Вы тут

Зімой і летам — з бяспечным інтэрнэтам


Працяг размовы пра тое, як дапамагчы юным беларускім карыстальнікам “сусветнай павуціны” ўмацаваць свой імунітэт супраць інфавірусных інфекцый


Пэўна, што ўсе інтэрнэт-карыстальнікі хоць трошкі чулі пра вірусы, што гуляюць на віртуальных прасторах “сусветнай павуціны”. Змагаюцца з імі карпарацыі дасведчаных ІТ-спецыялістаў, ствараючы антывірусныя праграмы. Аднак паставіць нейкія фільтры, распазнавальнікі на ўзроўні чалавечай свядомасці супраць фэйкаў, разбуральных і дэструктыўных ідэй — яшчэ больш складаная задача. “Ну ці ж вучылі нас бацькі змагацца з фэйкамі? Усяму не навучыш. Але выхаванне, культурная традыцыя, развіццё інтэлекту ствараюць нябачную лінію абароны асобы. Калі яна ёсць, тады й кінуты фэйк не ляжа ў свядомасць як ідэя каранёвая, асноўная,” — лічыць дырэктар кампаніі “Сакрамент ІТ” Валеры Ягораў. Пачатак гутаркі з ім мы падалі ў № 11 (“Каб не стаў інтэрнэт павуцінаю” — ГР, 15.06.2020).

“Сістэма адукацыі — стратэгічная галіна для краіны”. Тое падкрэсліў Прэзідэнт Беларусі 29 чэрвеня, калі сустракаўся са школьнымі настаўнікамі й выкладчыкі ВНУ, прафесарамі, выхавальнікамі дзіцячых садоў. З усёй краіны з’ехаліся госці ў Выставачны комплекс, які на сталічным праспекце Пераможцаў, пры Палацы Незалежнасці. Аляксандр Лукашэнка на вялікай сустрэчы з педагагічным актывам прапанаваў абмеркаваць развіццё сістэмы адукацыі. Закраналіся розныя пытанні: ад новых правілаў паступлення ў ВНУ да месцаў у інтэрнатах, росту заробкаў настаўнікаў і выкладчыкаў. Кажучы пра важнасць адукацыі ў нашым часе, Кіраўнік дзяржавы звярнуў увагу й на тую прыхаваную небяспеку, якую ўяўляе сабой для юных сучасная інфапрастора: “Вы ведаеце, што адбываецца з моладдзю, якая застаецца сам-насам з інфармацыйнай прасторай. Я шчыра кажу: там ёю ўжо займаюцца іншыя выхавальнікі, замежныя ідэолагі, а часам і злачынцы. І тое, што сёння адбываецца з некаторымі нашымі дзецьмі, гэта не толькі да бацькоў пытанне, але й да ўсіх нас, да ўсёй сістэмы нашай адукацыі”. Па сутнасці, выхаванне моладзі найцесным чынам спалучана з пытаннямі дзяржбяспекі, будучыні нашай Бацькаўшчыны. “Не будзем займацца сваімі дзецьмі — імі зоймуцца чужыя “настаўнікі”. Тады ў гісторыі незалежнай Беларусі, якую павінны прадоўжыць нашы дзеці, можам паставіць кропку. Нават тлустую”.

Лета, школьныя й студэнцкія канікулы — якраз тая пара, калі, маючы больш вольнага часу, школьнікі й моладзь актыўна здабываюць новыя веды, досвед, уражанні ў тым ліку і ў інтэрнэт-прасторы, у якой іх могуць падсцерагаць розныя небяспекі. Напрыканцы першай часткі размовы Валеры Ягораў разважаў: “Вось цяпер вялікая праблема інфапрасторы — фэйкі. Як супрацьстаяць ім? Думаю, найлепшы сродак абароны супраць інфавіруса — вучыць чалавека з маленства аналізаваць, пераправяраць, параўноўваць інфармацыю. Калі ты не прывучаны тое рабіць гэтак жа, як мыць рукі перад ежай (а цяпер і значна часцей!) — то ты, вобразна кажучы, чалавек без культурна-адукацыйнага імунітэту. І таму лёгка дасягальны для любога інфавіруса. Дзе такія навыкі набываць? У сям’і, у школе, у нашым жабніку (маецца на ўвазе праект Мегабук. — І.Ж.). Калі ёсць навыкі, то ў жыццёвым плаванні, сустрэўшы нейкія новыя павевы, інфаплыні, з’явы — ты зможаш правільна выставіць ветразь, папрацаваць вяслом, зарыентавацца па зорках ці прыборах, ацаніць параметры й сілу ветра ці плыні… Наш Мегабук — “трэнажор” для ўмацавання наасфернага імунітэту асобы. 

