Вы тут

З гэтага боку Месяца


З гэтага боку Месяца

У далёкім-далёкім дзяцінстве я чытаў беларускія легенды і паданні, сярод якіх былі і ўмоўна рэлігійныя. То-бок быццам біблейскія сюжэты, перапрацаваныя народным розумам у штосьці больш займальнае і, мабыць, крыху паганскае. Напрыклад, гісторыя пра Каіна і Авеля завяршалася тым, што і цяпер мы можам паглядзець на поўню і ўбачыць там сярод ценяў, як брат забівае брата. Я глядзеў і не бачыў, але верыў, што так і ёсць.

Цяпер я гляджу курс «Справядлівасць», праведзены ў Гарвардзе. Дзякуй цудоўным людзям, якія перакладаюць і выкладваюць у агульны доступ для азнаямлення. На адной з апошніх лекцый прафесар Майкл Сэндал гаварыў пра Арыстоцеля, на думку якога найлепшую флейту павінен атрымаць той, хто найлепш умее на ёй граць. То-бок, спрашчаючы, усё мае нейкую мэту і існуе для выканання гэтай мэты, ці прызначэння. Пры гэтым пад словам «усё» разумеюцца не толькі прадметы — накшталт флейты, — але і сацыяльныя ролі, прафесіі. Кожны чалавек мае нейкае назначэнне, штосьці лёсавызначальнае, што адрознівае яго ад іншых. Напрыклад, Каін забіў брата і цяпер гэтую сцэну можна пабачыць на поўні. Ці не для таго і свеціць нам поўня ? А хіба яна свеціць?

Як і многія іншыя людзі, я думаю пра сэнс жыцця. Часцей за ўсё гэта ўключае ў сябе думкі пра мэту, прызначэнне ці іх поўную адсутнасць. У адной з маіх любімых кніг «Сірэны Тытана» высвятляецца: усё, што адбывалася і адбываецца на Зямлі, — гэта спроба іншых сіл перадаць паведамленне з аднаго канца Сусвету ў другі. Паведамленне: «Прывітанне». Фантастычна? Неверагодна? Я і не кажу, што паверыў у гэта, але я паверыў у нейкую ўзаемасувязь, у адсутнасць супадзенняў, стаў выглядваць такія сувязі сярод выпадковасцей і шукаць у гэтым сваё месца.

Не ведаю, ці чыталі вы «Чараўнік краіны Оз» альбо «Чараўнік смарагдавага горада». Спадзяюся, што так, бо далей выкарыстаю гэты твор, каб данесці свае думкі, развагі і ўласнае разуменне, для чаго ж над намі свеціць поўня, якое ў яе прызначэнне і ці мае права яна адмовіцца. Смешна? Поўня — нежывая. Так, магчыма, але ж справа не ў гэтым, а толькі ва ўспрыманні.

Неяк дзяўчынку Дораці, ці Элі (я буду называць яе Дораці), панесла разам з яе домікам далёка-далёка (як маё дзяцінства) за горы — у казачны свет. Гэта галоўная гераіня кнігі (нават цыклу кніг), і на яе прыкладзе мы можам пабачыць любоў да Радзімы, амаль як у беларускіх класікаў. У дзяўчынкі ёсць толькі адно жаданне, адна мэта — вярнуцца дадому. Як кажуць, дзе нарадзіўся, там і згадзіўся. А яшчэ ў Скарыны ёсць вядомая прамова пра «знают гнёзды своя». Дораці падмацоўвае дадзены погляд. Выхоўвае веру ў гэтую праўду ў маленькіх чытальніках, але яна не адна. Мы бачым толькі адзін бок поўні, а што на другім? Можа, там з братамі ўсё добра? Можа, там ніхто нікога не забіў, бо яны разышліся па свеце ці, наадварот, пайшлі разам збіраць казкі альбо вынайшлі самалёт?

Жыло-было пудзіла. Так здарылася. Выпадкова. Звалі пудзіла Страшылам. І мела пудзіла магчымасць служыць сваёй маленькай радзіме. Або не мела такой магчымасці. Бо павесілі яго ў полі, сказалі варон палохаць і ўсё. Было б усё, але хацелася пудзілу быць разумным, хацелася пудзілу мазгоў, не хацелася пудзілу бязмозгім заставацца і ўсё жыццё ў полі вісець. Тыповая гісторыя. Шмат такіх герояў-персанажаў ёсць, якія не могуць трываць навязаны ім лёс і жадалі б сысці з месца, глянуць, што там далей, вырашыць самім хоць што-небудзь у гэтым жыцці. Дораці дапамагае пудзілу, і тое ў выніку робіцца правіцелем Смарагдавага горада і атрымлівае імя Страшыла Мудры. Мудры? Пудзіла, якое з’явілася на свет бязмозгім, каб варон пудзіць? Што б сказаў Арыстоцель? У гэтай гісторыі нам падказваюць, што мазгі заўсёды былі, толькі хаваліся за верай у іх адсутнасць. То-бок патрэбна было паверыць у сябе. А як ты паверыш у сябе, калі насаджаны на шост і нават вароны цябе ўсур’ёз не ўспрымаюць?

