Вы тут

Як будзе змяняцца сістэма нарматыўна-прававых актаў у галіне рэгулявання ядзернай і радыяцыйнай бяспекі?


Неабходнасць стварэння ў Беларусі ядзернага права, сістэма нарматыўна-прававых актаў у галіне рэгулявання ядзернай і радыяцыйнай бяспекі і падрыхтоўка новага Закона «Аб рэгуляванні бяспекі пры выкарыстанні атамнай энергіі» — пра гэтыя і іншыя моманты расказалі эксперты падчас брыфінгу ў БелТА.


Рэгуляванне і ліцэнзаванне

Сістэма нарматыўна-прававых актаў Беларусі ў галіне рэгулявання ядзернай і радыяцыйнай бяспекі прадстаўляе сабой класічную піраміду, уверсе якой знаходзяцца міжнародныя канвенцыі і дагаворы.

— Сістэма нарміравання і рэгулявання ў галіне ядзернай і радыяцыйнай бяспекі краіны пачала складвацца яшчэ ў савецкія часы. Па шэрагу міжнародных дакументаў наша дзяржава стала пераемніцай міжнародных пагадненняў, якія былі прыняты ў СССР і пазней ратыфікаваны ў межах Рэспублікі Беларусь, — абазначыў Рыгор АСТАШКА, намеснік начальніка Дзяржатамнагляда.

На наступнай прыступцы — акты найвышэйшай заканадаўчай сілы: законы Беларусі.

— На заканадаўчым узроўні сістэма краіны пачала фарміравацца ў 1998 годзе, калі ў незалежнай Беларусі з'явіўся Закон «Аб радыяцыйнай бяспецы насельніцтва». Ён быў падрыхтаваны на падставе мадэльнага закона, распрацаванага ў межах СНД. Перыядычна ў яго ўносілі змяненні, у прыватнасці, калі ў 2008-м з'явіўся Закон «Аб выкарыстанні атамнай энергіі» (пасля прыняцця рашэння аб будаўніцтве АЭС), — дадаў Рыгор Асташка.

Сярод значных заканадаўчых актаў Алена ЖЫГАЛКА, начальнік сектара прававога забеспячэння Дзяржатамнагляда акрэсліла, напрыклад, Указ № 62 ад 2015 года «Аб забеспячэнні бяспекі пры збудаванні і эксплуатацыі Беларускай атамнай станцыі». У ім абазначаны пытанні арганізацыі нагляду, уведзены такі інстытут, як грамадскія слуханні, прадугледжана магчымасць карэкціроўкі тэрмінаў экспертызы бяспекі ў залежнасці ад аб'ёму прадстаўленых дакументаў. А таксама Указ № 450 ад 2010 года, які зацвердзіў палажэнні аб ліцэнзаванні.

— Цяпер рыхтуецца новы закон аб ліцэнзаванні, і ў межах гэтага працэсу Дзяржатамнагляд выходзіць з агульнага рэгулявання. Новы ўказ, якім будзе зацверджана палажэнне аб ліцэнзаванні дзейнасці ў галіне выкарыстання атамнай энергіі і крыніц іанізавальнага выпраменьвання, ужо падрыхтаваны і ўнесены на разгляд у Адміністрацыю Прэзідэнта. Гэты ўказ мае комплексны характар і прадугледжвае карэкціроўку Указа № 1 ад 1999 года, якім зацверджаны адзіны прававы класіфікатар. На жаль, цяпер у гэтым класіфікатары адсутнічае такая галіна, як заканадаўства аб ядзернай бяспецы, а заканадаўства аб радыяцыйнай бяспецы падпарадкоўваецца заканадаўству аб ахове навакольнага асяроддзя. Па ўзгадненні з Нацыянальным цэнтрам прававой інфармацыі на дадзеным этапе ў нас будзе асобная самастойная галіна, — расказала эксперт.

Актуальнасць дакументаў часоў СССР і рэвізія расійскіх ТНПА

Наступная прыступка піраміды — пастановы Саўміна. Адны з самых важных для атамнай галіны датычацца экспертызы дакументаў і парадку правядзення дзяржнагляду. У прыватнасці, пастанова Саўміна 2015 г. № 133, якая прад'яўляе дэталёвыя патрабаванні да парадку правядзення нагляду непасрэдна на атамнай станцыі.

Пастановы МНС — чарговыя ў іерархіі. Гэтымі дакументамі зацвярджаюцца нарматыўныя прававыя акты, у тым ліку інструкцыі, якія датычацца парадку навучання і праверкі ведаў; уліку і кантролю крыніц іанізавальнага выпраменьвання; крытэрыяў аднясення гэтых крыніц да катэгорый па ступені радыяцыйнай небяспекі.

Пастановы датычацца таксама ТНПА: нормаў і правілаў па забеспячэнні ядзернай і радыяцыйнай бяспекі, а таксама кіраўніцтваў па бяспецы.