Калі ты добра ведаеш, куды й навошта рухаешся — лягчэй супрацьстаяць розным інфаспакусам. А з гадамі развіваецца пачуццёведанне. Ты хутка ўжо адсяваеш фэйкі, маючы досвед аналізу іншых разрозненых фактаў і з’яў. Многае, дарэчы, наш мозг апрацоўвае міжволі: мы толькі запускаем працэс, загружаючы зыходную інфармацыю ў наш мегакамп’ютар. Бо чалавек — гэта, кажуць мудрыя людзі, найдасканалая машына ў свеце. Іншая справа, што мы не заўсёды ўмеем якасна выкарыстоўваць увесь свой велізарны патэнцыял”.

І вось як размова прадаўжалася.

— У антычнай міфалогіі, падаецца мне, былі папярэджанні пра інфаспакусы, пра якія вы гаворыце. Напрыклад, ад старажытных грэкаў вядома пра сірэны — дэманічныя істоты, якія сваімі чароўнымі галасамі завабліваюць неабачлівых мараплаўцаў да сябе. Але Адысей-мараплаўца, як расказаў людзям Гамер, загадзя ведаў пра такую небяспеку, там й змог яе пазбегнуць. Інакш салодкагалосыя істоты, завабіўшы спакушаных на сваю выспу, разарвалі б іх на кускі…

— Ну нездарма ж кажуць, што ўсё новае — гэта добра забытае старое! Бярэш міфічных сірэн — і па аналогіі знаходзіш у інтэрнэце тысячы крыніц інфармацыі. Як хутка разбагацець? Як пазбегнуць залішняй апекі бацькоў? Дзе сёння лёгка жывецца? І ты ж, аказваецца, выйграў у нейкай там латарэі вялікія грошы — засталося толькі пагадзіцца забраць выйгрыш… Ну ўсе жадаюць табе дабра й шчасця! І як тут не ўспомніць сірэн, якія зводзяць невядома куды недасведчаных мараплаўцаў…

— Я ведаю, што для пашырэння культурна-адукацыйнай прасторы кампанія “Сакрамент ІТ” планавала ствараць на грунце Мегабук і спецыялізаваныя кніжныя палічкі: для выкладчыкаў, бацькоў, вучняў рознага ўзросту з улікам іх схільнасцяў. Для тых, напрыклад, хто паглыблена цікавіцца інфарматыкай, хіміяй, фізікай, біялогіяй…

— Такая “палічная” опцыя, магчымасць сапраўды ёсць у нашай платформе. І гэта, лічу, правільна. Разам з агульнай, базавай, з якой мы стартавалі, можна разгортваць асобныя кніжныя паліцы. Там могуць быць кнігі для бацькоў: па асаблівасцях узроставай псіхалогіі, методыцы сямейнага выхавання. Для педагогаў — варыянты правядзення асобных урокаў, пра агульныя тэндэнцыі ў педагогіцы, методыка выкладання, сучасныя тэхнічныя сродкі на ўроку ды многае іншае. Чытанне на лета — палічкі па класах. У развіццё праекта мы гатовыя тое ж зрабіць і для студэнтаў. Выступіць заказчыкам, напрыклад, механіка-матэматычны факультэт — размесцім увесь курс на базе ўніверсітэта. Тое, што палічаць найлепшым спецыялісты. І так — па любой спецыяльнасці, прычым на гэтай жа платформе, дзякуючы якой паступова можа стварацца асабістая культурна-адукацыйная прастора чалавека. Воблака, як цяпер кажуць, у якім мы зможам знаходзіць шмат для сябе цікавага. І ўвесь час яго пашыраць.

