Вы тут

Простая мова. На сваёй зямлі...


...Убачу, як нехта курыць, і зайздрасць бярэ. Сусед вунь (вокны насупраць), мусіць, прачнуцца не паспеў, а ўжо ўскінуў нешта на плечы, выйшаў на балкон, звесіўся з парэнчаў — смаліць...

І, напэўна ж, з вышыні свайго паверха бачыць, як восень фарбуе дрэвы, як за імі ўсходзіць сонейка, як над шэрым асфальтам кружаць галубы, як раніца становіцца днём...

Што ў гэты час робіць той, хто не курыць? Ці вам казаць — гатуе сняданак, паліць у печы, прыбірае, мые, вядзе ў садок дзіця, схіляецца каля ложка старога... Топчацца, працуе, пра некага клапоціцца — часу не мае.

Затое потым, у старасці... Каб паспелі насядзецца, наглядзецца, надыхацца, Бог ім «лішнія» гады адмярае.

А курцам — не. Бо — ліміт. І яны сваё ўжо выбралі.


Фота Анатоля КЛЕШЧУКА

У сям'і

«Тры сястры» — гэта ў Чэхава. У Ягора іх пяць. Усе — старэйшыя за яго, замужнія, «гарадскія», ва ўсіх — дзеці... Карацей — вялікая сям'я, а галоўнае, дружная: то нешта зробяць талакой, то адсвяткуюць разам. Ягор як мужчына і гаспадар у бацькоўскай хаце тады хіба каманды раздае — каму прывезці халадца і каму селядца пад футрам, за кім салаты ды выпечка... А далей — з'ехаліся, за паўгадзіны сталы накрылі і пасядзелі, пагаварылі, пажартавалі, адно аднаму штось параілі, на дзяцей паглядзелі, папрацавалі...

Пасля чарговага «з'езду» брат лішнюю накрыўку ад каструлі знайшоў, з аказіяй перадаў адной з сясцёр: ты ж, маўляў, галубцы прывозіла? Можа, твая? «Не», — сказала гэта сястра і адправіла накрыўку далей...

Так ці іначай, але за месяц яна зрабіла круг — пабывала ў пяці сталічных кватэрах і... вярнулася назад у вёску, прычым вельмі своечасова: брат захацеў капусты паставіць, выцягнуў з кладоўкі спецыяльную каструлю, а накрыўкі на ёй няма: у сям'і «згубілася», у сям'і й знайшлася.

Хто стараецца...

Хаціны там — дзве (у вёсцы, праз вуліцу), а лёс нібыта адзін, бо абедзве неяк разам апусцелі і нашчадкам не спатрэбіліся, бо на сценах абедзвюх і ў адну вясну з'явілася кароткае «Прадам»...

Правую, навейшую сялібку (пад дубамі і бліжэй да рэчкі, з садам, склепам, студняй, хлявамі), як і варта было чакаць, нехта купіў раней — прывёз брыгаду будаўнікоў. І ўжо тыя разгарнуліся не на жарт: памянялі ў хаце дах і франтоны, прыбудавалі вялікую веранду, уставілі новыя вокны, абшылі сцены...

Амаль такую ж рэканструкцыю распачаў новы гаспадар і ў доме праз вуліцу.

...Нармальныя, відаць, людзі: з галовамі, з грашыма, з сем'ямі... З пасадамі ці бізнесам у горадзе.

Яны і для вёскі нешта зрабіць паспеюць.

Што доктар прапісаў...

Раніца. Трамвай. Ля акенца ў ім — «салодкая парачка»: высокі, доўгавалосы юнак туліць да сябе дзяўчыну, шэпча нешта пяшчотнае. Тая смяецца...

Анічога такога, карацей — калі б не... вецер. Ён (тады яшчэ цёплы) дзьме хлапчыне ў спіну, у патыліцу — блытае шавялюру: пасмы яе «заносіць» наперад — у вочы...

