Вы тут

«Лепш мы рванём у горы...». Мой сябар Чэбаганаў Анатоль Васiлевiч


Усе ведаюць Анатоля Васiлевiча як даследчыка свайго роду i родаў беларускай шляхты, пiсьменнiка, прадпрымальнiка, мецэната, заслужанага дзеяча культуры Рэспублiкi Беларусь. Для мяне ж ён у першую чаргу чалавек, з якiм я сябраваў усё жыццё. Таму мне хочацца расказаць пра крыху iншы бок яго жыцця.


У дзяцiнстве мы, як i ўсе хлопчыкi, гулялi ў футбол, шахматы, абмяркоўвалi тое, што змаглi прачытаць апошнiм часам. Ён вельмi шмат чытаў. Заўсёды быў у цэнтры ўвагi, штосьцi выдумляў, арганiзоўваў розныя мерапрыемствы, заўсёды збiраў вакол сябе натоўп вясковай дзятвы. Уражвалі яго цiкаўнасць, iмкненне ўсё высветлiць i ва ўсiм разабрацца. Невыпадкова вучоба ў школе давалася яму лёгка i закончылася атрыманнем залатога медаля. Супраць яго было складана гуляць, таму што ён заўсёды трымаўся да апошняга, нават у самых безнадзейных сiтуацыях. Гэтаксама ён дзейнiчаў i ў звычайных жыццёвых сiтуацыях.

Пасля заканчэння школы мы дамовiлiся пакарыць культурную сталiцу краiны i таму паехалi паступаць у Ленiнград. Праўда, апынулiся ў розных iнстытутах — я ў Ленiнградскiм полiтэхнiчным, а Анатоль — у Ленiнградскiм iнстытуце дакладнай механiкi i оптыкi. Жылi мы ў розных iнтэрнатах, але выхадныя i святочныя днi часта праводзiлi разам. Студэнцкiя гады пакiнулi незабыўнае ўражанне. Па-першае, у нашых iнстытутах i iнтэрнатах было вельмi шмат студэнтаў з iншых краiн — Венгрыi, Польшчы, ГДР, краiн Афрыкi, а таксама з Узбекiстана, Украiны, Малдовы. I мы непасрэдна даведвалiся, як жывуць iншыя народы i што ў iх добрага цi дрэннага ў параўнаннi з беларусамi. Анатоль жыў у пакоi з двума студэнтамi з Узбекiстана. Яны былi з адукаваных сем'яў, вельмi добра вучылiся i былi сапраўдныя таварышы. Ад iх мы пачулi пра землятрус у Ташкенце 1964 года, калi загiнула шмат людзей, але афiцыйна пра гэта нiдзе не паведамлялася. У iх Анатоль навучыўся гатаваць плоў па-ўзбекску, заварваць класiчны чай.

Час, якi мы бавiлi сумесна ў выхадныя днi, праходзiў у пастаянных спаборнiцтвах: мiнi-футбол на высадку, шахматны блiц, прэферанс i спрэчкi на любыя фiласофскiя тэмы. У прэферанс мы гулялi на iнтарэс — тыя, хто прайграў, павiнны былi смажыць бульбу, а пераможцы — гучна чыталi вершы з сусветнай класiкi цi абмяркоўвалi чарговую хвалюючую праблему. Я да гэтай пары памятаю кароценькi верш Васiля Фёдарава, якi Анатоль любiў паўтараць:

Не изменяй! Ты говоришь, любя.

О, не волнуйся, я не изменяю.

Но, дорогая...

Как же я узнаю,

что в мире нет прекраснее тебя?

Дарэчы, пастаянным партнёрам у футбольных баталiях быў Тадэвуш Кандрусевiч, з якiм мы часта кантактавалi, як землякi, i якi вучыўся на адным факультэце са мной i ў далейшым стаў кiраўнiком каталiцкай царквы ў Рэспублiцы Беларусь. Памятаю, што ў канцы 60-х гадоў у адной са спрэчак Анатоль сцвярджаў, што Ленiнград усё ж верне сваю першапачатковую назву. На той час гэта здавалася неверагодным, i з iм тады пагадзiлiся не ўсе.

