Вы тут

Агляд літаратурных часопісаў


 «Хай будзе што будзе...»

Грунтоўнай падборкай вершаў Міколы Мятліцкага пад назвай «Пад адкрытым небам» адкрываецца вераснёўскае «Полымя». Тэмы адказнасці чалавека перад пакаленнямі нашчадкаў, маральна-этычныя пытанні, наступствы бесталковага стаўлення да прыроды, спадчыны, грамадства і ў цэлым да Айчыны, тэма несумяшчальнасці высокага чыстага пачуцця з побытавым разважліва-асцярожным пачаткам, як і зазвычай, пераважаюць у творчасці паэта. Багатая мова, вобразнасць, маштабнасць думкі — вось што дэманструе Мікола Мятліцкі ў вершах.

 У раздзелах з прыгодніцкага і фантасмагарычнага рамана Людмілы Рублеўскай «Авантуры Вырвіча, Лёдніка і Чорнай Меланхоліі» (працяг твора) чытач урэшце даведваецца, хто такая Чорная Меланхолія. І гэта зусім не адчуванне маркоты і абыякавасці да жыцця галоўнага героя з-за таго, што ён перажыў усё магчымае і немагчымае за свае багатыя на падзеі, прыгоды і пачуцці гады (як, верагодна, некаторыя з аматараў «вырвічыяды» маглі меркаваць), а... нешта нашмат больш небяспечнае! Відаць, не дасць аўтарка свайму герою пажыць нармальным спакойным жыццём, балазе, што ён ужо стары...

Уладзімір Ягоўдзік у апавяданні «Палітра настаўніка» зрабіў спробу ўзнавіць частку біяграфіі і творчыя пошукі беларускага партрэтнага жывапісца, аўтара карцін на гістарычныя, рэлігійныя і міфалагічныя сюжэты Іосіфа Аляшкевіча (1777—1830). Праца над партрэтам Адама Ежы Чартарыйскага, рысы характару, якія дапамаглі Аляшкевічу здзейсніцца як мастаку, рысы яго эпохі — усё гэта здолеў абмаляваць Уладзімір Ягоўдзік у сваім творы. Дынаміка ў сюжэце, трапныя характарыстыкі — нічым не абдзелена апавяданне. Адзінае, чаго, магчыма, не хапае — паглыблення драматызму напрыканцы, дый ёсць адчуванне пэўнай незавершанасці сюжэтнай лініі.

Нізка вершаў Івана Капыловіча пад назвай «Рэнесанс восені» з’яўляецца спробай самапаглыблення і пераасэнсавання мінулага, аўтар прагне ўзняцца над тым, што перажыта, і пайсці далей — лёгкім, прасветленым, без цяжару душэўных пакут і горычы ўсведамлення непапраўнасці і неадменнасці зімы, якая надыходзіць... На старонках выдання  — падборка Андрэя Хадановіча «Балтыка». Лірыка яго як спроба балансавання паміж сур’ёзным і камічным, як спроба жартам сказаць пра тое, аб чым сур’ёзныя дыдактычныя разважанні надакучылі і не выклікаюць нічога акрамя непрыняцця... Радкі ж Хадановіча хочацца цытаваць, яны гучаць універсальнымі для многіх жыццёвых сітуацый:

 Калі два разы — бязрыб’е і пяць — бясхлебіца,

Налева пойдзеш — халера, направа — трасца,

 Хлопча, вучыся плаваць, яно спатрэбіцца,

Дзеўка, вучыся плаваць, яно прыдасца.

Хай будзе што будзе, а ты рабі што павінны,

На першай дарожцы ў Палацы воднага спорту.

Ніхто не пашырыць межаў тваёй краіны,

Але й не патоне ў зоне твайго камфорту.

Рубрыка «Галасы свету» знаёміць з  творчасцю рускай паэтэсы Інгі Кузняцовай. З гледзішча мастацкіх сродкаў выяўлення тэм, хай сабе і не новых у літаратуры, яе нізка лірыкі «Левітацыя» (пераствораная па-беларуску Юліяй Алейчанкай) выглядае якасна зусім на іншым узроўні ўспрымання. Магчыма, гэта той выпадак, які нагадвае: галоўнае — не што сказаць, а як сказаць.

