Вы тут

Карона Вужынага Караля


Алёна Беланожка
нарадзілася 17 студзеня 1985 года ў Магілёве.



Змеі... Сімвал магічнай сілы, спакусы і прывароту, ахоўнікі сям’і і дабрабыту, валадары зямлі і вады. З даўніх часоў іх паважаюць і баяцца, ім пакланяюцца і робяць паднашэнні. Іх час — лета, калі зямля дыхае цеплынёй. Зімой паўзуны спяць, сняць свае белыя змяіныя сны... Але круглы год глядзяць на нас выявы змей з абярэгаў, засцерагаюць ад бяды, прыносяць удачу, і перадаюцца з вуснаў у вусны, з дому ў дом чароўныя паданні, а з імі — векавая мудрасць беларускага народа.


Карона Вужынага Караля

Карона Вужынага Караля

Восень па лесе пойдзе,
Будзе ўсміхацца шчыра.
Птушкі зляцяць на поўдзень.
Змеі ўпаўзуць у вырай.

Дзесь пад кустом ажыны,
Між каранямі клёна,
Горды Кароль Вужыны
Згубіць сваю карону.

Ён бедаваць не стане,
Голаў вышэй падыме:
«Вос-сень... час развітання
З рожкамі залатымі...»

І разаўецца кольца,
І праз бары, лагчыны
Вуж павядзе да сонца
Смелы народ змяіны.

Хай абміне ён лоўка
Пасткі, віры, парканы —
І па вяртанні зноўку
Будзе каранаваны.

...Кошык з грыбамі — поўны.
Спынішся ў пералеску.
Знойдзеш вянок цудоўны
—З золата. Каралеўскі!

Людзі ўздыхнуць: «Прыгожы!»
Не аддавай, як просяць!
Хай залатыя рожкі
Шчасце табе прыносяць.

 

* * *
А верасень мінае… Паглядзі:
Вакол заварушылася зямля.
На Здзвіжанне па садзе не хадзі,
Бо яблыкам частуецца змяя —

Схавалася за лісцем, на бяду,
Нагрэлася на сонцы, як паркаль.
Я ж яблычак пад дрэва пакладу:
«Прымі гасцінец ды людзей не джаль!

Быць можа, не надыдуць маразы
І не скуюць змяіныя ключы,
І птушкі ў гэты восеньскі прызыў
Не стануць адлятаць удалячынь.

То завітай у госці да мяне:
Табе варэння ў сподак я налью».
Змяя кіўне,
На яблычак зірне
І папаўзе ў раскрытую зямлю…

 

Дзядзька Мікалай і вужалкі

Неяк я вяртаюся з рыбалкі
—Нацягаў карасікаў для юшкі,
—На каменні грэюцца вужалкі,
Караля Вужынага дачушкі!

А вужалка — прыгажуня, панна!
Зверху ўсё як быццам у дзяўчыны,
Моцная плячамі, з тонкім станам...
Толькі ног няма і хвост змяіны.

А на іх — аздобы залатыя
Ды каралі з дзіўных самацветаў,
Валасы бліскучыя, густыя,
На руках — па локаць бранзалетаў!

Чэшуць яны косы грабянямі
І смяюцца, сонцу дужа рады!
А вакол ляжаць, пад прамянямі
Грэюць спіны вартавыя гады.

На вужалках гэтых — ні хусцінкі,
Ні сукенкі, ні якой кашулі...
Наступіў нагой я на галінку,
Хрупнуў суччам — а яны пачулі!

На мяне глядзяць, я абміраю,
Гэтак страшна, што вось-вось заплачу...
Чую: «Дай нам рыбкі, Мікалаю!
Ды зайграй, а мы табе аддзячым!»

Я павесіў рыбу на вярбіну,
Жахнуў польку — нашу, з падэбаскам!
Граў, і ўвесь той вывадак змяіны
Шавяліўся ды хвастамі ляскаў.

Раптам як бы хто мяне аклікнуў.
Павярнуўся: хто тут? Птушка, хіба.
А на камень зырк — ажно ўсё знікла
І няма ні паўзуноў, ні рыбы...

Ці быў гэта сон, ці тое мроя,
Толькі ўжо гадоў, напэўна, дваццаць
Паўзуны, сустрэўшыся са мною,
Нават і не думаюць кусацца!

...Сціх Мікола і з кішэні моўчкі
Выняў чарацяную жалейку
Ды схаваў пад рукавом сарочкі
Залатую тоненькую змейку...

 

Гадзюка ў лёдзе

Мароз па начах накрывае.
Замерзла гадзюка ў вадзе.
Зямля паўзуна не прымае,
Калі той кусае людзей.