Нашымi кумiрамi былi барды Высоцкi, Акуджава, Галiч, Клячкiн. Мы ведалi вельмi шмат iх песняў. У 1968 годзе ў газеце «Советская Россия» быў апублiкаваны iдэалагiчны артыкул «Аб чым спявае Уладзiмiр Высоцкi», дзе наш любiмы паэт быў аб'яўлены ворагам народа. Мы моцна абуралiся, а Анатоль вырашыў захаваць у сябе гэтую газету для гiсторыi.

Захапляючыся чытаннем, Анатоль пачаў пацiху збiраць каштоўную лiтаратуру. У той час у букiнiстычных магазiнах Ленiнграда можна было набыць унiкальныя кнiгi, выдадзеныя ў XXVIII-XIX стагоддзях. I калi дазвалялi сродкi, ён набываў. А яго мама ў Любанi афармляла падпiскi на лiтаратурныя серыi кнiг. Паступова ён усё больш пачаў захапляцца паэзiяй. Ведаў на памяць вельмi шмат вершаў i актыўна збiраў паэзiю для сваёй будучай бiблiятэкi.

Безумоўна, набыццё кнiг — гэта затраты. Дзе браць грошы, калi жыць даводзiлася практычна на адну стыпендыю — мама не магла асаблiва дапамагчы. Даводзiлася зарабляць на студэнцкiх будоўлях. Усе летнiя канiкулы прысвячалiся толькi гэтаму — у Сiбiры, Узбекiстане, Кiргiзii. Гэта была яшчэ адна школа жыцця. Прыйшлося прайсцi праз усё: арганiзацыю работ, кiраванне калектывам, асваенне будаўнiчых прафесiй i — цяжкую працу ва ўмовах спёкi або машкары. Я памятаю, як у 1970 годзе ў зводным атрадзе ленiнградскiх ВНУ мы будавалi каля возера Iсык-Куль (Кiргiзiя) шчытавыя домiкi пасля разбуральнага землятрусу. Як мы пазнаёмiлiся з мясцовымi жыхарамi i як яны нам дзякавалi i запрашалi на ўваходзiны. Мы ўбачылi, якiя гэта гасцiнныя i цудоўныя людзi. Адзiн з гаспадароў новага дома нават удзельнiчаў у вызваленнi Мiнска ў 1944 годзе i вельмi абрадаваўся, што мы з тых краёў, i добра адзываўся аб беларусах.

Тады ж мы ўпершыню ажыццявiлi паход у горы, якi добра памятаю да гэтай пары. У адну з нядзель нас прывезлi да падножжа гор Цянь-Шань, у вельмi прыгожае месца, дзе знаходзiлiся радонавыя крынiцы. Але Анатоль, як заўсёды, прапанаваў свой варыянт адпачынку. Ён сказаў, што лепш мы рванём у горы i дойдзем да снягоў, бо вiдаць, што гэта зусiм недалёка. Мы, самыя блiзкiя сябры, чалавек восем, згадзiлiся i пайшлi ўверх. Спачатку мы лёгка паднiмалiся праз дзiўна прыгожыя лясныя, лугавыя мясцiны. Потым пайшлi крутыя пад'ёмы, калi даводзiлася чапляцца за кусты, камянi. Было вельмi небяспечна — можна сарвацца. Але снягi заставалiся на ранейшай адлегласцi. Час iшоў, а дасягненне мэты аказалася пад пытаннем. Некаторыя пачалi наракаць, бо ўжо наблiжаўся вечар, мы маглi не паспець у прызначаны час вярнуцца да аўтобуса. Але Анатоль параiў слабакам вяртацца, а моцным iсцi наверх. Нiхто не стаў вяртацца. I да снегу ўсё ж дайшлi. Але самае жахлiвае было яшчэ наперадзе. Пачало хутка цямнець. Спускацца ў крутых месцах аказалася значна цяжэй, чым паднiмацца. З вялiкай цяжкасцю, падтрымлiваючы адзiн аднаго i з вялiкiм спазненнем, у поўнай цемры, у поўнай знямозе мы дабралiся да месца збору, дзе нас чакалi. Добра, што аўтобус стаяў з уключанымi фарамi, iнакш мы дакладна не знайшлi б месца збору. Там нам далi такi наганяй, аб якiм да гэтага часу ўспамiнаць не хочацца.

