Вы тут

Кацярына Хадасевіч-Лісавая: Інвестыцыі ў дзіцячую літаратуру не меней важныя, чым укладанні ў іншыя віды дзейнасці…


Маладая пісьменніца Кацярына ХАДАСЕВІЧ-ЛІСАВАЯ надзвычай актыўна працуе ў галіне дзіцячай літаратуры. Адна за другой прыходзяць да юнага чытача яе кнігі. Летась Кацярына адзначана прэстыжнай у пісьменніцкім асяроддзі Нацыянальнай літаратурнай прэміяй. Працуе літаратар настаўніцай, што, відавочна, і дапамагае ў дадатак да яе светлага таленту разгледзець дзіцячую душу, знайсці агульную мову з хлопчыкамі і дзяўчынкамі. Наша размова — з пісьменніцай і педагогам Кацярынай Хадасевіч-Лісавой.


— Кацярына, вы працуеце выключна ў галіне дзіцячай літаратуры... Хаця пачыналі, скажам так, як дарослы празаік... Ці можа пісьменнік з пэўным жыццёвым досведам выказаць усё, што пажадае, у творах, якія ён адрасуе юнаму чытачу, дзецям?

— Мой літаратурны дэбют адбыўся ў 1996-м годзе на старонках часопіса «Першацвет». Першай публікацыяй стала аўтарскае паданне «Цірэй і Эйра», адрасаванае падлеткам. Першай кнігай стаў раман для дарослых чытачоў, былі публікацыі для гэтай жа аўдыторыі ў калектыўных зборніках і перыядычным друку. Але для мяне заўсёды роднай была дзіцячая літаратура. А ўсё іншае я лічу творчымі спробамі, каб запэўніцца, пераканацца, што ўсё ж такі бліжэй да майго сэрца. І я зразумела, што менавіта маё — гэта чысты і яркі свет дзяцінства, напоўнены казкамі, марамі, дабрынёй. Для юных чытачоў і буду пісаць, але так, каб не проста пазабаўляць і павесяліць іх, але і абавязкова праз казкі закласці самае галоўнае: духоўныя каштоўнасці і маральныя арыенціры.

Дзіця — чысты аркуш паперы, на якім можна запісаць пэўную інфармацыю і яна запомніцца, закладзецца ў аснову асобы, паўплывае на светаўспрыманне, характар, нават жыццё. Вялікая роля ў станаўленні маленькага чалавека належыць кнігам. Таму так важна пісьменніку адчуваць сваю адказнасць за тое, што закладваеш сваімі творамі. І з уласнага вопыту, досведу, разумення свету трэба браць самае светлае, карыснае, добрае. А вось пасябраваць дзецям з кнігамі павінны дапамагчы ў першую чаргу бацькі. Менавіта ў сям’і павінна адбыцца адкрыццё дзівоснага свету чытання. Памятайце, праз сумеснае чытанне кніг выхоўваецца самае неабходнае і важнае. Толькі трэба выбіраць вартыя кнігі, каб накіроўваць дзяцей у правільнае рэчышча і развіваць літаратурны густ.

 — Вашы казачныя героі заваёўваюць усё большую і большую чытацкую прастору. Як бы вы самі ахарактарызавалі Вухуціка і іншых персанажаў? Чаму, на ваш погляд, дзяцей захапілі менавіта яны, чаму яны прыцягваюць шырокую ўвагу?

Згаданыя персанажы новыя, запамінальныя і крэатыўныя. Такімі яны з’явіліся ў маім уяўленні і настойліва патрабавалі пазнаёміць іх з дзецьмі. Таму, хоць гэта і няпроста, але мне даводзіцца трымаць зададзеную імі планку і старацца пісаць пра іх такія ж кнігі. Вухуцік — іншапланетнік, якога, ратуючы ад касмічнай буры, тэлепартавала на Зямлю дзяўчынка Улада. ВасільВася — хлопчык-галаграма, ён трапіў да нас праз Міжпрасторавы партал. Падабайка — сусветнавядомы персанаж, які шмат гадоў жыў у выглядзе сімвалаў у інтэрнэце, а потым нарэшце выйшаў адтуль у рэальнае жыццё праз маю кнігу. Страшныя і адначасова вельмі цікавыя Лёка і Тупцень распавядуць адрэналінава-захапляльныя жахліўчыкі. Класавічкі Асік, Бэсік і Вэсік (персанажы кшталту школьных дамавічкоў) пакажуць школу з зусім іншага і нечаканага боку… Гэта далёка не ўсе мае незвычайныя персанажы. А з такімі героямі, як разумееце, проста павінна адбывацца нешта неверагоднае, таямнічае і прыгодніцкае. Важна! Усе галоўныя дзеі тут, у нашай роднай Беларусі, часта на знаёмых вуліцах і ў нашых гарадах. Цуды побач, казкі жывуць па суседству! Пачытай — і заўважыш! Я актыўна прэзентую кнігі, праводжу творчыя сустрэчы, ладжу літаратурныя імпрэзы, на якіх прадстаўляю юным чытачам сваіх персанажаў. І гэта асабістае знаёмства, дзеці бачаць іх на свае вочы, гуляюць з імі, фатаграфуюцца. Так у маіх казачных герояў з’яўляюцца сябры, якія чытаюць пра іх, любяць іх, пішуць ім у сацыяльных сетках. Можа ў гэтым сакрэт увагі юных чытачоў?