Яна БУДОВІЧ


Вечныя кавалі шчасця

Празаічная частка насычанага дыяметральна рознымі па настроі творамі новага нумара «Нёмана» пачынаецца зусім нечакана — з  п’есы (а гэта яшчэ і лірычная феерыя ў пятнаццаці карцінах) пад назвай «Федэрыка Феліні». Аўтар — Георгій Марчук, які некалі напісаў сцэнарый да фільма «Ліст да Феліні» і якому, відаць, не дае спакою тэма творчасці і жыцця слыннага італьянца (публікацыя ж у часопісе прымеркавана да 100-гадовага юбілею кінарэжысёра). Акрамя заўсёдных, уласцівых творам пісьменніка маральна-этычных матываў, значную роль у п’есе адыграла ідэя выбару паміж кар’ерай ды грашыма і свабоднай творчасцю, натхненнем. Непасрэдна ў тэксце яна знаходзіць адлюстраванне ў развагах пра Італію і ў параўнаннях яе з Амерыкай. Нельга сказаць, што Георгій Марчук адкрыў нешта новае ў тэме повязі генія і радзімы, як і не скажаш, што п’еса прымушае паглядзець на галоўнага героя па-новаму, — усё ж біяграфія Феліні кажа сама за сябе. Але адмысловыя дэталі і некаторыя прыёмы жанру феерыі даюць падставы меркаваць, што, прынамсі, на сцэне твор можа атрымаць асаблівае гучанне.

Наступны тэкст — «Ключ, які нічога не адмыкае» Генадзя Аўласенкі ў аўтарскім перакладзе з беларускай мовы — класічнае напаўмістычнае апавяданне пра з’яўленне ў жыцці няўдачніка таямнічай незнаёмкі, якая кардынальна змяняе яго існаванне. Але ў адрозненне ад традыцыйнага для такіх твораў сюжэта, «Ключ, які нічога не адмыкае» мае не зусім пазітыўны фінал, калі ацэньваць яго з пункту гледжання простага чалавечага шчасця. Паўстае пытанне: ці можа сам чалавек выбраць гэтае шчасце? Дакладны адказ дае наступны аўтар.

Апавяданне Сафіі Ворсы «UPDATE», адзінага маладога аўтара мастацкай часткі нумара, шмат у чым нагадвае кінастужку з нелінейнай кампазіцыяй, дзе гісторыя «раскручваецца» ад канца ў пачатак. Расповеды пра тры этапы сталення галоўнага героя — працу, універсітэт, школу — суправаджаюцца звесткамі пра адносіны ў сям’і. Паступова раскрываючы яго асобу, пісьменніца нібы адсылае чытача да іншых твораў, якія ўздымаюць вечныя тэмы: і магчымасць (ці немагчымасць) падлеткавага пратэсту, і няўменне слухаць і разумець іншага, і аддаленасць людзей адно ад аднога, і  нават тэму «лішняга» чалавека. У выніку герой у прамым сэнсе слова ратуе сябе, бо больш ніхто гэтага рабіць не будзе. Цяпер ён каваль свайго шчасця. І ўсё б добра, калі б гэта не было асноўнай ідэяй даволі цікавага па задуме апавядання, якое да таго ж заканчваецца, здаецца, лішнім раздзелам «Абнаўленне». У ім ужо нібы сама пісьменніца, а не персанаж (які, дарэчы, нібы па ўзмаху чарадзейнай палачкі ажаніўся), выказвае даволі распаўсюджанае меркаванне: «…за ваша жыццё адказны толькі вы, няма віноўнікаў ні перамог, ні бядот. Любіце сябе, ніхто іншы вас любіць не абавязаны. Жывіце так, як просіць сэрца, а не патрабуюць грамадскія ўстаноўкі. Танцуйце на вуліцах, калі трэба — голасна крычыце, не бойцеся сваіх пачуццяў, кажыце пра іх…» Як вынік, даволі складана асэнсаваць аб’яднанне настолькі празаічнага пачатку з абсалютна рамантычным фіналам.

Восеньскую паэзію прадстаўляюць Міхась Башлакоў (у перакладзе з беларускай мовы Уладзіміра Сарочкіна), Міхаіл Баранчык і Пётр Буганаў. Змешчаны вершы розных аўтараў і ў адмысловай падборцы «З паэтычных сшыткаў» (творцы Вадзім Барысаў, Лола Рамановіч, Ілья Астроў, Дзяніс Ціханаў, Ганна Ціханава ды іншыя). Напоўненыя адначасова і песімізмам, і пазітывам, паэтычныя творы гэтага нумара запрашаюць паразважаць у адзіноце — у тым ліку і пра восень жыцця.

Яўгенія ШЫЦЬКА


Д&Д

Лета-2020 непрыкметна зліваецца з восенню, быццам час адрынуў законы сваіх кліматычных драбленняў і згрупаваўся перад наступленнем тых халадоў, пра якія на манер жахлівай, але павучальнай казкі распавядае прафесар Віктар Іўчанкаў на медыйных пляцоўках. Не ўсім даспадобы бурлівыя струмені надвор’я, і спецыяльна для тых, хто працягвае заставацца на ўнутраным каранціне, «Маладосць» прапаноўвае сваю вераснёўскую порцыю прыгожага пісьменства.

