Вы тут

Белаквець і срэбрамузыка


У шэрагу паэтычных тэм, якія лічацца традыцыйнымі, каханне займае асаблівае месца. Калі родную зямлю і пейзажы можна лёгка абмінуць у творах, то каханне так ці інакш хаця б адным вершам прасочваецца ў творчую біяграфію большасці аўтараў. Або часам здараецца так, што вершамі пра каханне выглядаюць тыя, якія аўтар задумваў абсалютна па-іншаму. Больш універсальнай за інтымную застаецца, напэўна, толькі філасофская лірыка. Але філасофская лірыка — нават не тэма, а агульная назва для мільёна розных тэм, адасобленых і кропкава раскіданых па агромністым палатне паэзіі.


Іншымі словамі, даволі цяжка ўявіць сабе зборнік канкрэтна філасофскай лірыкі, які на сто адсоткаў адпавядаў бы заяўленаму жанру і быў максімальна цэласны. Са зборнікамі любоўнай лірыкі куды прасцей. Адзін з іх  — «Я і Ты» Міколы Шабовіча (Мінкапрынт, 2019).

Уплыў гендарных стэрэатыпаў на сучасную паэзію варты асобнага падрабязнага разгляду, але з кнігай «Я і ты» выпадае разгледзець адзін з даволі цікавых аспектаў гэтай з’явы. Здавалася б — вершы пра каханне, ну якія тут стэрэатыпы. Тэзіс «пра каханне шмат пішуць толькі жанчыны» тут ужо не спрацоўвае. Але сама канцэпцыя кнігі выглядае дзіўна. Напэўна, няма нічога асаблівага ў тым, каб за столькі гадоў творчай дзейнасці назапасіць 150 вершаў пра каханне. У анатацыі заяўлена, што зборнік склалі і новыя, і старыя творы, але гады напісання нідзе не прастаўлены. І гэта бянтэжыць. Пры такой заяве хацелася б разгледзець нейкую аўтарскую дынаміку ў тэме, але ў дадзенным выпадку з’яўляецца адчуванне, што яе няма. Увесь зборнік чытаецца як адзін вялікі тэкст пра каханне з адпаведным вакабулярам і рытмам, які крыху змяняецца ад верша да верша, з абсалютна статычнай вобразнасцю. Іншымі словамі, прачытаць гэты зборнік адразу цалкам даволі складана  — ёсць рызыка трапіць у пастку паэтычнай плыні і страціць вастрыню ўвагі.

Калі начытацца сучаснай паэзіі ў інтэрнэце, прызвычайваешся да таго, што любоўная лірыка або вобразная, або наратыўная. Калі начытацца шмат, то ўсе гэтыя бытапісанні, маналогі і казачныя персанажы надакучваюць праз падабенства. У Міколы Шабовіча наадварот  — кожная Джаконда (якіх у зборніку штукі чатыры ў розных вершах), Дульсінея ці Джульета, што раптам выскоквае на чытача з патоку эмацыйнай патакі, асвяжае тэкст, прымушае перачытаць яго. Кожны раз, калі верш становіцца пэўным эскізам сюжэту, гэта выбівае яго з лірычнай інерцыі.

У такім аспекце яшчэ і кампазіцыя кнігі выглядае ўдалай, бо многія тэксты быццам бы сплятаюцца паміж сабой і утвараюць мікрасюжэты. Кшталту такога: у адным з тэкстаў аўтар сумуе па развітанні, у наступным заклікае жанчыну да новай сустрэчы, а ў трэцім ужо сустракае яе на вакзале.

Нібы цэлая вечнасць — мой дзень без цябе...

Да фантазій тваіх ва ўспамінах імкнуся.    

Развітанне з табой — як даніна журбе,

Бо калі ў тыя мроі на хвілю вярнуся.

 

Аўтар строга трымаецца рытму, зусім не блытаецца ва ўласнай вобразнасці. Зададзеная лінія спакойна цягнецца ў сваім накірунку  — расстанні, сустрэчы, мімаходзь прамоўленыя падазрэнні аб «другім» і бясконцае захапленне жанчынай, шчасце быць побач. Хаця і нельга сказаць, што тэксты абсалютна аднолькавыя па настроі  — некаторыя з іх гучаць больш драматычна, у некаторых прабіваецца песенная задумлівасць, часам  — легкадумнасць, даволі часта  — заўважны эратызм.

