Вы тут

Услаўляем народную творчасць


На старажытнай тураўскай зямлі адкрыты Памятны Крыж — як згадка пра ўсіх самадзейных артыстаў Бацькаўшчыны


Іван Матох і Мікола Котаў на ўрачыстасці. Фота - Васіль Кулікоў

Погляд з рэдакцыі.

Кожны народ, абжываючы Богам дадзены яму кавалак зямлі, змагаючыся за месца пад сонцам, стварае сваю адметную культуру. Хоць і ўсе мы з часам сыдзем у нябыт, але ж нешта й пакінем у спадчыну нашчадкам. Гадамі, вякамі, нібы невялічкія кольцы ў ствале Дрэва Народа, прырастае-назапашваецца каштоўны досвед вядзення гаспадаркі: калектыўнай, хатняй, дамашняй. Досвед вайсковай справы. Досвед розных рамёстваў, выхавання дзяцей. Выпрацоўваецца культура зносін у соцыуме, шліфуецца мова, звычаі, складваюцца разнастайныя культурныя традыцыі. Так спрадвеку было і ў беларусаў. А сёння ўжо нашы народныя песні, мова гучаць у розных кутках свету, нашы танцы разышліся па многіх краінах. Падаліся ў свет беларусы — і свае культурныя традыцыі з сабой узялі. Бо як жа без іх? Як без душы жыць? Народнае мастацтва й сёння нас паядноўвае, паказвае іншым хто мы ёсць.

Кожнаму з нас уласціва імкнуцца заглянуць за небасхіл: а што там? А як там людзі жывуць? Якія ў іх традыцыі, танцы, песні, думкі? Адны шукалі ў далёкіх далях лепшага жыцця: бывала, беднасць і беззямелле прымушалі пакідаць бацькоўскі край. Некага клікала з дома рамантыка, кагосьці — вайсковая служба, ці то каханне, ці то проста “покліч іншых берагоў”. У кожнага — сваё. Аднак большасць беларусаў заўсёды, дзе б ні былі, памятаюць пра свае родавыя карані. Таму сведчаннем — шматлікія публікацыі ў “Голасе Радзімы”, што расказваюць пра беларускія спеўныя, танцавальныя гурты ў замежжы, фэсты беларускай культуры. І на Беларусі таксама, хоць і эра інтэрнэту на двары, ёсць нямала самадзейных гуртоў: фальклорных, танцавальных. У нашай краіне шануюць тых таленавітых энтузіястаў, хто пасля працы ідзе займацца творчасцю — сабе й людзям на радасць.

 

Нарадзілася на Палессі такая ініцыятыва: самадзейных артыстаў памятным знакам ушанаваць. Бо ўжо многіх, напрыклад, і з тых, хто танцаваў разам з намі ў народным ансамблі “Прыпяць”, няма на гэтым свеце. А яны ж усе вартыя памяці: артысты з народа, якія з любоўю, ад старэйшых да малодшых неслі-зберагалі Традыцыю, любоў да народнай творчасці. Як на маю думку, то і ў сталіцы такім людзям варта было б велічны помнік усталяваць. Як зберагальнікам Душы Народнай.

А пакуль што іх памяць ушанавалі на старажытнай Тураўскай зямлі: ля хутара Заяцелле, пры дарозе, што злучае Гомельшчыну з Брэстчынай, вядзе з Турава ў Запясочча. Там непадалёк, дарэчы, і знакамітыя Глеба-Барысавы могілкі, дзе з зямлі растуць каменныя крыжы. Усталяваны Памятны Крыж у гонар тых, хто ўкладваў свае сілы ў развіццё народнага самадзейнага мастацтва. Зрабіў крыж майстар Фёдар Рыгоравіч Хмялёўскі з Турава — і сам ужо адышоў у іншы свет. Крыж асвяцілі зусім нядаўна мясцовыя святары Васілій ды Сергій. На ўрачыстасць да Памятнага Крыжа прыйшлі-прыехалі з розных месцаў (нават з Масквы была грамада) людзі з кветкамі, былі й малыя дзеці. Сабраліся былыя артысты народных ансамбляў танца “Прыпяць” з Турава, “Верасок” з вёскі Верасніца Жыткавіцкага раёна, “Ніва” з вёскі Рэмель Столінскага раёна. Усю працу, ці, дакладней будзе сказаць, пачэсную духоўную місію па ўстаноўцы Памятнага Крыжа ўзялі на сябе ветэраны гурту “Прыпяць”: тыя, хто 55 гадоў таму рабілі першыя крокі ў народнай харэаграфіі. Узначаліў наш рух, каардынаваў намаганні былы артыст гурту Іван Міхайлавіч Матох — цяпер ён пенсіянер Расійскай арміі. А “камандны досвед” прыйшоўся дарэчы!