— У дачыненні да казачнай творчасці, жанру казкі, часта гавораць пра казкавую тэрапію. Вашы творы можна разглядаць як адзін са складнікаў казкатэрапіі?

 — Так і ёсць, казкі ў цэлым і мае ў прыватнасці — дзейсны сродак ад стрэсаў і стомленасці, а яшчэ яны напаўняюць нас пазітыўнай энергіяй, дапамагаюць знаходзіць выйсце з няпростых жыццёвых сітуацый, даюць надзею на нечаканыя цуды, нагадваюць, што ўсё, што здараецца — да добрага, казкі падтрымліваюць веру ў шчаслівае завяршэнне любых жыццёвых перыпетый. Толькі трэба верыць у казкі, каб тэрапія адбылася. Памятайце, на чалавека любыя, нават самыя моцныя і правераныя лекі дзейнічаюць толькі тады, калі ён верыць у вынік, у свае сілы і настроены на перамогу.

 — Традыцыйна лічыцца, што ў казцы дабро павінна перамагаць зло. Як насамрэч адбываецца ў вашых казках? Ці згодны вы з такім падыходам?

 — Па-іншаму і быць не можа! Заўсёды дабро перамагае зло. І не толькі ў казках! Гэта глыбокая філасофія жыцця. Часам чалавек не можа зразумець і ўсвядоміць, чаму адбываецца тое ці іншае, здараюцца непрыемнасці. Бывае, страчваецца вера, што дабро пераможа. А вельмі важна захаваць шчырую надзею на лепшае, быць упэўненым, што, як у казцы, дабро возьме верх. У рэшце рэшт, кажуць, думкі матэрыялізуюцца. Няхай у нас заўсёды будуць думкі пра добрае, яно абавязкова адолее злое. У маіх казках толькі так.

 — Назавіце тры ўласныя казкі, які б вы рэкамендавалі чытаць дзецям перад сном? І чаму менавіта такі выбар?

 — Калі выбраць тры, то гэта будуць не асобныя аповеды, а кнігі, на старонках якіх жывуць самыя дзівосныя гісторыі… пра дзіцячыя сны! Напрыклад, «Казкі Сіняй падушкі». Гэта дзесяць падарожжаў у Краіну Сноў, дзе можа адбывацца ўсё што заўгодна. Экскурсавод па Краіне Сноў — камячок Пухлік, які жыве ў Сіняй падушцы, пакажа гасцям-чытачам самае цікавае.

«Касмічная адысея хлопчыка Стасіка» — падарожжы ў сне галоўнага героя, які з радасцю возьме ў кампанію юных чытачоў. Найлепш слухаюцца такія казкі ў ложку, дрэс-код — утульная піжама. Гэта кніга перанясе вандроўнікаў у мікракосмас, дзе пазнаёміць з Феяй Краіны Сноў, з зоркамі, запросіць у Аблокавую краіну, накорміць туманнай кашай, нават у Чорную дзірку засмокча… Але не хвалюйцеся, усё скончыцца добра!

«Канікулы з прыгодамі» — працяг касмічнай адысеі, толькі гэтым разам падзеі адбудуцца на Зямлі цёплым сонечным летам. У кнізе ёсць «гісторыя з незвычайным сном», ёсць дэтэктыў, вясёлыя прыгоды, загадкавыя здарэнні, першыя сімпатыі… ну і адно касмічнае падарожжа для разнастайнасці. Кожны чытач знойдзе сваю самую любімую тэму для прыемных сноў.

А ўвогуле, усе мае казкі можна чытаць дзеткам на ноч, таму што пасля іх будуць сніцца толькі прыемныя казачныя сны.

— Што ў свае казкі вы выбіраеце з вопыту ўласнай сям’і, а што — з уласнай педагагічнай практыкі? Што пераважае?

