Вы тут

Доўгая дарога з Уральска


Парэшткі класіка беларускай літаратуры Змітрака Бядулі (Самуіла Плаўніка) перапахавалі ў зямлі Бацькаўшчыны праз 79 гадоў: на Усходніх могілках у Мінску


Здавалася б: ці не ўсё роўна, дзе хто пахаваны. І што будзе з нашымі парэшткамі пасля таго, як нас ужо не будзе. Прынамсі, не будзе ў гэтым свеце.

Магчыма, і сапраўды для некага тое часовае-тленнае, што цяпер пры нас, ніякай каштоўнасці не ўяўляе. Усё зямное — зямлі аддадзім, нібы зношанае адзенне, пераходзячы таямнічую мяжу паміж Быццём і Небыццём. Парэшткі людскія, пэўна, самі па сабе й не каштоўныя. Але памяць пра тых, хто быў да нас, цесным чынам спалучана й з шанаваннем іх магілаў, месцаў апошняга спачыну. З шанаваннем месцаў зямнога подзвігу: як, напрыклад, тое было ў Героя Савецкага Саюза Пятра Купрыянава — гл. тэкст “Даніна павагі Герою” ў гэтым нумары газеты. Беларусы так выхаваныя: паважліва ставімся да таго, што пасля нас і ад нас застаецца. Так заведзена ў народзе. Ёсць і цяпер, доўжыцца даўняя й моцная традыцыя. І сын класіка, 86‑гадовы мінчанін Яфім Самуілавіч Плаўнік, прызнаваўся журналістам, калі парэшткі роднага чалавека прывезлі сёлета 26 лютага ў Мінск: доўгія гады ён жадаў і марыў, каб такое сімвалічнае вяртанне бацькі дадому адбылося. Урэшце — так і сталася. Пра тое можна пачытаць у тэксце “З Уральска — дадому” (часопіс “Беларусь.Belarus”, 2020, № 3). Тэкст ёсць і ў інтэрнэце — на партале Выдавецкага дома “Звязда”: http://zvіazda.by/be/news/20200407/1586266911‑z‑uralska-dadomu.

У сакральную пару на пачатку лістапада мы спрадвеку, з часоў язычніцтва ўшаноўваем памяць пра Дзядоў — папярэднікаў нашых у гэтым свеце. Дзякуючы якім і мы ёсць тут. Па ўсёй Беларусі Дзяды адзначаюць, а многія беларусы й жывучы ў замежжы тое робяць. Менавіта ў такую пару — 3 лістапада вогненнага, суровага 1941‑га — у казахстанскім Уральску закончыўся раптоўна зямны шлях класіка беларускай літаратуры Змітрака Бядулі. А сёлета якраз у дзень ягонага сыходу парэшткі, прывезеныя на пачатку года з Уральска, перапахавалі на Усходніх могілках у Мінску — у сектары 26.

Дзяды — гэта пара, калі мы светла згадваем і ўшаноўваем тых, каго ўжо няма з намі. Таму й такія развагі — пра немінучы пераход — не лішнія. Бо калі ж яшчэ пра тое разважаць у мітусні паўсядзённай? Усё спяшаемся… Але куды? Нікому ж не хочацца першым дасягнуць нябачнае мяжы. А памятаць пра тое, КУДЫ ўсе мы ўрэшце прыйдзем, прывучае нас культурны досвед продкаў. Жорсткія законы Прыроды, як і нябачная матрыца народнай культурнай традыцыі, змушаюць жывых паважліва ставіцца да ўсяго, што звязана з Жыццём. І з вялікім Пераходам у іншасвет — таксама.

Кажуць: жыве чалавек, пакуль жывая памяць пра яго. Пра тое гаварылі, думалі, пэўна, усе, хто спрычыніўся да высакароднай справы вяртання парэшткаў Змітрака Бядулі на Бацькаўшчыну. Адбылося ж тое найперш дзякуючы Фонду імя Марыі Магдалены Радзівіл ды ягонаму кіраўніку Алесю Сапегу — беларусу, які жыве ў Швейцарыі. Ён, ураджэнец Бабруйска, да таго ж сябар Кансультатыўнага савета пры МЗС Беларусі па справах беларусаў за мяжой. У 2012‑м з падтрымкай айчынных дыпламатаў Алесь стварыў у Швейцарыі беларускую суполку. Паклон табе, зямляк, і ўсім тваім сябрам-аднадумцам — за вашыя добрыя справы на карысць Бацькаўшчыны. Раней, нагадаем, Алесь Сапега прыклаў шмат намаганняў, каб на Бацькаўшчыну вярнуўся прах Магдалены Радзівіл — знакамітай мецэнаткі, на грошы якой калісьці быў выдадзены ў тым ліку й паэтычны зборнік “Вянок” Максіма Багдановіча. Жаданае спраўдзілася гады тры таму, і прах княгіні Магдалены цяпер — у мінскім рымска-каталіцкім храме Найсвяцейшай Тройцы на Залатой Горцы (вядомы й як Касцёл Святога Роха). І помнік Тадэвушу Касцюшку ў швейцарскім горадзе Залатурне 21 кастрычніка 2017 года быў адкрыты ў многім дзякуючы Аляксандру Сапегу — з адметнаю шыльдай па-беларуску й па-нямецку: “Тадэвуш Касцюшка. 1746–1817. Ад Беларускага аб’яднання ў Швейцарыі. 2017 год”.

Сын пісьменніка Яфім Плаўнік

З прэс-рэліза, дасланага ў рэдакцыю з Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры, мы даведаліся, што перапахаванне парэшткаў Змітрака Бядулі на Усходніх могілках адбылося дзякуючы й гэтай культурнай установе, а таксама аргпадтрымцы Урада краіны, Мінінфармацыі, Мінкультуры, Мінскага гарвыканкама, шэрагу прыхільнікаў таленту Змітрака Бядулі. На сайце музея http://bellіtmuseum.by/ у раздзеле “Навіны” змешчаны фотаздымкі, зробленыя ў часе грамадзянскага развітання з пісьменнікам у філіяле музея — “Беларускай хатцы”. Той самай, дзе Змітрок Бядуля жыў і працаваў з пачатку 1916 па канец 1918 года. І дзе ў яго некаторы час кватараваў Максім Багдановіч.

У часе грамадзянскага развітання са Змітраком Бядулем

…Вярнуўся на Бацькаўшчыну амаль праз 80 гадоў Змітрок Бядуля. І хай сабе толькі зямнымі парэшткамі, але ж мы ведаем: да таго часу жывы чалавек, пакуль жыве памяць пра яго.

Іван Ждановіч

Фотаздымкі з сайта Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры

Больш здымкаў глядзіце тут

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

Менавіта пад такім слоганам будзе праводзіцца Рэспубліканская прафілактычная акцыя, якая ініцыяваная на нашых дарогах Дзяржаўтаінспекцыяй краіны. 

Грамадства

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

З якімі прыкметамі вы звязваеце набліжэнне зімы? 

Грамадства

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Мы ў жыццi шмат чаго робiм, што пагаршае наша здароўе — або адразу, або ў аддаленай перспектыве.