Вы тут

Пра гістарычную памяць, нацыянальны гонар і бясплатныя «вітамінкі»


Пра тое, што адбывалася ў апошні дзень зімы ў адной з брэсцкіх школ, можа б, ніхто і не даведаўся, калі б не прысутнасць там у той час высокапастаўленага дыпламата суседняй краіны і не ўсюдыісныя смартфоны з відэакамерамі. Цяпер ведаюць усе: брэсцкія школьнікі ўдзельнічалі ў мерапрыемстве, прысвечаным ушанаванню «праклятых салдат».


Тых самых, да якіх адносіцца і банда Рамуальда Райса па мянушцы Буры, што разам з хаўруснікамі ў «барацьбе за незалежнасць Польшчы» пасля вайны спаліў на Беласточчыне пяць вёсак, дзе жылі праваслаўныя беларусы, забіўшы пры гэтым семдзясят дзевяць чалавек, сярод якіх былі старыя, жанчыны і дзеці. (Толькі ўявіце, як гэта было страшна, крыўдна, несправядліва — перажыўшы жахі фашысцкай акупацыі, ужо пасля вызвалення паміраць ад рук бандзюкоў, бо ты не той нацыя-нальнасці і не той веры). Дык вось, нашы школьнікі спявалі песні, прысвечаныя «годнасці незламаных», польскі консул у Брэсце з паблажлівай усмешкай за гэтым назіраў, нехта здымаў усё на камеру... Вельмі падобна на правакацыю або проста на тэатр абсурду. У любым выпадку, падзеі, якія адбываліся пасля «заслоны» — вельмі лагічныя і зразумелыя. Консула з захаваннем усіх дыпламатычных працэдур і фармулёўкай «за парушэнне Венскай канвенцыі» з нашай краіны «папрасілі», а з тымі, хто на месцы арганізоўваў мерапрыемства, якое ў Беларусі ўшаноўвала забойцаў беларусаў, разбіраецца пракуратура.

Фота: wikipedia.org

У гэтай па сутнасці скандальнай гісторыі фактычна можна ставіць кропку. Але я нездарма пачала з умоўнага ладу. Вы ўпэўненыя, што падобныя мерапрыемствы не дадумаліся правесці ў якойсьці іншай школе, суполцы ці гуртку — проста там не прысутнічаў консул і не здымалі відэа? Я асабіста не ўпэўнена. Бо, нават абмяркоўваючы гучную брэсцкую гісторыю, ніхто не згадвае яшчэ адных дзеючых асоб, што засталіся па-за кадрам, — бацькоў тых дзяцей і падлеткаў, якія спявалі па-польску гераічныя песні. Спявалі, трэба заўважыць, без паперкі — значыць, вучылі на памяць, рэпетавалі. Для многіх малалетніх удзельнікаў «шоу» гэта была проста нагода папрактыкавацца ў веданні польскай мовы, і ў гэтым нічога, акрамя станоўчага, не ўгледзіш, каб і хацеў. Але няўжо ніхто з бацькоў не пацікавіўся, чаго дзіця ідзе ў тую школу ў нядзелю і што будзе там рабіць? Хутчэй за ўсё, большасць ведала, што менавіта будзе адбывацца. Чаму ж тады дазволілі? Чаму атрымалася так, што, як скажуць пасля іншыя дарослыя — і гэта будзе праўда, — іхніх дзяцей з іх маўклівай згоды «выкарысталі ў палітычных мэтах»?

У мяне ёсць свой адказ на гэтае пытанне, калі шчыра, для самой вельмі прыкры і непрыемны. Проста дарослым усё роўна. Яны, атрымліваецца, не ведаюць і не хочуць ведаць гісторыі краіны, месца, у якім яны жывуць. Беласточчына — зусім недалёка ад Брэста, вёскі, спаленыя бандай Райса — таксама не за акіянам. Але навошта цікавіцца, навошта згадваць? Гэта ж — беларускае, яно не вартае такой увагі, як традыцыі суседзяў, якія цывілізаваныя, еўрапейскія, гжэчныя і культурныя — карацей, лепшыя. І калі яны зрабілі нам, «хлопам», ласку і да гэтай цывілізаванасці далучаюць і амаль за сваіх лічаць, дык толькі што не рукі ім цалаваць застаецца.