— У Беларусі дзейнічаюць 25 пастаноў МНС, якімі зацверджаны 39 нормаў і правілаў у галіне забеспячэння ядзернай і радыяцыйнай бяспекі. Для забеспячэння бяспекі непасрэдна на БелАЭС распрацавана 29 нормаў і правілаў, а адпаведным Указам Прэзідэнта ад 2010 года на перыяд збудавання станцыі дапускаецца выкарыстанне расійскіх ТНПА ў галіне атамнай энергіі. Карыстаюцца таксама правіламі і нормамі, якія створаны яшчэ ў СССР, — распавёў Дзмітрый ПАЎЛАЎ, начальнік аддзела навукі і інфармацыі Дзяржатамнагляда. — Гэта не азначае, што дакументы неактуальныя. Наадварот, у той час яны былі настолькі добра падрыхтаваныя, што дагэтуль не страцілі актуальнасць.

Разам з тым, з нагоды плануемага ўводу ў эксплуатацыю першага энергаблока была праведзена рэвізія пераліку тэхдакументаў Расіі. Асноўная іх частка ўжо перапрацавана і зацверджана пастановамі. Астатнія — на ўзгадненні і будуць прынятыя ў найбліжэйшы час.

Дзеючыя і новыя

Беларусь — удзельніца большасці канвенцый у галіне ядзернай бяспекі. У прыватнасці Канвенцыі аб ядзернай бяспецы 1994 года, Аб'яднанай канвенцыі аб бяспечным абыходжанні з адпрацаваным ядзерным палівам і бяспецы абыходжання з радыеактыўнымі адходамі 1997 года, а таксама Венскай канвенцыі аб грамадзянскай адказнасці за ядзерную шкоду 1963-га і іншых. Цяпер у краіне дзейнічаюць два базавыя законы: «Аб радыяцыйнай бяспецы» і «Аб выкарыстанні атамнай энергіі», расказала Алена Жыгалка:

— Закон «Аб радыяцыйнай бяспецы» ўступіў у сілу ў чэрвені 2020-га. Сярод асноўных яго навел — устанаўленне дыферэнцыраванага падыходу ў залежнасці ад ступені бяспекі крыніцы, вызначэнне сістэмы нармавання, ТНПА ў галіне забеспячэння радыяцыйнай бяспекі. Гэтым законам быў уведзены новы інстытут кансультавання ў галіне ядзернай бяспекі. А таксама адміністрацыйная працэдура — рэгістрацыя тыпаў крыніц іанізавальнага выпраменьвання.

З моманту прыняцця Закона «Аб выкарыстанні атамнай энергіі» прайшло ўжо 13 гадоў. Змяненні, унесеныя ў гэты дакумент у 2011-м, былі кропкавыя і неканцэптуальныя. Разам з тым, рэалізацыя праекта па стварэнні БелАЭС і маючы адбыцца этап яе эксплуатацыі паскорылі працэс карэкціроўкі гэтага закона, падкрэсліла яна:

— Пунктам 21 Плана падрыхтоўкі законапраектаў на 2021 год прадугледжана падрыхтоўка новага Закона «Аб рэгуляванні бяспекі пры выкарыстанні атамнай энергіі». Прыярытэт у гэтым законапраекце будзе скіраваны менавіта на забеспячэнне бяспекі. У дакуменце таксама будуць максімальна ўлічаны рэкамендацыі і прапановы па выніках місій МАГАТЭ.

Па выніках міжнародных місій МАГАТЭ ў дачыненні да нашага заканадаўства сур'ёзных нараканняў няма. Аднак ядзернае права неабходна ўдасканальваць, удакладніў Рыгор Асташка:

— Усе тыя моманты, якія, на думку і МАГАТЭ, і міжнароднай суполкі ў цэлым, павінны быць дакладна прапісаны, будуць празрыста абазначаны ў адзіным дакуменце. У прыватнасці, вызначаць сферу адказнасці эксплуатуючай арганізацыі за наступствы дзейнасці, якая ажыццяўляецца ёй. А таксама пытанні, звязаныя з рэгуляваннем ядзернай і радыяцыйнай бяспекі. У Палату прадстаўнікоў гэты законапраект трапіць у сакавіку 2022-га.

Мяркуецца, што ў найбліжэйшыя два гады праграму развіцця ядзернага права ўключаць у праект нацыянальнай палітыкі ў галіне ядзернай і радыяцыйнай бяспекі, якая будзе падрыхтавана ў межах дзяржпраграмы. А сёлета распрацуюць прыкладна 20 нормаў і правілаў і каля дзясятка кіраўніцтваў па ядзернай і радыяцыйнай бяспецы.

Ірына СІДАРОК, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што рабіць нашым хатнім гадаванцам, у якіх таксама бываюць дэпрэсіі?

Што рабіць нашым хатнім гадаванцам, у якіх таксама бываюць дэпрэсіі?

Адказ на гэтыя і іншыя пытанні ведае наша гераіня.

Грамадства

Ад стагоддзя да стагоддзя. «Чырвонка. Чырвоная змена» святкуе свой стагадовы юбілей

Ад стагоддзя да стагоддзя. «Чырвонка. Чырвоная змена» святкуе свой стагадовы юбілей

Якой сёння павінна быць маладзёжная газета? Пра што і як размаўляць з моладдзю?

Грамадства

«Верагоднасць угадвання на ЦТ зніжаецца»

«Верагоднасць угадвання на ЦТ зніжаецца»

15 новых спецыяльнасцяў, у тым ліку чатыры абсалютна новыя, па якіх падрыхтоўка раней нідзе не вялася, адкрыюцца сёлета ў беларускіх ВНУ.