Жыццё паварочвае крута.
Не кожны патрапіць у рай.
Калі ты струменіш атруту,
Яе пры сабе лепш трымай.

Нянавісць і злоба — пакута.
Успомніш на старасці год:
Калі тваё слова — атрута,
То сэрца чужое — як лёд.

 

Гаспадар

У дзеда пад ложкам жыў вуж,
Начамі па хаце гуляў,
На пах пераспелых ігруш
Заўсёды да нас выпаўзаў.

Лякалася бабка спярша,
Хрысцілася вольнай рукой.
Баялася вельмі вужа,
З пярыны ўначы — ні нагой!

Ён жаб адганяў і пачвар,
Багацце прыносіў у дом,
А дзед яго зваў: «Гаспадар!»
— І шчодра паіў малаком.

Аднойчы ж бабулі маёй
Дзед мовіў (змагла я пачуць):
«Вуж знае хады пад зямлёй,
Якія да скарбаў вядуць!»

Няпрымхлівай бабка была,
А неяк прыйшла з канапель
І ў крынцы малочнай знайшла
Пярсцёнак і срэбны рубель...

Бывала, блісне на двары
Манетка — капейка ці дзве,
Здавалася б: сам падбяры,
А дзед ужо ўнукаў заве:

«Вось, вам Гаспадарык прынёс,
А разам — пакінуў загад:
Не бегаць купацца на плёс,
Не крыўдзіць малых вужанят!»

Калі ж наступала зіма,
Мы ведалі: вужык наш спіць.
А зараз і дзеда няма,
І бабка з ім побач ляжыць...

Не свеціць над ганкам ліхтар,
Свяча не гарыць на Дзяды,
І з хаты сышоў Гаспадар
— Напэўна, ужо назаўжды...

 

* * *
Прасіла вужыная матка:
«Бусел,
Не еш вужанятка!
Ён адважны, па лесе вандруе!
З буслянятамі ён пасябруе
І пакажа, дзе жабкі жывуць,
Дзе бліскучыя рыбкі плывуць,
Дзе люстэркі гаючых ключоў,
Дзе сцяжынкі драпежных звяроў.
На Купалле, пад сонца заход,
Прынясе ён траву-пералёт,
Каб тваім буслянятам было
Станавіцца лягчэй на крыло...
Бусел,
Вярні мне дзіцятка!
— Прасіла вужыная матка.
— Не нясі яму раннюю згубу!
Ты раскрый сваю вострую дзюбу,
Нахілі да зямлі галаву,
Адпусці майго сына ў траву!
І няхай ён жыве і расце
Ды пабачыць, як жыта цвіце,
Спеюць яблыкі ў росных садах,
Скачуць конікі ў свежых лугах!
Хай пад коўдрай засне снегавою
І прабудзіцца цёплай вясною,
Прыгажуні аддасць сваё сэрца...
Хай жа род яго не перарвецца!»

Бусел выслухаў.
Бусел здзівіўся,
Да вужыхі з павагай схіліўся
І ціхутка сказаў вужаняці:
«Ты, малеча, вяртайся да маці
Ды жыві і лічы свае поўні.
Гэты дзень назаўсёды запомні!
Немагчымае маці змагла:
Ад цябе яна смерць адвяла!»

 

* * *
Чалавек чалавеку — гад.
Чалавек чалавеку — крыж.
Што такое ты кажаш, брат?
Лепей будзе, як памаўчыш!
Чалавек чалавеку — свет,
Поўны радасці і прыгод.
На зямлі незабыўны след,
Што не змыецца з цягам год.
Чалавек чалавеку — час,
Вымярэнне жыццёвых спраў,
Той агмень, што ўначы не згас
І дадому здалёк пазваў.
Чалавек чалавеку — сцяг,
Што вядзе ў пераможны бой.
Чалавек чалавеку — шлях...
Ты мяркуеш, што ты — герой?
На вяршыні жыве арол,
Каласы — у тугім снапе.
А калі гадаўё вакол,
Ці не трэба пачаць з сябе?

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.

Грамадства

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

У апошнія тыдні на краіну абрынулася небывалая спякота... 

Калейдаскоп

Чым апырскаць памідоры ад фітафторы, калі на іх ужо завязі і кветкі

Чым апырскаць памідоры ад фітафторы, калі на іх ужо завязі і кветкі

Як і любую іншую хваробу, фітафтароз лягчэй папярэдзіць, чым лячыць.

Культура

Беразіно: цэнтр на шляху «з вараг у грэкі»

Беразіно: цэнтр на шляху «з вараг у грэкі»

Радзімазнаўства. Адрасы пісьменства. Сумесны праект Мінаблвыканкама і «Звязды».