На Памятным Крыжы ў гонар усіх самадзейных артыстаў Беларусі ўверсе ўладкавана ікона Божай Маці. Ніжэй вісіць званочак, які пры подыхах ветра пяшчотна пазвоньвае. І гук яго нагадвае й народныя найгрышы, і ціхае водгулле родных песень — можа й тых, што спявалі калісьці ў жніўную пару нашы сёстры, матулі, бабулі, прабабулі. Сімвалічна, што й Памятны Крыж асвечаны ў гарачую пару Жніва. Бо, як вядома, гэта на Беларусі пара нялёгкай працы, ад якой залежыць само жыццё — беднае ці заможнае. Нездарма ж казалі раней: будзе хлеб — затанцуе й дзед. А Зажынкі ў многіх вёсках, аграгарадках і па гэты час не абыходзяцца без песняў, абрадаў самадзейных артыстаў.

Хораша на Тураўшчыне ўшанаваныя тыя, каму ў выслоўі “будзе хлеб — будзе й песня” адводзіцца хоць і не першая, але ж, пагадзіцеся, надзвычай важная жыццёвая роля ў вялізным народным арганізме. Без народнай песні, танца жыццё нашае будзе няпоўным, нярадасным. А ці ж гэта жыццё?.. Таму я ўпэўнены: варта і ў іншых мясцінах Бацькаўшчыны разам з працаўнікамі “палёў і ферм”, а таксама фабрык і заводаў ушаноўваць і таленавітых самадзейных артыстаў. Мемарыяльнымі знакамі, дошкамі, а можа й сціплымі каплічкамі, крыжамі аддаваць даніну павагі тых, хто ўжо адышоў, пакінуўшы нам сваю музыку, песні, танцы. А гуртоў самадзейных па Беларусі — сотні, ёсць і беларускія гурты ў замежжы. Гэтыя людзі — самадзейныя артысты — і працавалі, і з песняй народнай ды музыкай, танцамі былі ў згодзе. Самі цягнуліся да прыгажосці, не паддаваліся песімізму ды іншых вялі за сабой. Выступалі як на палявых станах, у вясковых клубах, так і на вялікіх сцэнах: наша “Прыпяць” у былыя часы дык і ў Мінску, і ў Маскве, і ў іншых рэспубліках Савецкага Саюза зрывала бурныя апладысменты гледачоў.

Асвячэнне Памятнага Крыжа. Фота - Васіль Кулікоў

Шаноўныя беларусы! Дзе б вы ні жылі — памятайце хаты, дамы бацькоўскія, родныя беларускія краявіды. Памятайце мову нашу, песні, танцы. І лясы, і крыніцы. І нават, як помніцца мне з часу жыцця ў Тураве, кваканне жаб ды іх зладжаны спеў у вясновую пару. Бо гэта ўсё — частка нашай з вамі беларускай душы. Якую нам ні ў якім разе не варта згубіць, зацерці, развеяць, спустошыць. Без памяці няма нас — няма й Беларусі. А таму — зямны паклон усім, хто зберагае й пашырае народную культуру.

Адзін з такіх людзей з вялікім сэрцам — мой даўні мінскі сябар Валеры Іларыёнавіч Сарока. Ён прадпрымальнік, пісьменнік, сын франтавіка. З вясковага свайго дзяцінства (родам з Бешанковіцкага раёна Віцебшчыны) неабыякавы да народнай творчасці. Валеры Іларыёнавіч ужо не раз дапамагаў нашаму Тэатру фальклору “Матуліна хата” ладзіць дабрачынныя выступленні, канцэрты. Выступалі ж мы ў дамах састарэлых у Жыткавіцкім раёне і ў Мінску, у выхаваўчай установе для цяжкіх падлеткаў у Магілёве, у вясковых клубах і Дамах культуры. Дзякуючы фінансавай падтрымцы гэтага дабрадзея стала магчымай калектыўная наша паездка з Мінска на Тураўшчыну й на гэты раз. Хай заўсёды Усявышні спрыяе вам, шаноўны Валеры Іларыёнавіч! Мне было вельмі прыемна бачыць, з якой удзячнасцю прымалі ў падарунак вашы кнігі ўдзельнікі ўрачыстасці ля Памятнага Крыжа. Жадаем вам моцы, поспехаў у вашых справах!