У вершах Кацярыны Тарасавай, калі не зважаць на рэдкія звароты да фармальных эксперыментаў (у падборцы прысутнічаюць два трыялеты), шмат свабоды і, як вынік такой адкрытасці, болю на мяжы фізікі і метафізікі. Часам нават прасочваюцца гвалтоўныя матывы, якія складаюць гарманічнае суседства з цялеснымі вобразамі і  ўвасабленнем нежывых прадметаў і з’яў.

Косымі промнямі кагнітыўнага дажджу Зміцер Крэс перабівае ў сваім празаічным «Сне на Святога Юр’ю» той дынамізм, які фарміруецца ўспрыманнем чытача падчас хістання паміж суседнімі параўнальна легкаважнымі паэтычнымі падборкамі. Аўтар вельмі хутка ўводзіць у санліва-рэлігійную плынь гіпнатычнасці, дзе за кошт спецыфічнага сінтаксісу і іншых моўных прыстасаванняў будуецца непаўторны сусвет з прытчавымі адценнямі.

Адгалоскам мінулай нізкі вершаў гучыць падборка Марыі Шэбанец. Тут таксама ў наяўнасці роўна два творы ў цвёрдых формах (толькі замест трыялетаў — санеты), але агульная мова аповеду больш нармалізаваная, больш схільная да фармальна-слупковага каркасацэнтрызму. У тэкстах сустракаецца шмат ужо гатовых вербальных канструкцый, што ў сваю чаргу паступова прыводзіць да пэўнага чытацкага аўтаматызму і адпаведнага індывідуальна-аўтарскага разняволення. У адным з галоўных поспехаў нумара — апавяданні Вольгі Ропат пад назвай «Горад О.» — адбываецца сапраўднае свята мастацкай сінестэзіі. Па сутнасці, твор не мае ніякіх іншых намераў, акрамя таго, каб паказаць аўтара-дэміурга, які гуляе ў лялькі сваіх герояў, дзе за кожным стаіць асобны род мастацтва. Але пры гэтым у  галоўных героях не столькі персанажы, колькі сама прастора тэксту і яе бясконцыя ландшафтныя кульбіты. Тыпаграфскі ландшафт вабіць вока рознага роду гульнямі з  успрыманнем слова (і звязанай з ім рэальнасці), але адзінае, чаго не хапае гэтай блізкай да прамога тэатральнага сэнсу феерыі, — больш разнастайнага і стракатага на паўадценні слоўніка, які мог бы насыціць выдатную ідэю бездакорным выкананнем.

Рагнед Малахоўскі ў сваіх вершах моцна падкупляе сучасным (а недзе нават звышсучасным) вобразным радам (ці, хутчэй, менавіта лексікай). І разам з гэтым утвараецца характэрная для ўсяго гіпербалізаванага дыхатамія. З аднаго боку, на актуальных матэрыях робіцца настолькі моцны акцэнт, што ў вершах не застаецца прасторы для хаця б якой гэтак жа сучаснай думкі: падаецца, быццам розум аўтара — вялікая кішэня, з якой ён паступова выкладае на стол вершаваных радкоў усялякую дробязь. З  другога боку, а ці не можа быць такі гіпербалізаваны кішэнны мінімалізм паўнапраўным творчым метадам? У выніку фінальны вердыкт застаецца за чытачом: ці сплаўляць аўтара наўпрост у  кола павярхоўных недарэпераў, ці даць шанц гэтаму бразганню ў вушах знайсці нешта роднаснае.

Органы слыху гэтым разам могуць нацешыцца і перакладамі добра вядомых класікаў, сярод якіх свярдлоўскі дэкадэнт Барыс Рыжы і нямецкі мадэрніст Райнэр Марыя Рыльке. Апошні з іх, што цікава, выступае ў друку не з вершамі, а з прозай. Дробязі і дэталі — самыя каштоўныя структурныя адзінкі ў сённяшнім атамізаваным сусвеце, і толькі яны сваёй жвавасцю і мабільнасцю заўсёды змогуць выратаваць нават самую высушаную культурную глебу ад поўнага распаду.

Данііл ЛЫСЕНКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

«Сумныя» прадукты — прэч з халадзільніка!

Грамадства

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

Пасля смерці Сталіна «жалезная заслона», якая аддзяляла Савецкі Саюз ад навакольнага свету, прыадчынілася.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

АВЕН. Неабходна будзе сканцэнтраваць намаганні на рабоце.

Грамадства

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

«Ні разу не пашкадавала, што прыйшла працаваць у такую ўнікальную структуру, як спажыўкааперацыя»