— А можна ж і вярнуцца да раней засвоенага матэрыялу, нешта паўтарыць, аднавіць веды. Здаецца, у Мегабука ёсць магчымасць весці канспекты, рабіць паметкі на палях…Мне вось падабаецца чытаць кнігі з алоўкам у руках…

— Вядома, можна й вярнуцца. Ёсць магчымасць, робячы любыя запыты, іх гісторыю захоўваць, паметкі рабіць. І сістэма пошуку па ўсёй базе — заўсёды побач. Нешта новае даведаўся — пазначыў. І ў цябе ўсё гэта, канспект навучання, пад рукой! Можна колерам нешта пазначаць. Я, прызнацца, і свае веды па матэматыцы па падручніках, што выстаўленыя на Мегабук, паднаўляю — бо неяк папрасілі знаёмыя з іх дзецьмі пазаймацца. І ў мяне ёсць мой асабісты канспект на базе Мегабук. Я матэматык па адукацыі, у 1979‑м закончыў факультэт прыкладной матэматыкі БДУ. Потым працаваў у акадэмічным Інстытуце кібернетыкі. Але ж з гадамі, дзесяцігоддзямі нейкія нюансы, навыкі губляюцца, каб кансультаваць школьнікаў, калі ты не практыкуеш як настаўнік, рэпетытар, выкладчык матэматыкі. Трэба веды паднаўляць. І з Мегабукам кнігі, канспекты заўсёды побач: у тваім асабістым воблаку.

— Я ведаю, была яшчэ ідэя стварыць бібліятэку беларускай літаратурнай класікі. У тым ліку й з перакладамі на розныя мовы. І зрабіць гэты рэсурс даступным па ўсім свеце…

— Марым і пра такое — знайсці б партнёраў, каб усё рэалізаваць. А колькі цікавага можна выкласці па ваеннай гісторыі, па гісторыі беларускай дзяржаўнасці! Скажу без пахвальбы: наша тэхналогія працуе не толькі ў сярэдняй школе. Гэта праект на выраст. Культурна-адукацыйная платформа і для спецыяльнай, і для вышэйшай адукацыі. А па вялікім рахунку: для ўсёй нацыянальнай культурна-адукацыйнай, інфармацыйнай прасторы. І што важна: гэта наша, айчынная тэхналогія. Мы запампоўваем у базу дадзеных тое, што працуе на нашу эканоміку, культуру, развіццё чалавечага патэнцыялу, бяспеку дзяржавы. Гэта вельмі эфектыўнае ўкладанне сродкаў у развіццё нацыі. Будзе грамадскі запыт — яе можна папаўняць бясконца. Дарэчы, да нашай платформы ёсць немалая цікавасць і ў замежжы, асабліва ў апошнім, каранавірусным часе. Многія разумеюць: пасля пандэміі свет сапраўды будзе іншым. Анлайн-урокі для школьнікаў, лекцыі для студэнтаў — не самае лепшае рашэнне праблемы. І дзесяць гадоў таму працавала такое. А мультымедыйныя падручнікі, кнігі, дапаможнікі — гэта тэхналогіі ў тым ліку й заўтрашняга дня. Уваходзіць у наш Мегабук школьнік — і бачыць паліцы з кнігамі. Можа любую разгарнуць, а там — відэа, і аўдыафайлы… Усё, што яму цікава. Выкладчыкі, бацькі таксама знойдуць сваё. Не хочаш чытаць — слухай альбо відэа глядзі. Калі платформу пастаянна развіваць, то ўтворыцца вялізнае “адукацыйна-культурнае возера”!

— …У якім бяспечна плаваць, умацоўваючы калектыўны імунітэт супраць розных інфавірусаў…

— Так, зручна там вучыцца плаваць у інфаплынях, жыць у наасфернай прасторы. Гэта ж можа быць і базавая сістэма абароны ад знешніх нападаў на нашу нацыянальную інфапрастору. На жаль, не ўсе яшчэ разумеюць сёння, колькі ўсяго рознага можа праз інтэрнэт “праціснуцца” ў свядомасць, у душы юных нашых грамадзян. Прычым асноўная праблема не ў тым, што ёсць інтэрнэт, а ў тым, што мы не вучым карыстальнікаў “плаваць” у водах інтэрнэт-акіяна. Вось і выносіць іх да рэальных, не віртуальных чужых берагоў у тым ліку.

