Вы тут

Гродзенец наводзiць парадак на зямлi i аднаўляе старажытны млын


Гэтыя мясцiны Яўген Дарагуш памятае з дзяцiнства. Сюды ён часта прыходзiў з гарадскога мiкрараёна, каб парыбачыць цi праплыць на аўтамабiльнай камеры па рэчках Татарцы i Ласасянцы. Не забыўся пра гэты куток прыроды i тады, калi стаў дарослым. Яму, можна сказаць, пашанцавала. Мясцовыя ўлады выдзелiлi фермеру ўчастак зямлi з вадаёмам. А старажытны млын, што стаiць каля возера, гаспадар выкупiў для турыстычных мэт.


З Яўгенам ад дарогi iдзём праз поле да гэтага самага млына. Па дарозе ён расказвае, што яшчэ са старадаўнiх часоў тут былi адны ўзгоркi. А наогул мясцовасць адметная. Захавалася нават гiстарычная дарога, першая згадка пра якую адносiцца да сярэдзiны XVII стагоддзя. Як, дарэчы, i возера з млынам. Яшчэ тут былi карчма i мытня. Дарога, злучала дзве дзяржавы. Там, дзе цяпер фермерская зямля, была тэрыторыя Прусii, а каля млына — Расiйскай iмперыi. Менавiта сюды гродзенскi стараста i рэфарматар Антонiй Тызенгаўз стаў перавозiць мануфактуры з Гродна. Адна з iх якраз i была размешчана ў млыне.

Па прафесii Яўген Дарагуш — праграмiст, але вельмi цiкавiцца гiсторыяй. Перачытаў нямала артыкулаў пра гэтыя мясцiны, пазнаёмiўся з архiўнымi матэрыяламi. Такiм чынам даведаўся, што тут знаходзiлася да трох дзясяткаў млыноў на штучных вадаёмах i найблiжэйшых рэчках — Татарцы i Ласасянцы. А яшчэ Яўген расказаў, што ў гэтых мясцiнах павiнен быў прайсцi знакамiты Аўгустоўскi канал. Месца было перавалачнае i для воднай транспарцiроўкi грузаў. Але канал усё ж такi пабудавалi крыху далей, бо не змаглi дамовiцца з уласнiкамi зямлi.

— Я бачыў, як гэтае месца паступова ператвараецца ў сметнiк. Калi з'явiлася магчымасць, я з таварышам выкупiў млын i стаў займацца фермерскай гаспадаркай. У планах было аднавiць вадаём i займацца аграэкатурызмам, фермерствам, — растлумачыў суразмоўнiк.

Прайшоўшы праз поле, падыходзiм да старажытнага млына. З-за шума вады здаецца, што ён у рабочым стане. Яго прызначэнне вiдавочнае яшчэ i таму, што захавалiся многiя старыя механiзмы. У прыватнасцi, кола, якое калiсьцi прыводзiла ў рух вада. Гродзенец мяркуе, што спачатку тут быў драўляны млын, i толькi ў часы Тызенгаўза пабудавалi каменны. На будынку бачны пласты некалькiх эпох. Напрыклад, арка i частка сцяны захавалiся з XVIII стагоддзя. Ёсць кладка савецкага часу, аб чым сведчыць адпаведны раствор. А ёсць i больш сучасны рамонт.

Абыходзiм будынак з iншага боку. На тарцы добра вiдаць лiчбы — 1894. Па словах Яўгена, гэта дата апошняй рэканструкцыi млына. Такiм ён дайшоў да нашых часоў.

— Апошняй рэканструкцыяй займалася яўрэйская сям'я, якая зладзiла тут вытворчасць панчох. Але падрабязных звестак аб гэтым я амаль не знайшоў, хоць прагледзеў архiўныя дакументы, магчыма яны ёсць у Вiльнюсе, — расказвае Яўген. — Гаспадар з сям'ёй жыў тут да 1938 года, а потым вытворчасць i свой дом прадаў паляку i з'ехаў у ЗША. Млын працаваў да пачатку 50-х гадоў. Пры iм была лесапiлка, дзе выраблялi гонту. Але неўзабаве ўласнiка асудзiлi, а млын забралi ў калгас. Дарэчы, ён яшчэ некаторы час працаваў па сваiм прызначэннi.

Таму захаванасцi будынка паспрыяла не толькi яго зацiшнае месца, але i сама канструкцыя. Большая частка сцяны складзена з бутавых камянёў. Iх i даставаць цяжка, i выкарыстаць потым асаблiва няма дзе. Новы ўласнiк мяркуе стварыць тут цiкавы турыстычны аб'ект. Нараджэнню такой iдэi потым паспрыяла наяўнасць вадаёма. Сапраўды, побач з млынам раскiнулася маляўнiчае возера, на якое падчас нашай гутаркi прыляцеў лебедзь. Аказалася, гэтыя птушкi жывуць тут пастаянна, а сёлета ў пары было заўважана шэсць птушанят. Гэта цяпер Яўген з гонарам паказвае свае ўгоддзi, а спачатку нават не ведаў, з чаго пачынаць.

