Вы тут

​Баба Каця, дачка Прыпяці


Нядаўна палескай вёсцы Пагост, што ў Жыткавіцкім раёне, споўнілася 500 гадоў! Ёсць у Беларусі паселішчы і старэйшыя ўзростам, але не пра кожнае з іх здымаюць кіно і пішуць кнігі ды не ў кожнае прыязджаюць госці за тысячы міль…

Сусветна вядомай гэта беларуская вёска стала дзякуючы Кацярыне Панчэні — як яе з любоўю называюць паміж сабой сяльчане, «наша баба Каця». Ці шмат хто яшчэ памятае больш за 100 народных абрадавых песень? Ведае, як адбываліся вясковыя святы паводле сцэнарыяў далёкіх продкаў — яшчэ з дахрысціянскага перыяду? Баба Каця зберагла ў памяці такую каштоўную этнаграфічную спадчыну ўсходняга Палесся і дала ёй новае жыццё.

Пачатак быў пакладзены ў 1980 годзе, калі ў Пагосце нарадзіўся фальклорна-этнаграфічны калектыў «Мiжрэчча». А створаны ён быў пры актыўным удзеле народнай пявунні і знаўцы старажытных, аутэнтычных традыцый Кацярыны Аляксееўны Панчэні. Гурт «Міжрэчча» аб’ядноўвае найперш жанчын, у рэпертуары — каля 200 народных песень і больш за 10 абрадаў. Веданне традыцый, гэтак жа, як і любоў да народнай песні, да бабы Каці перайшлі ад бацькоў, ад сям’і.

— Вырасла я і ўсё жыццё пражыла ў Пагосце, а вёскі нашай назва мае аснову ад слова «госць». Палешукі — людзі ад душы шчырыя ды гасцінныя, — расказвае Кацярына Аляксееўна. — Я добра памятаю, як кожны год перад святам Юр’я мае бабуля і бацькі разам з суседзямі выпякалі каравай, упрыгожвалі кветкамі і стужкамі і неслі ў поле. Мае бацька і браты былі добрымі гарманістамі, а мама прыгожа спявала. Маленькім дзяўчом я бегала за імі на вясковыя пасядзелкі, хоць мне і забаранялі. А калі падрасла, то сама стала ўдзельнічаць, прычым не толькі ў абрадзе на Юр’я, але і ў вясельных, калядных, зажынках і дажынках.

У савецкі час многія народныя традыцыі аказаліся забытымі. Але калі Кацярына Панчэня ўладкавалася на працу ў вясковы клуб і стварыла фальклорны жаночы калектыў «Міжрэчча», яна памкнулася адрадзіць і зноў праводзіць ранейшыя вясковыя святы. Бадай, тады яна не толькі на ўласную памяць магла палажыцца: мясцовыя старажылы таксама шмат успаміналі, як іх бабулі і дзядулі «карагодзілі» ўсёй вёскай.

Першае правядзенне абраду «Юраўскі карагод» было вельмі адказным — нібы экзамен здавала перад аднавяскоўцамі. Кацярына Аляксееўна таксама і адмысловая рукадзельніца, усе касцюмы для таго святкавання яна вышывала сама… Потым ужо і іншыя абрады з’явіліся ў скарбонцы яе фальклорнага калектыву: калядныя, жніўныя, восеньскія. І поспех прыйшоў: «Куды мы нi ездзiлi, усюды першыя месцы займалi».

Дзякуючы аўтэнтычнаму і вельмі прыгожаму абраду «Юраўскi карагод» вёска Пагост стала сусветна вядомай. Гэты абрад першым у Беларусі ў 2005 годзе атрымаў статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці рэспубліканскага значэння, а ў 2019 годзе быў уключаны ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА! Прыязджалі ў госці на свята з Чэхіі, Германіі, Францыі, Вялікабрытаніі, нават з Японіі і Кітая. Але Кацярына Панчэня асабліва ганарыцца, што добрыя словы былі сказаныя ў іх адрас знакамітым беларускім фалькларыстам і музыкантам, лідарам этна-гурта «Троіца» Іванам Кірчуком.

Неспадзявана для сябе баба Каця стала галоўнай гераіняй дакументальнага фільма «Дачка Прыпяці».

  • Дакументальны фільм «Дачка Прыпяці» (рэжысёр І. Бышнёў) быў узнагароджаны ганаровым прызам на XXII Міжнародным кінафестывалі «Залаты Віцязь»(Расія).

Сапраўды, усё яе жыццё мінула ля вады: вёска Пагост раскінулася пры ўпадзенні Сцвігі ў Прыпяць. Калісьці тут берагі наўсцяж былі абстаўленыя лодкамі і дубовымі чоўнамі. На святы моладзь ладзіла гулянні па рацэ: усе садзіліся на лодкі — хлопцы веславалі, а дзяўчаты спявалі. І як жанчыны ўмелі змалку ткаць і прасці, так і мужчыны змалку ўмелі плесці сеткі ды рыбачыць. А як іначай, калі жывеш на рацэ! Кожную вясну рэкі выходзілі з берагоў, разлівы да самых хат. Баба Каця расказвае, што ў такі час рыбу можна было лавіць проста каля парога або ў агародзе...

Сумаваць без працы баба Каця, якой сёння ўжо больш за 80 гадоў, сабе не дазваляе: вярнула ў дом свой ткацкі станок і тчэ ручнікі. У яе хаце ўся падлога заслана саматканымі дарожкамі. Рукадзелле тут паўсюль: фіранкі, абрусы, пакрывалы, накрыўкі на падушкі — навокал вышываныя найпрыгажэйшымі ўзорамі рэчы.

Алена ВАСІЛЬЕВА

Фота: Альфрэд МІКУС

Друкуецца ў часопісе “Алеся”

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Калі ў кадравым агенцтве вам прапануюць заплаціць грошы і гарантуюць стапрацэнтнае працаўладкаванне, смела разварочвайцеся і сыходзьце: перад вамі, напэўна, ашуканцы.

Грамадства

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

У адрозненне ад «хімічных антыбіётыкаў», прыродныя лекі не толькі дапамагаюць перамагчы інфекцыю, але і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СКАРПІЁН. На гэтым тыдні традыцыйны падыход да вырашэння праблем не заўсёды будзе ўдалы.

Грамадства

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Піша сын аднаго з партызан Генадзь Сахрай.