Выбачайце за такі з'едлівы тон, але я маю на гэта права, бо неаднойчы назірала нешта падобнае. Асабліва калі некалькі гадоў назад пачаўся ажыятаж з атрыманнем «карты паляка». На маёй радзіме, былым, да 1939 года, памежжы, атрымаць яе імкнуліся і жук і жаба. Многія кінуліся шукаць польскія карані, сваякоў, гатовыя былі назвацца палякамі, хоць дагэтуль пісаліся беларусамі, і вывучыць польскую мову, абы атрымаць тую карту. З адной маладой сваячкай, якая, шукаючы тое, чаго няма, а менавіта пацвярджэнне польскага паходжання, патэлефанавала мне, спрачаліся больш за гадзіну. Як ні старалася пераканаць яе, што ўсе нашы продкі спрадвеку жылі ў самым цэнтры Беларусі, што ёсць жа нейкія прынцыпы нацыянальнага гонару, што нічога проста так не робіцца, — не атрымалася. А і праўда — што такое нейкі там нацыянальны гонар і продкі супраць магчымасці без візы ездзіць у Еўрасаюз?

Пару гадоў назад ехала ў аўтобусе з маці знаёмага хлопца. Усю дарогу яна мне расказвала, як сын уладкаваў вясковую хату, паказвала інтэр'ер: у пакоі на ўсю сцяну — польскісцяг, нейкі шляхецкі герб, які нібы мае да іхняга роду дачыненне. З гонарам казала, што хлопец дзякуючы «карце паляка» ўжо «дваццаць разоў быў у Варшаве»... Тое, што прадзед гэтага хлопца да трыццаць дзявятага года быў у мясцовага пана ў парабках і сям'я іх перабівалася з бульбы на лебяду, яны, напэўна, ведаюць. Але палічылі за лепшае пра гэта не згадваць, бо інакш наўрад ці атрымалася б трапіць у кагорту выбраных і атрымаць выключнае права павесіць у хаце польскі сцяг, прычыніўшыся хоць скокам, хоць бокам да «цывілізацыі».

І ці варта потым здзіўляцца, калі ў працэсе гэтага «прычынення» прапануюць (папросяць, загадаюць) ушанаваць «праклятых салдат» (барацьбітоў з іншаверцамі, ідэю вяртання «крэсаў усходніх» — варыянты могуць быць якія заўгодна)? Наіўна думаць, што пернікі ў выглядзе бясплатных віз і іншых прэферэнцый — проста гуманітарная акцыя. Тут хутчэй дарэчы цынічны, але ўсюдыісны прынцып «За кожную з'едзеную вамі «вітамінку» мы папросім ад вас некалькі дробных паслуг».

І гэтая верагоднасць будзе рэальная да таго часу, пакуль мы не перастанем для саміх сябе быць «тутэйшымі» і не навучымся звацца калі не беларусамі (бо тут жа размова не пра нацыянальнасць), дык грамадзянамі Беларусі — прыгожай незалежнай краіны, самадастатковымі, разумнымі, адказнымі за сябе і за гэтую самую краіну. Падкрэслю — найперш для саміх сябе. А іншыя і так усё зразумеюць. І тады не давядзецца высылаць з краіны консулаў.

Калі ўжо згадала «тутэйшых», не магу не ўспомніць галоўнага героя аднайменнай Купалавай п'есы. Ён, калі памятаеце, скончыў не вельмі добра. І гэта таксама важна ведаць. Як на сённяшні дзень, дык і ўвогуле жыццёва неабходна.

Алена ЛЯЎКОВІЧ

Прэв’ю: media-polesye.by

Загаловак у газеце: Тутэйшыя. Версія ХХІ

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

У Маскве адбылася сустрэча і перагаворы кіраўніка нашай краіны з яго калегам Уладзімірам Пуціным.

Эканоміка

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

МАРГ час ад часу прыпыняе работу магазінаў.

Грамадства

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

З авітамінозам у нас прынята змагацца па-старому...

Грамадства

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

На Гомельшчыне актыўна рэалізоўваюцца праекты па развіцці тэрыторый, пацярпелых у выніку катастрофы на ЧАЭС.