Вы тут

І карэйскі “ханбок” беларускам да твару


Алена Дварэцкая з дзяцінства займалася беларускімі традыцыйнымі спевамі. Але змяніла сцэнічнае амплуа: пяць гадоў ужо кіруе ансамблем карэйскага танца “Арыранг”.


“Парны танец”. Дзень карэйскай культуры ў Мінску, 2018 год

Алене Дварэцкай цяпер 27 гадоў, яна беларуска. Працуе ў Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны старшым навуковым супрацоўнікам. Бацькі з 4 гадоў аддалі яе спяваць у ансамбль “Святкі”, што пры Палацы дзяцей і моладзі “Золак” Заводскага раёна Мінска. З шасці гадоў яна вучылася граць на цымбалах у гуртку “Чароўныя цымбалы” пры тым жа палацы. А ў студэнцкія гады мінчанка зацікавілася карэйскай культурай. Прычым усур’ёз і глыбока. Пачала не толькі глядзець карэйскія фільмы, але й гатаваць стравы, танцаваць танцы далёкага народа, граць на карэйскіх барабанах, вывучаць карэйскую мову. Такое паглыбленне ў чужую раней культуру яе, прызнаецца, вельмі ўзбагаціла. І ў 22 гады Алена Дварэцкая стала мастацкай кіраўніцай ансамбля карэйскага танца “Арыранг”, які створаны пры Асацыяцыі беларускіх карэйцаў. Але ж і са “Святкамі” стасункі яна ніколі не парывала, заўсёды ахвотна выступала з беларускім гуртом. Прычым “Святкі” з “Арырангам” стварылі нават сумесны нумар: беларуская песня гучыць пад акампанемент карэйскіх барабанаў.

Праз фільм — у “Арыранг”

Артысты “Арыранга” на фестывалі нацыянальных культур у Гродне ў 2018 годзе (А. Дварэцкая справа)

У часе сустрэчы з Аленай мне хацелася зразумець, чаму ў пару, калі беларускія хлопцы й дзяўчаты “паглядаюць” пераважна ў бок Захаду, яна “глядзіць” на Усход. Разважаючы пра тое, Алена казала: беларуская культура ўвесь час развіваецца паміж Усходам і Захадам, і ёй таксама ўласцівыя некаторыя асаблівасці культуры карэйскай. “І ў Карэі, і ў Беларусі людзі працавітыя, прыязныя ды адкрытыя. Мне вельмі падабаецца, што карэйцы заўсёды падкрэсліваюць сваю лучнасць з іншымі. Яны часта замест слоў “мой”, “мая”, “маё” ўжываюць словы “наш”, “наша”, “нашы”. Кажуць: “наша краіна”, “наша сям’я”, нават “наш тата” і “наша мама”. І ў тым ёсць пазітыўны складнік, менш эгаізму”.

Неяк, згадвае, па прапанове аднакурсніцы паглядзела карэйскую гістарычную кінастужку. Фільм — пра каханне, пра дачыненні між людзьмі. Алена вучылася на трэцім курсе ў Беларускім дзяржуніверсітэце культуры й мастацтваў, і экзатычная культура яе зацікавіла. Яе ўразіла карэйскае нацыянальнае адзенне. І ёй захацелася яго прымераць, больш даведацца пра карэйскую культуру з першых вуснаў, вывучыць незнаёмую мову. Пачала шукаць калектыў, які б прадстаўляў тую культуру ў Беларусі. Так і даведалася пра “Арыранг”. Ды сумнявалася, ці атрымаецца ў яе так прыгожа танцаваць. Пазней адзін са студэнтаў-карэйцаў БДУ прапанаваў ёй пазнаёміцца з яго сябрамі з ансамбля. І Алена ўжо не адмовілася.

