Вы тут

Княжацкая спадчына ў Паланечцы ўжо 14 разоў выстаўлялася на аўкцыён


Стаць уладальнiкам старадаўняга палаца — мара, якую ў нашы днi не так складана ажыццявiць, як здаецца на першы погляд. Iншая справа, што рэстаўрацыя i ўтрыманне помнiка архiтэктуры патрабуюць вельмi сур'ёзных матэрыяльных укладанняў, таму выстаўленыя на аўкцыён (часам за сiмвалiчныя для такога «набытку» грошы), старадаўнiя сядзiбы з цяжкасцю i досыць рэдка знаходзяць гаспадароў. Напрыклад, палац Радзiвiлаў у цiхай вёсцы Паланечка выстаўляўся на аўкцыён больш за чатырнаццаць разоў.


Княжацкая спадчына ўжо чатырнаццаць разоў выстаўлялася на аўкцыён.

Паланечка — цiхая, чысценькая i ўтульная вёсачка ў Баранавiцкiм раёне. У цэнтры населенага пункта, на яго галоўнай вулiцы размешчаны палац Радзiвiлаў.

— Будынак цяпер закансерваваны, — расказвае старшыня Вольнаўскага сельвыканкама, да якога належыць i Паланечка, Наталля Iбрагiмава. — Ён досыць нядрэнна захаваўся — практычна цалкам, нават дах не правалiўся. Праўда, два гады таму ўмовы надвор'я пашкодзiлi будынак: лiвень падмыў падмурак i абрынулася частка сцяны — зараз гэты праём закрыты металапрофiлем.

А ў цэлым стан палаца адносна нядрэнны. Выдатна захавалася нават старадаўняя лепка на франтоне — скульптурныя галовы антычных фiлосафаў. Такога элемента афармлення няма больш нi ў адным палацы або сядзiбе на тэрыторыi нашай краiны.

Палац i яго насельнiкi

Падымацца да цэнтральнага ўвахода ў будынак трэба па старадаўняй лесвiцы — яе таксама не разбурыў час. Радзiвiлы сталi ўладальнiкамi гэтых зямель у XVII стагоддзi, а ўзвялi ў Паланечцы палац — у XVIII. Тут было «сямейнае гняздо» той галiны знакамiтага магнацкага роду, да якой належаў вядомы дзяржаўны дзеяч, пiсьменнiк i кампазiтар Мацей Радзiвiл. У гасцях у князя ў тыя часы ў Паланечцы бывалi выдатныя дзеячы культуры i мастацтва — напрыклад, расiйскi лiтаратар Дзянiс Фанвiзiн.

Палац быў адносна невялiкi (зразумела, толькi ў параўнаннi з iншымi палацамi, што належалi роду Радзiвiлаў) i пабудаваны ў стылi класiцызму. Пры яго праектаваннi за ўзор ўзялi вытанчаную архiтэктуру iтальянскай вiлы Трывулзiна. Паступова вакол княжацкай рэзiдэнцыi з'явiліся парк, гаспадарчыя пабудовы, аранжарэя для экзатычных раслiн i каталiцкая каплiца. Да нашых дзён «дажыў» толькi палац. Зрэшты, яшчэ ў Паланечцы з «радзiвiлаўскiх часоў» застаўся драўляны касцёл Святога Юрыя ў неагатычным стылi. Унутры храма захавалiся iконы XVIII стагоддзя.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалiтай Мацей Радзiвiл з'ехаў з Паланечкi, а палац перайшоў ва ўласнасць ягонага сына Канстанцiна. Малады гаспадар перабудаваў будынак у стылi ампiр, якi быў у модзе ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя. У вынiку палац прыняў тое аблiчча, якое мы можам убачыць сёння: з'явiлiся чатырохгранныя калоны, увянчаныя лепкай — галовамi антычных фiлосафаў.

Ад iнтэр'ераў палаца сёння захавалася толькi плiтка XVIII стагоддзя на першым паверсе — чорна-белая, польскага брэнда Opoczno, яна выкладзена ў выглядзе шахматнай дошкi. А калiсьцi iнтэр'еры палаца ўражвалi пышнасцю. Тут захоўвалiся некаторыя карцiны радавой галерэi Радзiвiлаў, унiкальная бiблiятэка (больш за 4000 старадаўнiх кнiг), творы мастацтва. У 1869 годзе Канстанцiн Радзiвiл памёр, а яго сын, якi атрымаў у спадчыну палац, жыць у Паланечцы не пажадаў. З'язджаючы, ён забраў з сабой значную частку «скарбаў».

Прайшлi гады, перш чым унук Канстанцiна, Альберт Станiслаў, вярнуўся ў радавое гняздо — ужо ў канцы XIX стагоддзя. Тады да будынка была прыбудавана шырокая парадная лесвiца, з'явiўся неагатычны зiмовы сад. Апошнiм уладальнiкам палаца ў Паланечцы стаў пляменнiк Альберта, Уладзiслаў Радзiвiл, якi жыў у iм да самага ўз'яднання Заходняй i Усходняй Беларусi i толькi ў канцы 1930-х з'ехаў у Еўропу.