Перш-наперш была праведзена татальная ачыстка тэрыторыi — лiтаральна па ўсiм участку. Асаблiва праблемнае аказалася возера. Дарэчы, яно таксама прысутнiчае на карце XVIII стагоддзя. А вось смецце ад навакольных дач i катэджаў — на жаль, прыкмета нашага часу. Фермер ачысцiў возера i плануе яго зарыбiць. Увогуле на гэты аб'ект у яго вялiкiя планы.

Але асноўныя спадзяваннi Яўген Дарагуш звязвае менавiта з млыном. Яго мэта — паказаць унiкальныя старажытныя механiзмы ў дзеяннi. Падобны музей можа стаць адзiным такiм у Гродзенскiм рэгiёне. Сёе-тое тут ужо зроблена. Па-першае, адноўлены дах, ачышчаны турбiна i наогул уся тэрыторыя.

Фермер праводзiць невялiкую экскурсiю па гiстарычным аб'екце i расказвае аб далейшых планах. На сённяшнi дзень iдуць работы па наладжваннi электрыкi, каб зрабiць падсветку пад экспанаты.

— На другiм паверсе мы бачым машыну для раздзялення зерня ад прымесяў. Ёсць тут стары вальцовы станок, прыстасаванне для атрымання крупы з зерня. Дапоўняць музей цiкавыя экспанаты, знойдзеныя з дапамогай металашукальнiка, — тлумачыць Яўген. — Усё жалезнае тут даўно вывезена, а драўлянае абсталяванне засталося з-за яго вялiкiх памераў. Напрыклад, ёсць станок на тры тоны, яго можна вывезцi толькi з кранам. Быў яшчэ жалезны механiзм, яго выбiвалi ломам...

З набыццём млына ў фермера-праграмiста раптам прачнуўся вялiкi iнтарэс да падобных аб'ектаў. Ён настолькi зацiкавiўся iмi, што нават стаў удзельнiкам мiжнароднага сiмпозiума па малiналогii — навуцы, якая займаецца вывучэннем млыноў i iх механiзмаў. Кожныя чатыры гады ў розных краiнах збiраюцца такiя ж аматары i расказваюць, хто што аднавiў, якiя правёў даследваннi. На апошнiм такiм сiмпозiуме ў Берлiне, дзе сабралася каля 400 удзельнiкаў, гродзенец быў першы (!) прадстаўнiк з Беларусi за ўвесь час iснавання гэтага аб'яднання. Паездка аказалася цiкавая менавiта з пункту гледжання рэканструкцыi млына. Яўген даведаўся, як весцi гэтую работу са старымi механiзмамi, тым больш што гродзенскi аб'ект аказаўся ўнiкальным з-за гарызантальнай турбiны. Але i такiя цiкавыя аб'екты знiкаюць з-за iх незапатрабаванасцi, альбо iх прыстасоўваць пад асабiстыя патрэбы. Праз гэтыя разважаннi прайшоў i сам Яўген.

— Былi прапановы зрабiць з млына жылы дом, але я лiчу, што гэта вар'яцтва, — лiчыць фермер. — Да таго ж, пабудаваць новае жыллё значна танней — нават аграсядзiбу. Таму я вырашыў аднавiць гэты аб'ект у яго першапачатковым выглядзе. На жаль, старыя млыны пацiху знiкаюць, i гэта не толькi ў нас, але i ва ўсiм свеце. У найлепшым выпадку iх выкарыстоўваюць як турыстычныя аб'екты, частку з iх перабудоўваюць пад жыллё. У Германii i Галандыi такiх безлiч. Але многiя стаяць закiнутыя. Гэта сусветная тэндэнцыя. Калi яны не рэнтабельныя, нiхто не будзе iмi займацца.

Яўген не тоiць, што ў яго ёсць жаданне давесцi справу да канца. Паралельна развiвае i сваю фермерскую гаспадарку. На выдзеленым участку вырошчвае ягады годжы. Каля возера мяркуе пабудаваць домiк рыбака, праект якога ўзгоднены з мясцовымi ўладамi. Тады з'явiцца дадатковы камфорт для тых, хто жадае адпачыць на беразе возера, парыбачыць, зрабiць шашлыкi. Фермер не забараняе гэта рабiць i цяпер. Галоўнае, кажа ён, каб не пакiдалi пасля сябе смецця. Аб чым папярэджваюць i шыльдачкі з адпаведным подпiсам. Праход да млына таксама вольны. Дарэчы, гэты аб'ект мяркуецца ўключыць у турыстычны маршрут «Шляхам Тызенгаўза», рэалiзацыя якога вядзецца ў рамках трансгранiчнага праекта.

Маргарыта Ушкевiч, фота аўтара

Загаловак у газеце: Збылася мара, цi Навошта фермеру стары млын?

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

Менавіта пад такім слоганам будзе праводзіцца Рэспубліканская прафілактычная акцыя, якая ініцыяваная на нашых дарогах Дзяржаўтаінспекцыяй краіны. 

Грамадства

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

З якімі прыкметамі вы звязваеце набліжэнне зімы? 

Грамадства

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Мы ў жыццi шмат чаго робiм, што пагаршае наша здароўе — або адразу, або ў аддаленай перспектыве.