Вы тут

Міцкевічазнаўца з віцебскай Улы


Сёлета спаўняецца 100 год з дня нараджэння рускага літаратуразнаўцы, даследчыка творчасці Адама Міцкевіча Івана ГОРСКАГА, які нарадзіўся на Віцебшчыне.


Ула – не такое і вялікае паселішча на Віцебшчыне. Аграгарадок у Бешанковіцкім раёне, які месціцца на беразе ракі Заходняя Дзвіна ў тым месцы, дзе ў яе ўпадае прыток Ула. Насельніцтва — крыху болей за 600 чалавек. Але ў гэтага паселішча ёсць свой герб. І, канешне ж, досыць багатая, слаўная гісторыя.

Сярод колішніх гаспадароў Улы былі і Радзівілы. У верасні 1568 года літоўскае войска Рамана Сангушкі захапіла і спаліла замак ва Уле, пазней замак-крэпасць быў узноўлены польскім каралём Стэфанам Баторыем. У 1897 годзе ў паселішчы было ўжо каля 2500 жыхароў. З гісторыяй мястэчка звязаны і лёсы многіх цікавых ураджэнцаў. Адзін з іх — вядомы мастак Іван Хруцкі, які нарадзіўся ў 1810 годзе. Адна з вуліц паселішча носіць яго імя. Ва Уле 30 мая 1921 года і нарадзіўся і Іван Канстанцінавіч Горскі, рускі літаратуразнаўца, спецыяліст па польскай літаратуры, даследчык жыцця і творчасці легендарнага польскага паэта, земляка беларусаў — Адама МІЦКЕВІЧА.

На вялікі жаль, не так і шмат вядома з творчай і жыццёвай біяграфіі нашага віцебскага суродзіча. У 1941–1943 гг. ён удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, быў цяжка паранены ў 1943 годзе. Пасля Вялікай Айчыннай скончыў філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1949 год). Адразу паступіў у аспірантуру. Мо беларускія карані і падказалі накірунак навуковых, літаратуразнаўчых, гісторыка-літаратурных пошукаў… З 1950 года малады вучоны актыўна выступае з артыкуламі ў навуковай перыёдыцы, калектыўных зборніках. Асноўныя працы прысвечаны польскай літаратуры, пытанням літаратурных сувязяў, міжнародным стасункам рускай літаратуры, гісторыі рускага літаратуразнаўства. Выступаў у газетах «Советский флот», «Учительская газета», іншых перыядычных выданнях. Артыкулы, грунтоўныя даследаванні Івана Горскага былі надрукаваны ў зборніках «Славяне і Захад. Зборнік артыкулаў да 70-годдзя І. Ф. Бэлзы» (Масква, 1975 год), «Пісьменнікі народнай Польшчы» (Масква, 1976 год), «Рэалізм у літаратурах краін Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Еўропы» (Масква, 1983 год).

Тэма кандыдацкай дысертацыі нашага земляка — «Рысы рэалізма ў творчасці Юлія Славацкага». Яе Іван Канстанцінавіч Горскі абараніў у 1953 годзе, амаль адразу пасля заканчэння вучобы ў аспірантуры. У 1967 годзе (ва ўзросце 46 гадоў, усяго праз чатырнаццаць гадоў пасля абароны першай дысертацыі!) вучоны абараняе доктарскую дысертацыю — «Гістарычны раман Сенкевіча». Манаграфія па матэрыялах гэтай працы была надрукавана яшчэ раней — у 1966 годзе.

Працаваў наш зямляк у Інстытуце славяназнаўства і балканістыкі АН СССР. Дарэчы, Іван Горскі – адзін з аўтараў «Гісторыі польскай літаратуры», першы том якой у Маскве пабачыў свет у 1968 годзе, і кнігі «Акадэмічныя школы ў рускім літаратуразнаўстве» (Масква, 1975 год). Пяру Івана Горскага належаць дзясяткі артыкулаў, прысвечаных польскай літаратуры і якія былі надрукаваны ў «Кароткай літаратурнай энцыклапедыі», «Вялікай Савецкай Энцыклапедыі», «Малой Савецкай Энцыклапедыі». Ураджэнец Улы з увагай сачыў за развіццём літаратуразнаўства ва Украіне, Беларусі і Польшчы, друкаваў рэцэнзіі на кнігі польскіх даследчыкаў літаратуры Станіслава Пігоня, Аліны Нофер, Яраслава Мацееўскага, Мечыслава Інглёта і шмат яшчэ каго. Іван Горскі — аўтар кніг «Рысы рэалізма ў творчасці Юлія Славацкага» (Масква, 1953), «Творчы шлях Ежы Путрамента» (Масква, 1953), «Адам Міцкевіч» (Масква, 1955), «Польскі гістарычны раман і праблема гістарызма» (Масква, 1966), «Аляксандр Весялоўскі і сучаснасць» (Масква, 1975). Адна з кніг Івана Горскага — «Пра Сянкевіча і Весялоўскага» ў перакладзе на польскую мову выйшла ў Варшаве ў 1986 годзе.  

2021 год — самая што ні ёсць нагода, каб найперш і на Віцебшчыне ўзгадалі імя Івана Горскага. Стагоддзе з дня нараджэння аўтарытэтнага літаратуразнаўцы магло б спрыяць правядзенню творчай вечарыны ў знак яго юбілея. А мо на адным з будынкаў у Бешанковічах ці ва Уле варта было адкрыць і мемарыяльную дошку ў гонар земляка? Што ўжо казаць пра вартасць, неабходнасць публікацый, прысвечаных вучонаму, які праз літаратуразнаўства яднаў культуры і народы, праводзіў сваю «літаратуразнаўчую дыпламатыю».

Мікола БЕРЛЕЖ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Гучны гул сірэны знянацку застаў пенсіянерку Веру Васільеўну дома.

Грамадства

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Галоўнаму хормайстру Вялікага тэатра 27 жніўня споўнілася 70 гадоў. 

У свеце

У «чорнай» зоне. Чаму Літву захліснула пандэмія?

У «чорнай» зоне. Чаму Літву захліснула пандэмія?

Уся Літва трапіла ў «чорную» зону заражэння каранавірусам. 

Грамадства

Страшнае слова «генацыд»

Страшнае слова «генацыд»

Для тых, хто прысвойвае сабе права быць «выключнымі», гэта рана ці позна становіцца катастрофай у маштабах народа.