— Пераважае фантазія, якая апрацоўвае ўбачанае ў звычайным жыцці. З сям’і ў мае казкі перайшло шмат чаго. Прататыпам хлопчыка Стасіка з маіх казак стаў мой сын Станіслаў. Калі ён быў яшчэ маленькім, неяк раз мы з ім самі ўзяліся рабіць яму новую падушку. Ён выбраў сінюю навалачку, напаўняльнік — белыя камячкі файбертэку. Так з’явілася Сіняя падушка, у ёй пасяліўся камячок Пухлік, які ведае сто мільёнаў казак і распавядае іх Стасіку перад сном. І касмічную адысею Стасік паспяхова здзейсніў! Прама са свайго пакоя, у якім мы паклеілі шпалеры ў зорачкі (той самы мікракосмас), а вандраваў ён разам з намаляваным на іх хлопчыкам, якога мы назвалі Зорнічак. Далей казкі прыйшлі самі. Заставалася толькі запісаць.

Педагагічная практыка таксама дае магчымасці сустракаць прататыпаў новых герояў, «пазычаць» у школьнікаў для персанажаў цікавыя рысы характараў, звычкі, знешнасць, адлюстроўваць у творах сітуацыі. Напрыклад, у кнізе «Таямніца незвычайнай школы» шмат імёнаў рэальных дзяцей, некага можна пазнаць па апісанні, чыйсці характар «чытаецца» ў персанажа.

 — Чаму ўсё ж такі вучаць вашы ўласныя казкі?

— Быць добрымі, адказнымі, шчырымі і спагадлівымі, умець цаніць тое, што маеш, любіць і шанаваць сваё роднае, дараваць крыўды, радавацца за іншых, шукаць выйсце са складаных сітуацый, верыць у лепшае, берагчы сяброўства, быць вясёлымі, цаніць пачуццё гумару… Вучаць жыццю, бо казка — яго міні-мадэль.

 — Чым адрозніваюцца казкі, якія чулі, чыталі нашы бабулі, дзядулі, ад тых твораў, якія зараз прыходзяць да нашых дзяцей, унукаў? Ці можна гаварыць пра эвалюцыю казкі як жанру ў апошнія дзесяцігоддзі ці, напрыклад, на працягу апошняй паловы стагоддзя?

 — Добрая казка — вечная каштоўнасць, якая застанецца сапраўдным скарбам і праз тысячагоддзі. Імёны казачнікаў, якія жылі і пісалі цудоўныя гісторыі сто, дзвесце, трыста і нават больш гадоў таму, ведаюць усе. Іх казкі дайшлі да нас і застаюцца любімымі, яны і зараз друкуюцца ў кнігах, па іх чарговыя разы пераздымаюць кіно і ствараюць мультфільмы.

Але свет імкліва мяняецца, тэхналогіі хутка развіваюцца, гэта ўплывае на наша жыццё ва ўсіх сферах. Чаму б сучасным казкам, ну хоць бы для разнастайнасці, не адпавядаць новым і нават будучым тэхналогіям? У якасці прыклада з уласнай творчасці прывяду казку «Знаёмцеся — #Падабай.к@!» Гэта своеасаблівая кніга-гаджэт, што не патрабуе зарадкі, не расходуе трафік, не псуе зрок, не глючыць, а яшчэ дае карысную інфармацыю, вядзе ў свет фантазіі, пашырае слоўнікавы запас і дорыць магчымасць знаёміцца ў Сусветным сеціве з новымі сябрамі… Галоўны герой — віртуальны хлопчык Падабайка, той самы, які ў сацсетках самае адметнае адзначае сімвалам «лайк», «падабаецца». Дзецям цікавыя гісторыі пра яго. І пакуль чытаюць — адпачываюць ад экранаў смартфонаў. Таксама карысна!

Ну ці пра будучыя тэхналогіі. «Палёт на Вухуцію» — гэта кніга-телепорт! Сакрэты адкрываць не буду, бо словамі не распавядзеш. Вазьміце кнігу, націсніце кнопку і тэлепартуйцеся разам з героямі!

Сённяшнія дзеці адрозніваюцца ад папярэдніх пакаленняў, разам з гэтым з’яўляюцца новыя фарматы і тэмы казак. Але яны па-ранейшаму будуюцца на асноўных пастулатах, расказваюць пра вечныя каштоўнасці.

 — Ці сочыце вы за развіццём дзіцячай літаратуры ў свеце, іншых краінах?

— На жаль, не так, як хацелася б. Стараюся заўважыць самыя яркія і папулярныя кнігі і знаходзіць час на знаёмства з імі. Раней, калі ў нашай сям’і быў юны чытач, больш паспявала, бо яму кнігі прыносіла, разам чыталі. Зараз сыну шаснаццаць, з дзіцячай літаратуры пераключыўся на дарослую. Напрыклад, Кінга чытае. Ну і ўсе мае казкі, яшчэ ў рукапісах.