— За савецкім часам, калі ішла гонка ўзбраенняў, развітыя краіны стваралі дарагія сістэмы абароны ад касмічных ды іншых нападаў…

— Можна й такую аналогію правесці. Але выклікі часу цяпер іншыя. Нам трэба ствараць сваю, нацыянальна арыентаваную культурна-адукацыйную прастору. Безумоўна, яе асобныя элементы ўжо ёсць. І важна, каб кожны малады грамадзянін засвойваў сістэму базавых каштоўнасцяў сваіх бацькоў і дзядоў, асвойваў нашы, спрадвечныя культурныя коды, рос патрыётам Бацькаўшчыны. Вось нядаўна я даведаўся: адна сям’я з’ехала жыць з Беларусі ў Швецыю. Неяк прабіліся. Ім паабяцалі, што там — добрае, камфортнае жыццё, і менш пры тым трэба, як кажуць, напружвацца. Матыў зразумелы: менш працаваць — лепш жыць. Але па развіцці, адукацыі тыя маладыя людзі, па сутнасці, нічога з сябе не ўяўляюць. Жанчына думала: усё, зямны рай! Як сыр у масле будзем катацца. І яшчэ адно дзіця там нарадзіла. Прычым уладкоўвацца ў соцыум асабліва не спяшаліся. Калі да яе прыйшлі сацработнікі, яна ім, як кажуць, “права качать” стала. Тыя — свае правы маюць: дзяцей забралі, палічыўшы сям’ю асацыяльнай. Цяпер іх вярнуць немагчыма. Прычым уявіце сабе: дзяцей аддаюць на выхаванне адаптаваным там мараканцам, у якіх і зарплаты прыстойныя, і пастаянная праца. То бок для ўсынаўлення па чыноўніцкіх крытэрыях праходзяць. Вось якая гісторыя. Праўду казалі нашы продкі: дзе нарадзіўся — там і спатрэбіўся. Але ж цяпер праз розныя каналы ідзе інфаапрацоўка: там добра — у нас дрэнна. Хтосьці паддаецца, шукае рай: нібыта “дзесьці там” усё само сабой з неба сыплецца.

— Чаму так атрымліваецца?

— Таму што мы неабачліва запускаем несумленных вярбоўнікаў у нашую інфапрастору. Яны ж паказваюць толькі плюсы “таго” свету і толькі мінусы нашага жыцця. Гэта вядомы прыём ідэалагічнай барацьбы, як раней казалі. Мэта: звабіць з Беларусі працоўныя рэсурсы, пажадана высокаадукаваныя. А крытычнага ўспрымання падобнай інфармацыі ў многіх няма. І хтосьці паддаецца на хітрыкі. Вось такія ёсць выклікі ў эры наасферы, да якой многія не гатовыя.

— Вы згадалі пра чужыя берагі… Увесну была інфа: два мільёны гастарбайтэраў з розных краін затрымаліся ў Чэхіі. Думаю, і нашы сярод іх былі. Прыехалі на заробкі — а потым каранцін, межы закрылі. А яны ж там нікому не патрэбныя: ні жылля, ні працы, ні грошай…

— Ну, рана ці позна з падобнымі працаўнікамі нешта павінна было здарыцца. Людзей вабяць некуды добрымі заробкамі, яны кінулі ўсё — і туды. Ці ў іншую краіну: прыг-скок. Так і хочацца спытаць у іх: гэта што за стыль жыцця, грамадзяне? А пра сваю зямлю, пра Радзіму хто клапаціцца будзе? Можа, гаварыць пра інтарэсы Радзімы — гэта ўжо “не сучасна” ў эпоху інтэрнэту? Дарэчы, “размыванне” матрыцы патрыятызму — адна з сур’ёзных небяспек, што падсцерагае юных у інтэрнэце. А паспрабуйце толькі ў заможных заходнееўрапейскіх краінах такія тэзы агучваць… І адкуль ногі растуць у з’явы пад назвай “размыты патрыятызм” ці “кульгавая самаідэнтычнасць”? З непісьменнасці! Бо культурны, адукаваны чалавек разумее: вось тут мая зямля, мой дом. Тут я абаронены ўсім гэтым сваім — і таму тут ствараю сям’ю, раблю кар’еру. Тут мая будучыня, тут стабільнасць. Не без выключэнняў, вядома: іншаму можа й наканавана сваю долю ў свеце шукаць. Але не мільёнамі ж шукаць нейкага лепшага жыцця ў іншых краінах! Што тут скажаш: сірэны не дрэмлюць, спяваюць. А жыццёвага досведу, культурнай базы, ведаў няма, каб аб’ёмна паглядзець на сітуацыю. Рызыкнулі. Там, як з Чэхіяй, зачынілася пастка — і не вернешся. Альбо вернешся з вялізнымі стратамі. А колькі выпадкаў, калі беларускі выходзяць замуж, нараджаюць дзетак у іншых краінах, разводзяцца — і дзетак ім не аддаюць. Зрэшты, падзеі, справакаваныя каранавірусам, іншымі фактарамі ў ЗША ды іншых багатых краінах для многіх, мяркую, будуць навукай патрыятызму.