Вялiкая Айчынная вайна не пашкадавала палац — ён быў пашкоджаны пажарам у 1943 годзе. Пасля Перамогi «радавое гняздо» Радзiвiлаў аднавiлi (зразумела, без усялякай аглядкi на «гiстарычнасць») i размясцiлi тут школу, куды хадзiлi ўсе дзецi з навакольных вёсак. Будынак пазбавiўся герба князёў Радзiвiлаў над парадным уваходам, была разабрана аранжарэя, у галерэi заклалi цэглай вокны. Калi ў пачатку 90-х палац прыйшоў у аварыйны стан, школу «перасялiлi» ў iншы будынак, а старажытная пабудова засталася на балансе аддзела па адукацыi Баранавiцкага райвыканкама.

У добрыя рукi

На даху «сямейнага гнязда» Радзiвiлаў цяпер уюць гнёзды буслы.

Сёння гiстарычны будынак шукае новых гаспадароў. Першапачатковы кошт лота — 25 тысяч беларускiх рублёў, крыху менш за 10 тысяч долараў у эквiваленце. Але набыць старадаўнюю сядзiбу — гэта толькi пачатак «вялiкага шляху».

— Спатрэбяцца сур'ёзныя грашовыя ўкладаннi, каб будынак перастаў быць «аварыйным». Драўляныя бэлькi на столi прагнiлi, неабходна ўмацаваць падмурак, — адзначае Наталля Iбрагiмава. — Але ж гэта не руiны — ёсць i сцены, i нават дах.

Праблема ў тым, што кожны помнiк архiтэктуры мае патрэбу не проста ў рамонце — уласнiк абавязаны будзе менавiта адрэстаўрыраваць яго. А рэстаўрацыя значна падымае кошт будаўнiчых i апрацоўчых работ, паколькi патрабуе спецыяльных матэрыялаў i высакакласных спецыялiстаў. Акрамя таго, пры правядзеннi аднаўленчых работ у гiстарычным будынку кожны крок неабходна ўзгадняць з Мiнiстэрствам культуры, iншымi зацiкаўленымi ў захаваннi гiстарычнай спадчыны дзяржаўнымi структурамi. На ўсе гэтыя выдаткi — i часовыя, i матэрыяльныя — гатовы пайсцi далёка не кожны iнвестар. Акрамя таго, бiзнес ёсць бiзнес: укладаннi павiнны акупiцца. Паланечка знаходзiцца ўдалечынi ад буйных гарадоў — офiсы ў старадаўнiм будынку размясцiць не атрымаецца, рэстаран наўрад цi будзе прыносiць прыбытак. Якой бачаць будучыню палаца мясцовыя ўлады, калi ўсё ж яго ўдасца прадаць?

Да 1990-х гадоў у палацы была школа, куды хадзiлi некалькi пакаленняў жыхароў навакольных вёсак.

— У iдэале, вядома, хацелася б стварыць «турыстычнае Радзiвiлаўскае кола»: Мiр, Нясвiж i Паланечка, — гаворыць старшыня сельвыканкама. — Паводле легенды, той самы падземны ход, якi так i не быў знойдзены гiсторыкамi, звязвае Нясвiж не толькi з Мiрскiм замкам, але i з палацам у Паланечцы. Зразумела, што гэта адно з паданняў, якiх вакол найбагацейшага роду Вялiкага Княства Лiтоўскага мноства. Але праўда ў тым, што гiстарычна гэтыя палацы былi звязаны памiж сабой. Было б нядрэнна зноў гэта аднавіць. У нас ёсць распрацоўкi пра тое, якi мог бы быць такi турыстычны маршрут. Але пакуль, на жаль, гэта справа будучынi.

Зрэшты, мясцовыя ўлады разумеюць, што ўласнiк, верагодна, не захоча адкрываць у будынку палаца музей. Але гэта не самае галоўнае. У першую чаргу важна захаваць помнiк архiтэктуры. I «ўпiсаць» яго ў сучаснасць. Напрыклад, выкарыстоўваючы патэнцыял загараднай княжацкай рэзiдэнцыi, можна развiваць адзiн з модных турыстычных кiрункаў — агратурызм. Або стварыць дзiцячы лагер, якi працуе на камерцыйнай аснове.

Аляксандра Анцэлевiч

Загаловак у газеце: Прадаецца... спадчына Радзiвiлаў

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Чаму 14 лістапада варта лічыць днём яднання?

Чаму 14 лістапада варта лічыць днём яднання?

З прапанаваных для абмеркавання дат, адна з якіх можа стаць Днём народнага адзінства — 14 лістапада.

Грамадства

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Анёл па імені Алена. Як прадпрымальніца стала сацработнікам

Сацыяльны работнік тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнай абароны насельніцтва Маскоўскага раёна Мінска Алена Сцепаненка працуе на сваім месцы каля двух гадоў.

Эканоміка

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Сідаравічы — невялікі аграгарадок паміж Магілёвам і Быхавам. Менавіта тут знаходзіцца вядомая ў Магілёўскім раёне фермерская гаспадарка Сяргея Куцанава.