Вы тут

Як карысна бывае перачытаць раман, напісаны сто гадоў таму


Кнігі Анатоля Марыенгофа «Цынікі», якую Людміла Рублеўская праанансавала ў сваім «Кніжным гасцінцы» на старонках «Звязды», чым натхніла мяне яе перачытаць, у кнігарні не знайшлося — раскупілі. Давялося спампоўваць у тэлефон. Цяпер вось прыемна баўлю час, пакуль еду ў тралейбусе на работу. Хоць «баўлю» (пэўна ж, ад слова «забава») — не вельмі правільна сказана.


Прынамсі, адносна гэтага чытання. Бавіць час за гэтай кнігай можна, калі табе дваццаць, успрымаючы яе як гісторыю легкадумніцы, якая мяняе палюбоўнікаў, і яе нехлямяжага мужа, які ёй усё даруе, а сам шукае суцяшэння ў абдымках домработніцы... Цяпер жа мне ад гэтай кнігі вусцішна. Бо разумееш: тое, што напісаў Марыенгоф у 20-я гады мінулага стагоддзя, не пра філасофію пачуццяў і ўзаемаадносін, а пра адваротны бок рэвалюцыі.

Фота: pixabay.com

Калі хто не ведае — «Цынікі» напісаныя ў жанры дзённіка інтэлігента, універсітэцкага выкладчыка, які жыве ў паслярэвалюцыйнай Маскве. І ў гэтым дзённіку «голад і разруха», якія выпускнікам савецкіх школ здаваліся нечым узнёсла-гераічным, што паспяхова перааадолелі нашы прадзеды, набываюць рэальныя жудасныя рысы. «Вельмі добра, што вы з'яўляецеся да мяне з кветкамі. Усе мужчыны, высунуўшы язык, бегаюць па Сухараўцы і закупляюць муку і проса. Сваім каханым яны таксама цягнуць муку і проса. Пад ложкамі з карэльскай бярозы, як трупы, ляжаць мяшкі», — з такіх слоў гераіні пачынаецца кніга... «З Куpска паведамляюць, што нарыхтоўка каніны для Масквы ідзе даволі паспяхова». «У Маскве паставілі адзінаццаць помнікаў «вялікім людзям і pэвалюцыянерам». «У калегіі Харчовага аддзела Маскоўскага Савета заслуханы даклад доктаpа Васкpасенскага аб pэзультатах доследаў па выпечцы хлеба з гнілой бульбы». «Сёння па купоне № 21 харчовай каpткі выдаюць запалкі — па адным пачку на чалавека»... «Аддзел выяўленчых мастацтваў Hаpоднага камісаpыята па асвеце аб'яўляе конкуpс на складанне пpаекта пастаяннага помніка ў памяць Паpыжскай камуны»...

Не за любоўныя перажыванні героя і не за паводзіны яго нявернай жонкі чапляецца вока, а менавіта за гэтыя цытаты з тагачаснай прэсы — страшныя, абсурдныя — рэальныя (а там далей — і паведамленні пра выпадкі людаедстсва, і пра сялянскія галодныя бунты, і зноў пра нейкія помнікі ). Ніякавееш ад таго, што ўсё гэта было літаральна нейкіх сто гадоў таму. Ставіш сябе на месца тых людзей — няважна каго — рэвалюцыянераў або буржуяў, з якімі яны змагаліся. Апынуўшыся ў адной краіне, разваленай у пошуках новага жыцця, і пераможцы, і пераможаныя, і тыя, хто ўвогуле нічога не хацеў, а проста жыў сабе, гадаваў дзяцей, —- апынуліся ў аднолькавым становішчы: елі хлеб з макухі і з гнілой бульбы, разбіралі пакінутыя дамы на дровы халоднай зімой, радаваліся кавалку каніны ці вярблюджага мяса ў супе. Наўрад ці ад пачуцця голаду і холаду іх ратавалі перайменаваныя гарады, зруйнаваныя храмы ці помнікі Рабесп'еру ў гарадах.