Мікола Котаў, ганаровы грамадзянін Турава, заснавальнік народных танцавальных калектываў “Прыпяць”, “Верасок”, “Ніва”

 

 

...Але шчаслівы той, каму дадзена быць васільком

Радкі з “Апокрыфа” Максіма Багдановіча

…8. І сказаў яму (музыку. — Рэд.) Хрыстос: не смуціся ў сэрцы сваім. Ці ж не твае песні спяваюць яны цяпер, у часе жніва! Таму не схіляй нізка галавы твае, і не хавай аблічча сваё ад вачэй людскіх.

9. Бо няма праўды ў тым, каторы кажа, што ты — лішні на зямлі. Запраўды кажу я табе: надыдзе яму гадзіна горычы — і чым ён разважыць тугу сваю, апроч песні тваёй? Як у дзень смутку, таксама і ў дзень радасці ён прызавець цябе.

10. І, навучаючы яго, казаў: пад песні кладуць чалавека ў калыску, і з спевамі ж апушчаюць у магілу яго.

11. Штодзённымі клопатамі поўніцца жыццё людское. Але калі зварухнецца душа чалавека — толькі песня здолее спатоліць яе. Шануйце ж песні свае!

12. Бо спяваюць нават і жабы ў багне, а ці ж не лепшымі будзеце вы за іх?

19. Тады ізноў сказаў Пётра: але няхай жа ў песнях будзе страва для душы, няхай будуць думкі добрыя і павучальныя, каб, апроч красы, быў у іх і спажытак чалавеку.

20. І адказаў яму Хрыстос: няма красы без спажытку, бо сама краса й ёсць той спажытак для душы.

21. І навучаючы іх, мовіў: агляніцеся навокал! Ці ж не ніва калыхаецца каля нас?

22. Цяжка працаваў гаспадар каля яе і, вось бачыць: паміж збожжа ўзраслі васількі.

23. І сказаў ён у сэрцы сваім: хлеб адбіраюць у мяне гэтыя сінія кветкі, бо паўнаважкія каласы маглі б узрасці тут заміж васількоў.

24. Але, яшчэ з маляцця краса іх прыйшлася мне да душы. І таму я не вырву з каранём іх і не выпляню, як усякае благое зелле. Няхай растуць і радуюць, як у маленстве, сэрца маё.

25. Так казаў сабе гаспадар у сэрцы сваім! І не падняў ён рукі на васількі.

26. Я ж кажу вам: добра быць коласам; але шчаслівы той, каму дадзена быць васільком. Бо нашто каласы, калі няма васількоў?

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Распачынаецца сезон атракцыёнаў. Хто і як сочыць за іх станам?

Распачынаецца сезон атракцыёнаў. Хто і як сочыць за іх станам?

У Беларусі адпрацавала 65 % атракцыёнаў (160 штук), а многія працуюць і звыш 30 гадоў.

Эканоміка

Як выбраць кватэру на другасным рынку

Як выбраць кватэру на другасным рынку

За апошнія некалькі месяцаў рынак другаснага жылля прыкметна ажывіўся. 

Грамадства

Каб набываць тавар бяспечна, ці Як абараніць правы спажыўца

Каб набываць тавар бяспечна, ці Як абараніць правы спажыўца

У краіне на 11 % знізілася агульная колькасць зваротаў грамадзян, звязаных з парушэннем правоў спажыўцоў. 

Грамадства

У Беларусі даследуюць вакцыну супраць раку

У Беларусі даследуюць вакцыну супраць раку

Працягваецца навуковае даследаванне ДНК-вакцыны супраць раку ў рамках беларуска-амерыканскага праекта.