— Вялікая тэма для размовы! Аднак вернемся да вашай ІТ-платформы, на якой пабудаваны Мегабук. Можаце сказаць, дзе канкрэтна ў замежжы ёй цікавяцца?

— Ад планаў да ўвасаблення заўсёды няпросты шлях. Таму скажу хіба пра тэндэнцыі — на прыкладзе Кыргызстана. Неяк, гады два ці тры таму, на выставе ТІБО ў Мінску мы прадстаўлялі платформу Мегабук. Я пазнаёміўся з уплывовым чыноўнікам з Бішкека. А нядаўна там стварылі Дзяржкамітэт па інфармацыйных тэхналогіях, і мой знаёмец у ім працуе. Спачатку праявіў інтарэс, потым прапаў на пару гадоў — і вось у іх, як кажуць, пайшоў працэс. У Мінадукацыі Кыргызстана праявілі вялікую цікавасць да электронных падручнікаў. Праходзяць нарады, кансультацыі, пры тым цікавасць да беларускага ІТ-прадукту немалая. Там жа лясоў на кнігі няма: 70 адсоткаў тэрыторыі — горы. Я, дарэчы, сам там бываў: хадзіў у складзе тургрупы ў горы на 4000 метраў. Да возера Ісык-Куль спускаліся.

— Там жа й наш супляменнік, знакаміты Мікалай Пржэвальскі падарожнічаў: у яго з Віцебшчыны родавыя карані. Я чытаў, ён са шляхецкага роду быў, і продку ягонаму шляхецтва (у Вялікім Княстве Літоўскім) нададзена было за подзвігі ў змаганні з рускімі войскамі: калі армія караля Рэчы Паспалітай Стэфана Баторыя ў 1579‑м адбівала Полацак. А пахаваны Мікалай Міхайлавіч (памёр у 1888‑м) паводле яго запавету пры горадзе Каракол, на беразе Ісык-Куля. Там, ведаю, нават адпаведны музейны комплекс ёсць. Так што сувязь Беларусь — Кыргызстан, адладжаная даўно, засталося толькі паднавіць кантакты ў новым часе.

— Цікава. Пачытаю падрабязней пра гэта. Сёння, ведаю, Кыргызстан — краіна з маладым насельніцтвам. Адукацыя развіваецца, і сучасныя тэндэнцыі прадстаўнікі ўлады ўлавілі. Прычым яшчэ да сітуацыі з каранавірусам, а сітуацыя толькі пацвярджае, як гэта важна: разумна выкарыстоўваць ІТ-тэхналогіі на карысць народа, дзяржавы.

Гутарыў Іван Ждановіч

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.

Грамадства

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

КАЗЯРОГ. Буйныя крэдыты зараз лепш не браць. Паспрабуйце прывесці думкі і пачуцці ў парадак. І перастаньце гібець, зазірніце ў сябе, ураўнаважце эмацыянальны стан. Зараз самы час для наладжвання згубленых сувязяў, якія спатрэбяцца ў найбліжэйшай будучыні. Не забывайце пра родных і блізкіх.

Спорт

Сяргей Кавальчук: У спорце вышэйшых дасягненняў адна мэта — быць лепшымі

Сяргей Кавальчук: У спорце вышэйшых дасягненняў адна мэта — быць лепшымі

Міністр спорту і турызму пра жыццё беларускага спорту. Шчыра і аб’ектыўна.