Зрэшты, чаго казаць пра сто гадоў таму, калі можна ўжо самому ўспомніць пра трыццаць пяць — трыццаць. Нядаўна Святлана Яскевіч у сваім «Нефармаце» згадвала талоны і «візіткі» як сімвал эпохі развалу Саюза. А мне помніцца іншае. Карткі ў тых «візітках» трэба было яшчэ атаварыць, а па пустых паліцах вясковай прамтаварнай крамы літаральна гуляў вецер. Прывазны дзень быў аўторак, і тады на ганку крамы збіраўся натоўп з усяго наваколля. Мы, старшакласнікі, пакідаўшы ўрокі, таксама несліся туды. Што прывезлі — было няважна. Важна было ўхапіць, бо не было нічога. Мне, худой, высокай, з доўгімі рукамі, гэта ўдавалася амаль заўсёды, як толькі адчыняліся дзверы крамы і натоўп кідаўся да прылаўкаў. Аднойчы паверх галоў ніжэйшых цётак я схапіла сапраўдны скарб — ярка-чырвоную ватную коўдру. Памятаю, як горда несла яе перад сабой, як аднавяскоўцы кідалі на мой набытак зайздросныя позіркі. І гэта быў адзін з самых яркіх момантаў майго юнацтва. Уявіце: шчаслівы момант у жыцці шаснаццацігадовай дзяўчыны — тое, што ўдалося купіць нейкую коўдру! Ці не працяг гэта марыенгофаўскіх «Цынікаў» з папраўкай на семдзесят гадоў?

Прыкладна з таго ж часу — яшчэ адзін эпізод для падобнай кнігі. Цётка, да якой прыехала ў госці ва ўкраінскі Днепрапятроўск, дастае з лядоўні невялікі кавалак мяса і пачынае... церці яго на буйной тарцы. Невялікую жменьку нацертых ружовых палосак кідае ў суп. Астатняе хавае ў лядоўню. Гэты кавалак мяса вагой з кілаграм — усё, што яны з дзядзькам (абодва — пенсіянеры) могуць дазволіць сабе на месяц…

Цяпер, праз трыццаць гадоў, цётка жыве не ў Днепрапятроўску, а ў горадзе Дняпро, і не на праспекце Калініна, а на праспекце Сяргея Нігаяна, які ў дваццаць гадоў загінуў на майдане. Але ўсё зноў паўтараецца, і якая розніца, на праспекце чыйго імя бабуля варыць суп ужо зусім без нічога, бо пасля аплаты «камуналкі» яе пенсіі ледзь хапае на хлеб і малако... «Цынікі» forever (назаўсёды)?..

Няважна, у якім стагоддзі падобнае адбываецца. Такі закон любой рэвалюцыі, любога злому — разам з сістэмай ламаецца звыклае жыццё звычайных людзей. І летуценнікі, якім так хацелася сістэму зламаць, становяцца цынікамі, што пачынаюць хвалявацца пра хлеб надзённы, гэтаксама як і тыя, хто не хацеў нічога, а проста жыў і гадаваў дзяцей.

І ніводны з іх (ці нас?) не захоча стаць героем «Цынікаў» версіі ХХІ стагоддзя. Дарэчы, кнігу гэтую сёння ў Мінску набыць складана — раскупляюць. Як для мяне, дык нават вельмі добры знак.

Алена ЛЯЎКОВІЧ

Загаловак у газеце: Цынікі і летуценнікі

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

У Маскве адбылася сустрэча і перагаворы кіраўніка нашай краіны з яго калегам Уладзімірам Пуціным.

Эканоміка

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

МАРГ час ад часу прыпыняе работу магазінаў.

Грамадства

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

З авітамінозам у нас прынята змагацца па-старому...

Грамадства

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

На Гомельшчыне актыўна рэалізоўваюцца праекты па развіцці тэрыторый, пацярпелых у выніку катастрофы на ЧАЭС.