Хлопец спрабуе «падбіраць» іх, «адводзіць» на месца, да іншых, спрабуе там утрымаць, а найперш (і, відаць, ад нясцерпнага свербу?) — расцірае твар (той жа нос, рот, вочы), што ў разгар каранавіруса мякка кажучы, не вельмі добра...

Што добра (для прафілактыкі), дык гэта, як прызналі гумарысты, гной: рукі ў яго ўсунуў, выходзячы з дому, і — гарантыя (першая) — да твару не дакранешся, другая — адасобішся, ні да кога блізка не падыдзеш (людзі загадзя ўцякуць)... А трэцяя — рукі будзеш мыць старанна і доўга — так, як доктар прапісаў!

Сядзі і глядзі?

Паралелі ад пісьменніцы Лідзіі Арабей. «Для мяне тэлевізар, — казала яна, — як той нецікавы госць, які гаворыць, гаворыць абы-што ды часам яшчэ і хлусіць. Толькі нецікаваму госцю няёмка сказаць, што ён ужо надакучыў, а на пульце, дзякаваць богу, ёсць кнопка, якую варта націснуць — і балбатун знікне...»

Значыць, хуценька націскаю, і ён сапраўды знікае. Замест яго на экране мігцяць    нечытэльныя цітры і на завяршэнні іх — кароткі радок: «Канец 235-й серыі».

...Жахліва ад думкі, што нехта ж іх паглядзеў!

Быўшы, быўшы дый ідзі завыўшы

Усе дзесяць гадоў у школе Тома, што называецца, «цягнула на медаль», потым, ва ўніверсітэце — на чырвоны дыплом, яшчэ і таму, што цвёрда ведала: выпускнікоў з такімі нікуды не адпраўляюць — яны застаюцца ў Мінску.

А вось дзяўчаты, яе сяброўкі па групе, па інтэрнаце, ужо збіралі рэчы: яны раз'язджаліся — хто куды... Томе ажно зайздросна стала: таксама хацела рвануць!

І сама сябе спыніла, бо разважыла: «Ну прыедуць яны ў свае мядзведжыя куты, ну пойдуць на работу, можа, нават жытло ім дадуць... Але ж якія там заробкі будуць, якія магчымасці? Ну за каго там замуж выходзіць? За трактарыстаў? А вось у сталіцы...

І сапраўды — тут у дзеўкі былі і работа, і крамы, тэатры, музеі, і цікавыя сустрэчы, і кавалеры...

Праўда, у гэтым сэнсе ёй крыху не пашчасціла: закахалася ў жанатага. Як выглядала, узаемна: ва ўсякім разе ён абяцаў развесціся, калі дачка падрасце (грэх, маўляў, маленькай пакінуць...).

За вось гэтую дабрыню Тома яго і любіла — аж пакуль не дазналася (выпадкова), што апроч падрослай дачкі (12 гадоў прайшло) у яго з'явіўся сынок.

...Чакаць, калі і ён падрасце, болей не выпадала, таму старыя адносіны яна парвала, а вось новыя «завязаць» неяк не атрымалася: увесь свой час аддавала рабоце і шмат чаго дасягнула...

Першае, што зрабіла пасля выхаду на пенсію — прывяла ў парадак фотаздымкі: у асобныя альбомы склала свае ўніверсітэты, падарожжы, дасягненні, сустрэчы з важнымі асобамі, і з усім гэтым скарбам, на сваёй машыне, вырашыла аб'ехаць сваіх амаль забытых ужо аднакурсніц.

...Найбліжэйшая з іх і сапраўды была замужам за трактарыстам, вырасціла з ім дзвюх дачок і сына, мае ўнукаў і ўнучак, свой дом, гаспадарку, выдала дзве кніжкі вершаў...

Ехаць да іншых Тамары не захацелася.

Напісанаму верыць?

...Знаёмы не размаўляе, не бачыцца з дачкой — роднай, адзінай, каторы гадок!

Не, яна таго, вядома ж, вартая: па маладосці немаведама ад каго зацяжарыла, нарадзіла і кінула дзіця ў раддоме.

