Вы тут

Пра што распавядуць Балканы?


Не так даўно ў выдавецтве «Логвінаў» пабачыла свет новая кніга «Англійскі сусед». Твор балгарскага пісьменніка Міхаіла Вешыма перастварыла па-беларуску Таццяна Анікеенка.


У цэнтры расповеду — англічанін Джон, які набывае маёмасць у балгарскай вёсцы. Як толькі наіўны Джон трапляе ў незнаёмае для яго асяроддзе, новыя суседзі тут жа спрабуюць выкарыстаць замежніка ва ўласных і амаль заўсёды карыслівых мэтах. Жыхары вёскі атрымаліся тыповымі, прадказальнымі. У нейкім сэнсе гэта нават псуе твор, бо амаль заўсёды ведаеш, як павядзе сябе той ці іншы герой. Напрыклад, маладая жанчына Глорыя. Яна працуе ў бары «Лондан», пакуль яе муж падарожнічае па Еўропе. Глорыя лічыцца галоўнай прыгажуняй у вёсцы, і калі муж у ад’ездзе, яна бавіць час з пастаяннымі наведвальнікамі бара. Або Скін — малады нацыяналіст, які лічыць, што Балгарыя толькі для балгар, а ўвесь астатні час ці п’е, ці забаўляецца з Глорыяй. Мабыць, за стэрэатыпнасцю характараў і нейкай кардоннасцю персанажаў схавалася жаданне аўтара высмеяць недахопы грамадства. Але зроблена гэта грубавата, быццам штучна.

Увогуле, «Англійскі сусед» — лёгкае чытво, дзе пануе «камедыя палажэнняў»: той выпадак, калі ўсё мяняецца месцамі. Культура і менталітэт Заходняй Еўропы аказваюцца ў маргінальным становішчы, а балканскі лад жыцця, наадварот, паўстае калі не галоўным, то правільным і быццам больш набліжананым да рэальнага жыцця. Насамрэч, калі разглядаць кнігу з гэтага боку, яна падаецца больш канцэптуальнай. Асабліва калі дыскурс развіваецца ў напрамку дэкаланізацыі і дэцэнтралізацыі мастацтва. Да гэтага часу мастацтва Балкан займаецца тым, што асэнсоўвае перыяд, калі перастала існаваць Югаславія і пачаліся войны. Кожная з тых краін мае ўласны погляд на сітуацыю. І вось менавіта праз мастацтва адбываецца перажыванне нацыянальнай траўмы. Самы відавочны прыклад — фільмы Эміра Кустурыцы. Рэжысёр выкарыстоўвае кінематограф у якасці мовы, праз якую кажа пра свой асабісты боль і боль свайго народа.

Відавочна, што ў «Англійскім суседзе» тэма нацыянальнай траўмы не ўзведзена ў абсалют, але ёсць некаторыя «маркеры». Ці то асоба неанацыста Скіна або проціпастаўленне «мы — яны», то-бок маленькая, нікому не патрэбная вёска недзе ў Балгарыі і сытая, багатая Еўропа. «— Спадар Шчарбатаў, за мяне ты старэйшы, але ў інвестыцыях нічога не разумееш! Англічанін — мой самы важны інвестар!

— І вось так па ўсёй краіне! — раззлаваўся палкоўнік. — Давайце перадамо яе ўсю замежнікам! А мы, балгары, станем іх прыгоннымі! Заўтра ён нас заняволіць! — ён дыхаў цяжка, нібы задыхаючыся пад замежным прыгнётам.

Шчарбатаў адпіў вады, глыбока ўздыхнуў і сказаў ужо больш коратка:

— Гэты брытанец мне не падабаецца! Паглядзі на яго вушы — аблавухі, як і іх прынц! На нас брытанцы заўжды глядзелі як на людзей другога гатунку... Сэканд-хэнд. Ты ж ведаеш, як нас пакрыўдзіў Чэрчыль! Маўляў, балгары віншуюць адно аднаго з лазняй, калі ў іх нарэшце атрымліваецца памыцца».

Мяркую, што беларускім чытачам кніга будзе зразумелай і блізкай. Дваякае стаўленне жыхароў вёскі да Джона як прадстаўніка ўсяго англійскага народу адлюстроўвае рэчаіснасць. То-бок зносіны, якія склаліся паміж Усходняй і Заходняй Еўропай. З аднаго боку, гэта і піетэт падначаленага перад кіраўніком, і стэрэатыпныя ўяўленні аб дабрабыце. А з іншага — злая іронія, упэўненасць у тым, што краіны Захаду вінаваты ва ўсіх праблемах і таму менавіта яны павінны іх вырашаць.

Рэальнасць у кнізе апісваецца праз гумар і іронію, і часам здаецца, што гэта псіхалагічная абарона аўтара. Ён жартуе з прадстаўнікоў улады, з простых жыхароў, з сістэмы таму, што ставіцца да ўсяго гэтага сур’ёзна ўжо немагчыма. «Старшыня сеў за стол і прыняў начальніцкую позу:

— Мара, ты па якім пытанні? Толькі зараз жанчына згадала, што прыйшла па грамадскай справе:

— Пытанне ў мяне такое: цяпер, калі я мяту двор, у які кантэйнер мне выкідаць смецце? Іх жа цяпер тры.

— Напісана ж на іх! Папера, шкло, метал... Чытаеш і выкідаеш! А раней ты куды смецце выкідала?

— У раку, як і ўсе...»

Менавіта «дваістасць» кнігі, яе здольнасць за прастатой і нават нейкай трывіяльнасцю схаваць сацыяльныя і палітычныя праблемы, робіць «Англійскага суседа» цікавым, вартым чытання творам.

Арына КАРПОВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ці апраўдае сваю назву апошні месяц зімы? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Ці апраўдае сваю назву апошні месяц зімы? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Люты — ад лацінскага «фебруарыс», што азначае «ачышчэнне». 

Грамадства

Персанальныя даныя: ведаць нельга распаўсюджваць

Персанальныя даныя: ведаць нельга распаўсюджваць

Каму, калі, што, дзе і як можа давяраць пра сябе сучасны чалавек.

Грамадства

Пуд солі. Ружовая, чорная або марская — чым яны адрозніваюцца?

Пуд солі. Ружовая, чорная або марская — чым яны адрозніваюцца?

Раней было прасцей: скончылася ў доме соль — ідзеш у краму і купляеш, і ўсё зразумела.