Вы тут

Агляд кніг. Пра ведзьмаў і феміністак


Пятрэнка Ю. Харунжы. Verbera ventorum. Мінск, «Кнігазбор», 2020

«Ногі зусім змерзлі — дарма, што ў дыхтоўных ботах.

Восеньскі ранак 1605 года на ліцвінскай зямлі выдаўся золкі».

Так пачынаецца дэбютны раман гомельскай пісьменніцы Юльяны Пятрэнкі, які пераносіць нас у цьмяны час. Сямнаццатае стагоддзе, праўленне Жыгімонта Вазы, Паўночная вайна. У вайсковыя дзеянні ўцягнутая, лічы, уся Еўропа, а Беларусь, як заўсёды, на скрыжаванні шляхоў і інтарэсаў...

Кожная культура, мусіць, праходзіла перыяд, калі адчувалася вострая патрэба ў белетрызацыі нацыянальнай гісторыі. Часам былі мэтанакіраваныя заклікі — збіраць фальклор, пісаць пра даўнія падзеі з удзелам свайго народа. Так зрабілі, напрыклад, у Чэхіі і Польшчы, праўда, у эпоху рамантызму. Беларусы тады былі пазбаўленыя магчымасці напоўніцу заявіць пра сябе, нават беларускі нацыянальны геній Ян Баршчэўскі пісаў па-польску. Эпоха рамантызму прамінула, патрэба засталася. Таму кожная кніга, якая запаўняе белыя плямы нашага мінулага, карысная. Тым больш што яркай фактуры і выйгрышных сюжэтных хадоў у рамане Юльяны Пятрэнкі хапае. Малады харунжы Стафан Тацэвіч, выконваючы даручэнне караля, сутыкаецца з непакорлівымі жыхарамі ўладання князя Бароўскага. Гараджане адмаўляюцца даваць грошы на вайну і ўвогуле мець стасункі з каралеўскімі пасланцамі. У іх пануе рэлігійная секта на чале са злавесным Клімашам, палююць на ведзьмаў, а вось і тая ведзьма — занадта разумная, занадта дзёрзкая, і ўвогуле выдае сябе за іншую персону... Вось і «лінія кахання». Напачатку наравістая княжна Юстына Бароўская робіцца палонніцай Тацэвіча, напрыканцы ён сам аддае сябе ў яе рукі. А паміж гэтымі падзеямі неаднойчы абое пакрыўдзяць адно аднаго, пабачаць выскал смерці, нават у адной магіле на могілках Вільні, на шчасце, незасыпанай, паляжаць. А як пану перажыць момант, калі нахабная князёўна, скарыстаўшыся ягоным раненнем, замест харунжача аддае загады! Часам падзеі нагадваюць камп'ютарны квэст на мяжы праўдападобнасці — напрыклад, калі адважны харунжы, пераапрануўшыся, прабіраецца ў падазроны горад, дзе яго то спрабуюць атруціць, то ажаніць. Стафану даводзіцца ўсвядоміць, што жыццё не чорна-белае, а даволі-такі стракатае. Уладары грызуцца між сабой, варагуюць людзі і канфесіі... Пазнавальнасці надаюць рэальныя персанажы — згадваюцца і Леў Сапега, і Януш Радзівіл, і нават Марына Мнішак, у чыёй свіце ледзь не з'ехала ў Маскву адчайная Юстына Бароўская. Тэкст насычаны гістарычнымі дэталямі. Вы даведаецеся, што місюрка — шлем з кальчужным капюшонам, які прыкрывае шыю і плечы, бехцер — панцыр з уплеценымі металічнымі пласцінамі, карвашы — вайсковыя металічныя наручы. Ну а таямніца лацінскай часткі назвы, якая перакладаецца як «удары вятроў» — зразумелая: на скрыжаванні еўрапейскіх шляхоў, на якім наша Беларусь, самае месца для віхураў ды бураў.


