругер у 1921 годзе як супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага музея (тагачасная назва НГМ) удзельнічаў у навуковай экспедыцыі ў Слуцк, падчас якой былі напісаны яго акварэлі з выявамі храмаў горада.

Значную частку альбома складаюць творы графікаў Віцебска, унікальнага мастацкімі традыцыямі. У 1920—1930-я гады ў зборы БДМ сфарміраваўся вялікі комплекс твораў віцебскіх мастакоў, вядомых майстроў і студэнтаў Беларускага мастацкага тэхнікума (першая навучальная ўстанова краіны, дзе рыхтавалі прафесійных мастакоў): Саламона Юдовіна, Міхаіла Эндэ, Льва Зевіна, Рамана Семашкевіча, Іосіфа Сонкіна, Сцяпана Андруховіча, Льва Лейтмана, Хаіма Ліўшыца. Унікальныя старонкі выдання «І рай і боль на песеннай Зямлі... Беларусь вачыма мастакоў 1920—1930-х гадоў» — замалёўкі ліштваў вокнаў і аздаблення дахаў драўляных дамоў Віцебска, Глуска, Бабруйска, Жлобіна аўтарства Мікалая Пашкевіча, выпускніка гэтага самага тэхнікума. Аўтар на кожным малюнку пакінуў дакладны адрас. Гэта  — прыклад навуковай графікі. Насамрэч, драўляная забудова хутчэй за іншыя віды архітэктуры знікае ў часе. Між тым графічныя лісты Мікалая Пашкевіча ўзнаўляюць выгляд амаль 50 вуліц даваеннага Віцебска.

Дарэчы, укладальніца зборніка адзначае, што творы з гэтага комплексу часткова былі прэзентаваны ў залах Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі. Выстаўка «Захаванне і вывучэнне этнаграфічнай спадчыны супрацоўнікамі Беларускага дзяржаўнага музея ў 1920-я гады» прысвячалася тэме сумесных даследаванняў музейшчыкаў і Інстытута беларускай культуры. Выстаўка «І рай і боль на песеннай Зямлі» ў свой час пазнаёміла наведвальнікаў з той часткай калекцыі графікі музея, якая была сфарміравана ў 1920—1930-я гады. А зараз і  выдатны альбом зможа перанесці ў той час, вяртаючы нас да страчанага і невядомага.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

У некаторыя выходныя цеплаход здзяйсняў па канале дванаццаць рэйсаў.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

РАК. Надыходзіць дастаткова актыўны, напоўнены падзеямі тыдзень.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.