Яе, як былую цымбалістку, адразу “залічылі” ў групу музыкаў, граць на ўдарных. А было чатыры ударныя інструменты “Самульнары”, гралі й на барабанах “бук”. “Барабаніць” Алену вучыла Таісія Новікава, якая й дагэтуль у калектыве. Паказвалі майстэрства й барабаншчыкі з Карэі, якія прыязджалі ў Беларусь. Маючы “цымбальны” досвед, навучыцца барабаніць Алене было няцяжка. Пазней новыя сябры прапанавалі асвоіць і карэйскія танцы. А ў хуткім часе кіраўніца “Арыранга” Вераніка Пак, этнічная карэянка, выйшла замуж за карэйца й паехала жыць у Калінінград. І кіраваць калектывам даверылі Алене Дварэцкай, якая на той час закончыла ВНУ, атрымала дыплом па спецыяльнасці “Музейная справа і ахова гістарычна-культурнай спадчыны”. Пры тым была заўважана яе непадробная цікавасць да ўсяго, што звязана з Карэяй, яе культурай, гісторыяй, мовай. Новай кіраўніцы трэба было паднавіць ансамбль і за некалькі месяцаў падрыхтаваць выступленне на пляцоўках Фэсту нацыянальных культур у Гродне. Прызнаецца, што боязна трохі было ехаць на фэст з “невялічкай камандай”: з барабаншчыкаў — толькі яны з Таісіяй Новікавай, ды з танцорак два-тры чалавекі. Але справіліся, і “Арыранг” у 2015‑м выступаў у Гродне.

Карэйскае адзенне — усім да твару

Танец з веерамі “Пучэчум”

З таго часу “Арыранг” абнаўляўся некалькі разоў, у яго складзе ёсць этнічныя карэянкі. Многія з іх прыйшлі ў калектыў па запрашэнні Кімі Ры, кіраўніцы Асацыяцыі беларускіх карэйцаў (АБК). “Кімі Дзінуеўна лепш ведае, дзе ў Беларусі жывуць этнічныя карэйцы, прапаноўвае ім далучацца да калектыву, — гаворыць Алена. — Скажам, да нас ездзяць з Віцебска Вольга Кім і Кацярына Маляўка-Кім. Гэта маці з дачкой, абедзьве карэянкі. Кацярына нядаўна пераехала жыць у Мінск”. Але гледачам у часе канцэртаў не заўсёды ўдаецца адрозніць этнічных карэянак ад беларусак, якіх нямала ў “Арырангу”: настолькі артыстак змяняе карэйскі нацыянальны касцюм “ханбок”. Надзяваючы яго перад выступленнем, Алена таксама заўважае: ён і ёй да твару, хоць яна й беларуска. У ім, кажа, усе дзяўчаты прыгажуні.

Усе карэйскія нацыянальныя строі зберагаюцца ў касцюмернай ансамбля. Некалькі з іх артысты атрымалі сёлетняй вясной: пашыты для “Арыранга” па замове Мінкультуры Беларусі. “Ханбок” даслоўна перакладаецца як карэйскае адзенне. Паўсядзённы жаночы “ханбок” — гэта жакет-“чагары” й доўгая спадніца-“чымы”, якая й надае карэянкам такі далікатны выгляд. “Для пашыву “чымы” цяжка знайсці ў Мінску патрэбны матэрыял. Ён павінен быць лёгкім, як папера, да таго ж трымаць аб’ём і форму. Таму даводзіцца шыць і ніжнюю спадніцу, што дапамагае стварыць прыгожы сілуэт”, — дзеліцца тонкасцямі справы Алена. Чэшкі для танцорак спецыяльна прывозяць з Карэі. Такіх не набудзеш у мінскіх крамах: маюць адмысловыя, уверх “задраныя насы”. Такія ж насы і ў карэйскіх шоўкавых туфляў з кветкавымі ўзорамі “ккотсін”, у карэйскіх наскоў “пасон” або “чокі”.

Нацыянальныя строі, набытыя раней, артысткі рамантуюць самі. Бывае, што й шыюць. Некаторыя жаночыя галаўныя ўборы пашыла мама Алены. Капялюш для кісэн, карэйскіх артыстак, ляжыць у касцюмернай на відным месцы. Кісэн былі носьбітамі карэйскай культуры ў мінулыя часы. Яны былі вельмі адукаванымі, прыгожа танцавалі. Іх танцы сёння развучваюць і ў “Арырангу”. Побач з карэйскім адзеннем зберагаюцца й барабаны. Сярод іх “чангу” — у форме пясочнага гадзінніка, сімвалізуе дождж і 12 месяцаў года. Вялікі круглы барабан “бук” — гэта сімвал хмары і чатырох пор года. Танцоры часта выходзяць на сцэну з маленькім ручным барабанам “сога”. Ёсць невялічкі ручны гонг “квенгары”, а таксама вялікі медны гонг “чын”. Там жа ляжаць і нажы “ком”, якія бліскаюць у вядомым карэйскім танцы з нажамі “Комму”. Ён ёсць і ў рэпертуары танцорак “Арыранга”.