Пасля заканчэння адукацыi ў iнстытутах мы, як i дамаўлялiся, атабарылiся ў Мiнску. Анатоль стаў наладчыкам электронных вылiчальных машын ва Усесаюзным навукова-вытворчым аб'яднаннi «Каскад». У той час гэта была вельмi крутая прафесiя. Па-першае, гэта суцэльныя камандзiроўкi, а па-другое, электронныя вылiчальныя машыны ўяўлялi сабой у той час штосьцi накшталт монстраў — гэта некалькi вялiкiх шаф, нашпiгаваных электронiкай. I запусцiць iх у работу — вельмi складаная задача, якая патрабавала ведаў, лагiчнага мыслення i досведу. Анатоль надзiва хутка здолеў асвоiць гэту прафесiю i ў кароткi тэрмiн стаў найлепшым брыгадзiрам «Каскада», яму пачалi даручаць самыя складаныя i адказныя аб'екты. Пра такiх людзей у той час складалi легенды. Я гэта вельмi добра ведаю i памятаю, бо сам працаваў у «Каскадзе» праграмiстам.

Пасля УНВА «Каскад» мы з 1974 года працавалi ў ПКТI АСК «Нiва» Дзяржкамсельгастэхнiкi БССР: Анатоль — галоўным iнжынерам, а я — начальнiкам аддзела. Вынiк дзейнасцi гэтай арганiзацыi вядомы — наша рэспублiка была лiдарам па аўтаматызацыi работ у СССР у гэтай галiне, i з усёй краiны прыязджалi дэлегацыi для вывучэння нашага вопыту i ўкаранення нашых распрацовак у сябе. Варта адзначыць, што былыя супрацоўнiкi ПКТI АСК «Нiва» да гэтай пары ўспамiнаюць Анатоля Васiлевiча як вельмi дасведчанага спецыялiста, справядлiвага i чулага кiраўнiка.

Уладзiмiр РАДКЕВIЧ

Фота Кастуся ДРОБАВА

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Перакрылі кісларод. Чаму ва Украіне склалася патавая сітуацыя падчас пандэміі?

Перакрылі кісларод. Чаму ва Украіне склалася патавая сітуацыя падчас пандэміі?

Украіна выйшла на трэцяе месца ў свеце і першае ў Еўропе па смяротнасці ад COVІD-19.

Грамадства

Размовы на кухні. Альбо ткаць, альбо прасці, альбо песенкі спяваць

Размовы на кухні. Альбо ткаць, альбо прасці, альбо песенкі спяваць

Сёння гутарка прысвечана выбару прафесіі для хлопцаў і дзяўчат.

Грамадства

Як выбраць самыя дакладныя тэрмометр і танометр

Як выбраць самыя дакладныя тэрмометр і танометр

У апошнія гады з прычыны пандэміі многія медыцынскія тэрміны сталі агульнаўжывальнымі словамі.

Грамадства

Ці патрэбныя бэбі-боксы? Нованароджанае дзіця знайшлі ў выграбнай яме ў Гомелі

Ці патрэбныя бэбі-боксы? Нованароджанае дзіця знайшлі ў выграбнай яме ў Гомелі

У дачыненні да жыхаркі узбуджана крымінальная справа.