Дзядуля з бабуляй забралі, думалі, што дачка апамятаецца, будзе гадаваць, аж не. Той не да малога было — хацелася пагуляць, потым выйсці замуж, нават нарадзіць, і пры гэтым начыста забыць пра бацькоў, пра першынца, якога дзядуля цяпер гадуе адзін.

Цяжкі выпадак і рэдкі? Магчыма! Брат з братам варагуе часцей. І сястра з сястрой... І сын з матуляй... Паслухаеш, — маюць рацыю, але...

Панчанка пісаў:

«Вінаваты ён ці правы,

Мне ўсё роўна: ён мой друг!».

Напісана. Значыць, праўда?

Іх многа...

Ахоўнікаў у банку было пяць. Працавалі пазменна, жылі непрыкметна і як быццам дружна. Асабліва чацвёра — маглі на гадзінку-другую раней прыйсці і пазней пайсці, але ў «дурня» са зменшчыкам зрэзаць...

Пяты — нібыта ганарыўся, у карты не гуляў. Ён болей кніжкі чытаў — вучыўся. Яму ў банку нават кар'еру прарочылі, аднак...

Спачатку чутка прайшла, што столькі ахоўнікаў там не трэба, што аднаго як мінімум будуць скарачаць.

Кандыдаты «на вылет» (як меркавалася, нехта з чацвёркі) захваляваліся і (як лічыць пяты) — аб'ядналіся: знайшлі нагоду, сабраліся выпіць, паклікалі яго. Пайшоў: не адрывацца ж ад калектыву?

За сталом, як водзіцца, павыступалі — пагаварылі пра палітыку, пра начальства.

Колькі пры гэтым выпілі, не так важна. Важна, што пяты прачнуўся ў выцвярэзніку і з «фінгалам».

Карацей, каго ў тым «палку» скарачаць, начальства больш не думала.

(Анекдот: адзін беларус — беларус, два беларусы — партызанскі атрад, тры — партызанскі атрад і здраднік).

Так трэба?

Доўгая восень і нават добрая... У вольную часінку хто куды...

— Я ў лес — нібы ў храм! — на ўваходзе кажу сваячцы.

— Я таксама, — прызнаецца яна.

І мы ў той дзянёк, вядома ж, адарваліся б — адвялі б душу, нахадзіліся, налюбаваліся, калі б...

Лес неўзабаве пасвятлеў, сцежка вывела на... вялізную пралысіну. З месяц таму (брусніцы збіралі!) яе не было, а тут на табе — з'явілася: лес высеклі і вывезлі, акуратна і, трэба разумець, законна, але...

Зноў жа анекдот: яўрэй пры словах «трэба валіць» пытае, куды, украінец — каго, а беларус бярэ сякеру з пілой і валіць лес, бо, можа, так яно і трэба?

На сваёй зямлі

...Праверана: вясною ўсё не схопіш, таму градку цыбулі добра пасадзіць увосень.

У краме, дзе прадаецца насенне, нас, такіх «здагадлівых», трое: мы з нейкай жанчынай да касы нясём па пакеціку (сеянкі... З кілаграм на дваіх), мужчына там плаціць за... восем.

— Вы, мусіць, на ўсё таварыства купляеце? — пытаецца ў яго касір. — Для сябе і для таго хлопца?

— Не, я сам столькі саджу, — з форсам адказвае пакупнік.

— І што — усю з'ядаеце?!

— Дык у мяне ж сям'я! Лічыце: тры дачкі, тры зяці, сямёра ўнукаў плюс мы з жонкай. Ні многа ні мала — 15 едакоў.

— І колькі ж у вас зямлі? — жанчынам усё цікава.

— Ды дзесяць сотак... Малавата, але на іх — ну ўсё чыста расце! Па гародніну ў крамы ніхто не ходзіць. Свая, амаль да вясны... І дзецям добра, і нам — можам дапамагчы.