Паэт карыстаецца прыгожай і насычанай беларускай мовай, час ад часу гуляе са словамі, стварае з іх своеасаблівыя «канцэнтраты настрою» кшталту белаквеці, светлаказкі і срэбрамузыкі. Улюбёнымі вобразнымі сродкамі Міколы Шабовіча з’яўляюцца поры году. «Вясна» ледзь не самае частае слова ў зборніку. Яно і зразумела. Каханне  — вясна душы, маладосць пачуццяў  — першы шэраг асацыяцый. Другое месца па ўжывальнасці займае восень, якая адсылае ўжо да ўзросту лірычнага героя. Зіма часцей з’яўляецца ў тэксце проста абазначэннем сезону.

Праз тое, што гады напісання тэкстаў не пазначаны, узнікае блытаніна з лірычнай гераіняй — «Яе Вялікасцю Жанчынай», дакладней яе ўзростам. У некаторых вершах ёй дзевятнаццаць гадоў, дзесьці яна асацыіруецца з вясной, дзесьці — разам з героем сустракае восень жыцця, часам яна  — забытае і зноў сустрэтае першае каханне, а ў адным месцы аўтар у шэрагу інтэртэкстуальных параўнанняў называе яе Лалітай... Цалкам верагодна, што гэта розныя жанчыны. Але такая блытаніна лішні раз падкрэслівае асноўную хібу зборніка.

Я п’ю тваю зямную прыгажосць,

Хаця яна бадай што незямная.

Цябе свавольнік-вецер распранае

Ці ты сама усім вятрам на злосць

Падносіш свету і плячэй авальнасць,

І журавінкі спелыя грудзей

І ўсё-ткі, не пакінуўшы надзей,

Вяртаешся ў забытую астральнасць.

На працягу ўсіх 150 вершаў аўтар ніводнага разу так і не паказаў тую, што ён усхваляе. Канешне, у тэкстах хапае і пяшчотных рук, і плячэй, і вачэй, і грудзей, і ўсяго астатняга. Але ўсе рысы і ўсе тытулы, якімі паэт надзяляе сваю музу, пакідаюць яе вобраз абсалютна абстрактным. «Незнаёмка», «князёўна», «царыца», «незямная прыгажосць»  — гэта ўмоўныя абазначэнні нейкага ідэальнага вобраза, за якім практычна немагчыма разгледзець сапраўдную жывую жанчыну. Мы вяртаемся да пачатку гэтага тэксту  — да гендарных стэрэатыпаў. Аўтар, вядома ж, не пасылае сваю музу на кухню і не кажа, што яе прызначэнне — нараджаць дзяцей. Але ён пакідае яе аб’ектам, ідэалам без адметнасцей і без волевыяўлення.

З іншага боку, хто забароніць паэту засяроджвацца на сваіх пачуццях больш, чым на тых, хто іх выклікае?

Дар’я СМІРНОВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Шчаслівыя разам, або Формула кахання ад маці шасцярых сыноў

Шчаслівыя разам, або Формула кахання ад маці шасцярых сыноў

Крысціна Пасечнік вырасла ў сям’і цыркавых артыстаў. Дзяцей у такіх сем’ях звычайна раз, два і ўсё. Але ў Бога на яе конт былі іншыя планы.

Грамадства

Жанчыны «Нашай раніцы» на АНТ: лэдзі-бос, жанчына-агонь і дзяўчына-мара

Жанчыны «Нашай раніцы» на АНТ: лэдзі-бос, жанчына-агонь і дзяўчына-мара

Аб тэлебачанні, сям'і, сакрэтах прыгажосці, здароўя і добрага настрою.

Грамадства

Тэст. Беларускія жанчыны: імя ў гісторыі

Тэст. Беларускія жанчыны: імя ў гісторыі

Праверце, ці шмат вы пра іх ведаеце.

Грамадства

Тэлевядучая Кацярына Валовік: Маё шчасце залежыць толькі ад мяне!

Тэлевядучая Кацярына Валовік: Маё шчасце залежыць толькі ад мяне!

Асабісты погляд на тыя каштоўнасці, без якіх немагчыма паўнавартаснае жыццё жанчыны, незалежна ад узросту і статусу.