Луіза Мэй Олкат. Добрыя жонкі. Масква, «Эксмо», 2020

«Прыгажосць, маладосць, багацце і самое каханне не могуць адпрэчыць клопаты і пакуты, страты і гора нават ад самых шчаслівых».

Няхай хаця б гэтая фраза з фіналу рамана насцярожыць чытачоў, што шукаюць лёгкага чытва пра чарговую Папялушку, па якую прыехаў прынц на белым кані. Раман пісьменніцы XІX стагоддзя Луізы Мэй Олкат — працяг кнігі «Маленькія жанчыны». Тэксты былі культавымі не для аднаго пакалення, на іх выхоўвалі моладзь. Чатыры сястры з небагатай сям'і, прыгожыя, дзейныя, таленавітыя, спрабуюць разабрацца, што ж такое сапраўдныя каштоўнасці. Кожнай давядзецца пераадольваць спакусы — а як не пазайздросціць сяброўцы, якая мае прыслугу і можа дазволіць сабе купіць дарагую сукенку? Пісьменніца, аднак, настойліва падкрэслівае, што багацце — не галоўнае. Адна з сясцёр, самая прыгожая, выходзіць замуж за беднага гувернанта. Другая, няўрымслівая фантазёрка Джо, не прымае каханне багатага спадчынніка, сябра дзяцінства, і не скарыстоўвае прыхільнасць багатай цёткі. Не схаваю — некаторыя эпізоды сучасную жанчыну могуць раззлаваць. Мадэль «муж здабывае маманта, сціплая жонка эканомна размяркоўвае мяса» перастала быць абавязковай. Але Олкат і сама не была прыхільніцай такой жаноцкае долі. Яе «альтэр эга» ў рамане — адважная Джо, якая спрабуе зарабіць грошы літаратурай. Кажуць, рэдактар, які наважыўся выдаць кнігу Олкат, запатрабаваў змяніць першапачатковы сюжэт: Джо таксама мусіць знайсці сваё сямейнае шчасце! Раман у многім аўтабіяграфічны, а сама Олкат замуж не выйшла, удзельнічала ў фемінісцкім руху, змагалася супраць рабства, працавала медсястрой... Але давялося ісці на кампраміс, і раманнай Джо быў выпісаны жаніх. Вось толькі калі ў апошняй экранізацыі рамана гэта малады прыгажунчык, у кнізе Олкат — немалады, таўсматы і бедны настаўнік Фрыц. Магчыма, не ўсім спадабаецца і ладная доза хрысціянскай маралі. Але нават у свеце, калі пацалунак пад дажджом з жаніхом — страшэнная непрыстойнасць, ёсць чаму павучыцца цяперашнім маладым: мужна пераадольваць цяжкасці, не здавацца і быць вернымі сваім ідэалам.

Выданні для агляду прадстаўленыя кніжнай крамай «Акадэмічная кніга», пр-т Незалежнасці, 72.

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Адзін з найбуйнейшых рэгіёнаў, які захаваўся ў некранутым стане і які за разнастайнасць азёр, рэк і балот празвалі Еўрапейскай Амазонкай (ці морам Герадота), усё яшчэ застаецца невядомым шырокаму колу турыстаў

Грамадства

Рэктар БДМУ Рубніковіч: Набор на бюджэтную форму сёлета павялічым

Рэктар БДМУ Рубніковіч: Набор на бюджэтную форму сёлета павялічым

Вялікае інтэрв'ю з рэктарам БДМУ да 100-гадовага юбілею ўніверсітэта.

Грамадства

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Нацыянальным брэндам Беларусі па праве лічыцца сацыяльная падтрымка сем'яў дзяржавай, і таму напярэдадні Міжнароднага дня сям'і прадстаўнік

Калейдаскоп

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Пачнём, зразумела, з дзяўчынак, бо менавіта іх мамы ўжо цяпер ламаюць галаву над выпускным уборам дачок.