Калі ёсць зямля...

І здароўе, каб на ёй працаваць.

Гледзячы на лес

Дзяўчынка расла бялявая і цыбатая, прычым настолькі, што ў школе яе звалі дылдай.

Не шкадавалі і дома: родная маці пад гарачую руку пытала, куды яе толькі гоніць, ад чаго дачка ўсё больш гнулася і схіляла галаву.

Так і расла, пакуль аднойчы не прыехаў бацька і яны ўдваіх не пайшлі ў грыбы.

Нацягаліся тады — па першае чысло: поўныя кашы нарэзалі!

Там жа, у лесе, прыселі на перакус, а потым, раскінуўшы рукі, яшчэ і прылеглі, каб «спіны параўняць».

— Табе якія дрэвы падабаюцца? — пазіраючы скрозь іх у нябёсы, спытаўся бацька. — Вось гэтыя — высокія, стройныя, ці...

— Крывыя — нікому не падабаюцца! — без задняй думкі адрэзала дачка.

— Вось і я пра тое ж, — уздыхнуў бацька. — Рост — як бачыш — не кожнаму даецца... Ім ганарыцца трэба, а не саромецца.

...З таго дня дачка і ганарылася. Прыгожай дзяўчынай вырасла! Па сённяшнім часе, можа, мадэллю была б ці «Міскай»! А ўсё — гледзячы на лес.

Шчасце — гэта...

Не вам казаць: прачнуцца — раз; не ў бальніцы, крый бог, не ў турме, не ў гасцініцы — два; за вокнамі ўбачыць свае бярозы — тры, памыцца-прыбрацца, выйсці ў кухню — чатыры, уключыць навіны...

Шчасце — як тое сонейка ўвосень: усміхнецца і тут жа схаваецца.

На поўдзень

Нехта блукае ў трох соснах, мы — у сваім жа горадзе: ну ніяк не сцямім, «дзе тая вуліца, дзе гэты дом» і як да яго найлепш даехаць? Добра, што навігатар ёсць — дастаткова ўключыць...

Першы радок: «Кіруйце на поўдзень».

Два словы ўсяго, а эмоцый... Бо некалі ж і сапраўды «кіравалі» (а нехта — не...), бо столькі ўсяго пабачылі, перажылі і адтуль прывезлі... Бо, урэшце, віламі па вадзе ці патрапім калі яшчэ?

Пад Богам.

Валянціна Доўнар.

Ад яе ж:

Найлепшы жарт на сённяшні дзень: «Гэта праўда, што ў яўрэяў цяпер 5781 год?» — «Так». — «Дзеля Бога, раскажыце, чым скончыўся 2020-ы?!»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Беларуская Амазонка​. Ці стане Палессе аб'ектам сусветнай спадчыны?

Адзін з найбуйнейшых рэгіёнаў, які захаваўся ў некранутым стане і які за разнастайнасць азёр, рэк і балот празвалі Еўрапейскай Амазонкай (ці морам Герадота), усё яшчэ застаецца невядомым шырокаму колу турыстаў

Грамадства

Рэктар БДМУ Рубніковіч: Набор на бюджэтную форму сёлета павялічым

Рэктар БДМУ Рубніковіч: Набор на бюджэтную форму сёлета павялічым

Вялікае інтэрв'ю з рэктарам БДМУ да 100-гадовага юбілею ўніверсітэта.

Грамадства

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Дружалюбнасць да сем'яў і моладзі — важны крытэрый сацыяльна арыентаванай дзяржавы. Круглы стол

Нацыянальным брэндам Беларусі па праве лічыцца сацыяльная падтрымка сем'яў дзяржавай, і таму напярэдадні Міжнароднага дня сям'і прадстаўнік

Калейдаскоп

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Хутка выпускны! Што выбраць, каб выглядаць годна на галоўным школьным свяце?

Пачнём, зразумела, з дзяўчынак, бо менавіта іх мамы ўжо цяпер ламаюць галаву над выпускным уборам дачок.