Жыў-быў дрывасек. Можаце здагадацца, чым ён займаўся. Так атрымалася, што пасля пэўнай трагедыі стаў ён жалезным. Жалезнасць не перашкаджала яму быць дрывасекам, але справа не ў гэтым. Я думаю пра вайну. Не ведаю, чаму ў галаве «Адна ноч» Быкава. Людзі, якія механічна абавязаны выконваць загад за загадам, забіваць, паліць, нішчыць, не могуць не быць жалезнымі дрывасекамі. Не могуць не адчуць у пэўнае імгненне, што ім нечага не хапае. Сэрца. Жалезнаму дрывасеку не хапала сэрца, і ён пайшоў па яго. У яго было назначэнне ў жыцці, прафесія, якую ён выконваў лепш за іншых, бо не ведаў стомы, але яму было мала. Дрывасеку было недастаткова верыць у гэтую муць пра малюнак на Месяцы, яму хацелася пабачыць месяц. Ступіць на яго, дакрануцца да рэальнасці, а не да механічных бязглуздых паўтораў. У выніку ён зрабіўся правіцелем Фіялетавай краіны, але па-ранейшаму заставаўся дрывасекам.

Жыў-быў леў. Памятаеце, як у Хогвартсе галаўны ўбор размяркоўваў студэнтаў згодна з рысамі іх характару? Наш леў не трапіў бы ў Грыфіндор. Ён быў баязлівы. Ён ведаў, што ён баязлівы. Усе ведалі, што ён баязлівы. Цяпер дзіўная ўзнікла звычка, тэндэнцыя выкопваць старыя твіты ці пасты вядомых людзей, якія «закранаюць чые-небудзь пачуцці», «абражаюць каго-небудзь», і ганьбаваць за гэта. За думкі, погляды, меркаванні, якія былі даўным-даўно. Быццам сунуць у твар даросламу чалавеку яго мокрыя паўзункі з дзяцінства. А вось як ты раней рабіў! Давай, выбачайся перад усімі — і на каленях! — думай пра чужую годнасць, пра чужы гонар! Мы яшчэ твае двойкі не паказвалі! Ха-ха-ха!!!

Я гэта пра што? Леў хацеў быць мужным. Ён жыў у казачным свеце, дзе ты маеш права хацець змяніцца, стаць лепшым, адмовіцца ад сваіх заган. Арыстоцель бы ніколі не накіраваў ільва ў войска. Не ў гэтым прызначэнне такога баязліўца. Быццам тое, што ёсць, — ёсць назаўжды. Быццам нічога няма больш. Быццам у Месяца толькі адзін бок, і ён свеціць нам, як жоўтае вока нябеснай яечні. Ён жа нават не свеціць. Леў зрабіўся царом звяроў. Хэпі-энд.

Жыў-быў я. Неяк даўным-даўно я пазнаёміўся з творчасцю Фрэнка Запы. Пра гэта я расказваў крыху. Цікавасць прывяла мяне да кніжкі пра яго: інтэрв’ю і не толькі. Там я даведаўся (крыху), адкуль растуць ногі ва узроставага рэйтынгу ў кніжках, музычных альбомах, фільмах, нашага часопіса. Я цяпер не хачу разбіраць гэтую з’яву, вяду да іншага. Існуюць людзі, якія ўпэўненыя, што яны ведаюць мэту і прызначэнне мастацтва, мэту і прызначэнне кожнага з нас. Яны дакладна ведаюць, што месяц свеціць і нагадвае нам пра страшную трагедыю. Яны ведаюць, што мы ўсе Дораці. Мы павінны вярнуцца дадому і заняцца сваімі справамі. Пудзіць варон. Секчы дрэвы. Трэсціся ў кустах ад страху. Яны ведаюць, якія фрагменты якіх песень бітлоў патрэбна развярнуць, каб атрымалася штосьці сатанінскае. Яны ведаюць, што «Чараўнік краіны Оз» — гэта твор пра наркаманію, і ў пацвярджэнне прывядуць музычны альбом The dark side of the moon гурта Pink Floyd: калі ўключыць адначасова альбом і фільм, то можна пабачыць, як дзіўна некаторыя фрагменты супадаюць, а супадзенняў не бывае. Ха-ха.

Даўным-даўно, у юнацтве, я думаў, што ва ўсіх ёсць нейкае прызначэнне і той, хто трапляе ў маё жыццё, апынаецца ў ім з нейкай мэтай. Сёння я гляджу на поўню. Адтуль, з нашага боку Месяца, ідзе дарога з жоўтай цэглы, для кожнага свая, і кожны ідзе па ёй сам.

Дзмітрый ШУЛЮК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

Самы паспяховы сезон! З Аўгустоўскага канала сплылі цеплаходы

У некаторыя выходныя цеплаход здзяйсняў па канале дванаццаць рэйсаў.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на нядзелю (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

РАК. Надыходзіць дастаткова актыўны, напоўнены падзеямі тыдзень.

Палітыка

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Крызіс на мяжы. Уся аператыўная інфармацыя на суботу (абнаўляецца)

Аператыўная інфармацыя з беларуска-польскай мяжы.