Беларуская песня пад карэйскія барабаны

Новыя для “Арыранга” карэйскія традыцыйныя танцы дзяўчаты вучаць па відэазапісах, што ёсць у ансамблі. У тым дапамагае інтэрнэт: там ёсць нямала аўтарскіх апрацовак карэйскіх народных танцаў. “Мы імкнемся выкарыстоўваць мову, рухі менавіта традыцыйнага танца. Але ў харэаграфічную кампазіцыю, малюнак танца стараемся прыўносіць новыя элементы. Часта скарачаем традыцыйныя танцы й пакідаем самае цікавае. Беларуская культура больш дынамічная, і карэйскія танцы ў нязменным выглядзе нашым гледачам могуць падацца занадта доўгімі”, — расказвае Алена. Павольныя карэйскія рухі артысткі метадычна адпрацоўваюць на рэпетыцыях каля люстэрка. У рэпертуары — узоры карэйскага прыдворнага, народнага, рытуальнага й новага традыцыйнага танцаў, аўтарскія танцы сучасных карэйскіх харэографаў.

І, як ужо гаварылася, артысты прадстаўляюць ігру на чатырох ударных інструментах “Самульнары”. Гэты жанр ігры быў створаны параўнальна нядаўна, у 70‑я гады мінулага стагоддзя. Ён спалучае традыцыю народнага мастацтва з дасягненнямі сучаснай ударнай школы. Алена Дварэцкая, якая валодае майстэрствам ігры на барабанах, расказала, што карэйскі народ любіў суправаджаць барабаннымі гукамі свае песні й танцы. Дарэчы, апошнія таму й былі больш дынамічнымі ў адрозненне ад прыдворных.

Ігру на карэйскіх барабанах музыканты “Арыранга” змаглі спалучыць і з беларускімі традыцыйнымі спевамі гурта “Святкі”, у якім Алена Дварэцкая пачынала творчы шлях. Эксперымент удаўся! Упершыню беларуская песня “Ой, на горы…” з гомельскага Палесся прагучала пад акампанемент барабанаў “бук” на святкаванні 20‑годдзя ансамбля “Святкі” ў 2017 годзе. То быў падарунак Алены яе былой настаўніцы са “Святак”, Наталлі Мікалаеўне Буліцкай. Многія яе творчыя знаходкі Алена выкарыстоўвае ў сваёй працы. Беларуская народная песня гучала пад удары карэйскіх барабанаў і на імпрэзе “Карэя — Беларусь: фестываль дружбы” ў 2018 годзе. Яго зладзіла Амбасада Паўднёвай Карэі ў Беларусі.

Алена Дварэцкая не забывае дарогу ў “Святкі”, дзе выхоўвалася з маленства. Хоць і захапілася карэйскай культурай так, што пачала прадстаўляць яе на дзяржаўным узроўні, але ж і беларускія песні не забывае. Яна і сёння можа надзець беларускі строй, каб выйсці на сцэну з фальклорным калектывам. Яе сэрцу блізкія і карэйскі барабан, і беларускія цымбалы.

Мастацкі калектыў “Арыранг” Асацыяцыі беларускіх карэйцаў — неаднаразовы дыпламант Рэспубліканскага фестывалю нацыянальных культур. Мае спецыяльны дыплом ЮНЭСКА за развіццё нацыянальнай культуры, дыпломы мінскіх фестываляў “Яднанне” і “Сонечны птах”.

Ганна Лагун

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Распачынаецца сезон атракцыёнаў. Хто і як сочыць за іх станам?

Распачынаецца сезон атракцыёнаў. Хто і як сочыць за іх станам?

У Беларусі адпрацавала 65 % атракцыёнаў (160 штук), а многія працуюць і звыш 30 гадоў.

Эканоміка

Як выбраць кватэру на другасным рынку

Як выбраць кватэру на другасным рынку

За апошнія некалькі месяцаў рынак другаснага жылля прыкметна ажывіўся. 

Грамадства

Каб набываць тавар бяспечна, ці Як абараніць правы спажыўца

Каб набываць тавар бяспечна, ці Як абараніць правы спажыўца

У краіне на 11 % знізілася агульная колькасць зваротаў грамадзян, звязаных з парушэннем правоў спажыўцоў. 

Грамадства

У Беларусі даследуюць вакцыну супраць раку

У Беларусі даследуюць вакцыну супраць раку

Працягваецца навуковае даследаванне ДНК-вакцыны супраць раку ў рамках беларуска-амерыканскага праекта.