 — Беларуская дзіцячая літаратура... Як яна выглядае ў садружнасці іншых еўрапейскіх дзіцячых літаратур?

 — Годна. У нас шмат цікавых кніг, адметных аўтараў, наша дзіцячая літаратура ў росквіце. Я люблю роднае, беларускае. А яшчэ вельмі хочацца, каб часцей перакладалі нашых пісьменнікаў, каб з беларускімі казкамі пазнаёміліся чытачы іншых краін. У нас ёсць што прадстаўляць.

 — Чаго сёння не хапае беларускай дзіцячай літаратуры?

 — Хацелася б больш добрай рэкламы, грунтоўнай раскруткі. Менавіта на дзіцячую літаратуру трэба выкарыстоўваць максімум рэсурсаў, рабіць сур’ёзныя ўкладанні. Гэта важныя інвестыцыі ў будучыню нацыі. Любоў і цікавасць да кнігі і чытання закладваецца ў дзяцінстве і застаецца на ўсё жыццё. Падмурак чытацкай самастойнасці, закладзены ў маленстве, будзе трымаць адносіны з кнігай на працягу жыцця чалавека. Стане кніга добрым сябрам — пастаянная яе прысутнасць будзе неабходна чалавеку. Чытачоў трэба гадаваць з калыскі. Яшчэ хочацца, каб беларусы чыталі айчыннае, выбіралі кнігі на роднай мове, адкрывалі для сябе ў беларускай літаратуры імёны сучасных творцаў.

Ну і ніколі не будзе зашмат новых цудоўных кніг і цікавых аўтараў.

Стварыць бы асобную індустрыю дзіцячай кнігі, якая будзе выпускаць і праводзіць выданні ў жыццё, забяспечыўшы кнізе ўсемагчымую падтрымку.

 — А ці патрэбны дарослым казкі? Якую б казку вы адрасавалі менавіта даросламу чытачу?

— Казкі патрэбны ўсім. Гэта ж каштоўнасць, святло, падказка ў жыццёвых сітуацыях. Мяркую, кожны дарослы можа назваць сваю любімую казку. А калі прапанаваць штосьці з маёй творчасці, то назаву кнігу-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці» і казачна-рамантычную аповесць «Зорка нябесная. Зорка зямная».

 — Ці выступаюць прапагандыстамі казкі нашы дзіцячыя масмедыя? Чаго ім, дзіцячым часопісам і газетам, у гэтым плане якраз не стае, не хапае?

 — Выступаюць, наколькі дазваляюць іх магчымасці. Нашы дзіцячыя газеты і часопісы прапаноўваюць дзецям казкі, робяць анонсы і агляды кніжных навінак, прадстаўляюць творчыя пляцоўкі для юных літаратараў, ладзяць конкурсы… Але заўсёды марыцца пра большае. Прапаганды казкі толькі ад друкаваных выданняў мала. Хочацца часцей бачыць рэкламу на тэлебачанні. Было б цудоўна па кнігах ствараць мультфільмы, здымаць казкі, выкарыстоўваць сюжэты і цікавых персанажаў у «Калыханцы». Чаму б маім Вухуціку і Падабайку не завітаць да Топы і Яначкі? Было б цікава!

Ну і хацелася б бачыць рэкламу дзіцячых кніг на тэлебачанні, любавацца банерамі з кнігамі на вуліцах, чытаць пра новыя выданні на яркіх лістоўках у вагонах метро. Буктрэйлеры да дзіцячых кніг запускаць на ўсемагчымых экранах, у інтэрнэце, перад праглядам дзіцячага сеанса ў кіно. А яшчэ персанажам беларускіх казак добра было б з’явіцца на дзіцячым адзенні, заплечніках, пеналах…

Няма мяжы для крэатыву і ўдасканалення. Праца з кнігай ад стварэння да яе самастойнага шчаслівага жыцця няпростая, але надзвычай цікавая. Я займаюся гэтай справай з вялікім задавальненнем. І магу назваць любімую дзейнасць важнай часткай не толькі сваёй творчасці, але і жыцця.

Гутарыў Кастусь ЛЕШНІЦА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

Дыета ад хандры. Што жаваць, каб не перажываць

«Сумныя» прадукты — прэч з халадзільніка!

Грамадства

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

«Сталінскі праспект мы называлі брадвеем». Як і чым жылі беларускія стылягі

Пасля смерці Сталіна «жалезная заслона», якая аддзяляла Савецкі Саюз ад навакольнага свету, прыадчынілася.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

АВЕН. Неабходна будзе сканцэнтраваць намаганні на рабоце.

Грамадства

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

Прынцып Інэсы Караткевіч: цаніць кожную хвіліну

«Ні разу не пашкадавала, што прыйшла працаваць у такую ўнікальную структуру, як спажыўкааперацыя»