Вы тут

Майстар выцінанкі лічыць, што кожны здолее зрабіць падарунак з дапамогай паперы і нажніц


Асабіста мая цікавасць да гэтага мастацтва прачнулася падчас наведвання аднаго з беларуска-кітайскіх форумаў, які праходзіў у Гродне. Майстар з Паднябеснай выразаў на вачах удзельнікаў мудрагелістыя ўзоры, прычым з такімі тонкімі і дробнымі дэталямі, што нельга было не здзівіцца.


Арганізатар імпрэзы, якая бачыла маё захапленне, папрасіла майстра падарыць адзін такі папяровы цуд. Яна патлумачыла і яго сэнс: дзве качкі, якія плывуць па вадзе пад кветкай лотаса, сімвалізуюць згоду і дабрабыт у доме. З тае пары заўсёды звяртаю ўвагу на работы майстроў па выцінанцы. Нядаўна зацікавілі творы гродзенкі Таццяны Нікіцік, якія ўвайшлі ў экспазіцыю выстаўкі «Крыніцы народных талентаў».

Дарэчы, пра Кітай. Аказваецца, выцінанка прыйшла менавіта адтуль, і звязана гэта са з'яўленнем паперы. Таму невыпадкова кітайскія майстры такія здольныя ў гэтай справе. Яны ўдасканальваюць сваё майстэрства на працягу многіх стагоддзяў. Дарэчы, і само слова «выцінанка» азначае «старанна выводзіць узор, займацца нечым карпатлівым».

А вось беларуская выцінанка значна маладзейшая. Як расказала вядучы метадыст па народных промыслах Гродзенскага абласнога метадычнага цэнтра народнай творчасці Яніна Барысевіч, росквіт айчыннага майстэрства прыйшоўся на канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзяў. Існуе меркаванне, што сёлета беларускай выцінанцы роўна сто гадоў. А яшчэ лічыцца, што гэта самы просты і даступны від творчасці. Магчыма, так было раней. Бо папярэднікамі сучасных высокамастацкіх твораў былі простыя папяровыя сурвэткі, фіранкі, гірлянды, якія ўпрыгожвалі жытло. У першую чаргу такія ўзоры былі абрамленнем абразоў на покуці. Па словах Яніны Барысевіч, выцінанка стала масавай з'явай у пасляваенныя гады. А ў 1960—1970-х на змену папяровым вырабам прыйшлі больш даўгавечныя матэрыялы. Старыя выцінанкі ніхто не захоўваў, іх, як правіла, спальвалі. Пазней этнографы і музейныя работнікі літаральна па крупінках сталі збіраць такія вырабы і пасля экспедыцый рабілі выстаўкі.

Але выцінанка не сышла ў нябыт, а вярнулася ў новай якасці. У 70—80-я гады мінулага стагоддзя творчасць адраджаецца як цікавасць да традыцыйнай спадчыны і становіцца раўнапраўным відам дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Хоць і нельга сказаць, што масавым. Напрыклад, мне не даводзілася бачыць такія работы на гарадскіх кірмашах. Як правіла, іх часцей можна сустрэць на выстаўках. На адной з іх і адбылося знаёмства з маладым майстрам Таццянай Нікіцік. Яна па адукацыі мастак-дызайнер, працуе ў сферы культуры, не так даўно захапілася выцінанкай. Можна сказаць, што адна з першых у Гродзенскім раёне ўзялася запоўніць свабодную нішу.

На выставе майстроў народнай творчасці прадстаўлена нямала яе работ. Напрыклад, серыя з двух дзясяткаў мініяцюр пад назвай «Дакрануцца да гісторыі» прысвечана славутасцям Гродзенскага раёна. Гэта аб'екты, якія занесены ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў. Яны ёсць у многіх населеных пунктах: гэта храмы, палацы, сядзібы. Таццяна рабіла эскізы па фотаздымках, а потым вырэзвала. Яшчэ адна серыя работ прысвечана старажытным народным сімвалам.

— Выцінанка, на мой погляд, — такое мастацтва, дзе важна захаваць традыцыі. Гэта сімвалы, якія прыйшлі з даўніх часоў. Напрыклад, «дрэва жыцця» — сімвал роду. Карані — нашы продкі, ствол — бацькі, а галінкі — дзеці. Вядома, могуць быць розныя інтэрпрэтацыі гэтага сімвала, але агульны пасыл менавіта такі, — тлумачыць субяседніца.

На яе думку, такая сакральнасць, далучэнне да народных традыцый дае адчуванне радасці і нейкай магічнай моцы. І гэты аспект варта захаваць у сённяшняй хвалі цікавасці да гэтай твочасці, лічыць Таццяна Нікіцік. Таму ў выцінанках імкнецца адлюстраваць менавіта народныя сімвалы. Сімволіка выцінанкі вельмі блізкая да сімволікі арнаментаў.

Тут абавязкова прысутнічаюць птушкі. Калі яны павернуты дзюбкамі адна да адной, гэта азначае шчасце і дабрабыт. Зоркі, анёлы, буслы, валошкі, велікодныя яйкі, раслінны арнамент — усё гэта характэрна для выцінанкі Гродзеншчыны.

— Каб вырэзваць, трэба намаляваць, але многія вопытныя майстры могуць рабіць без схемы, — дзеліцца сакрэтамі творчасці Таццяна. — Штосьці я таксама магу сама вырэзваць без схемы, напрыклад, дрэва жыцця. Тут выкарыстоўваецца адзін ліст паперы, цэльны. Складваюць паперу рознымі спосабамі для сіметрыі. Па згібах вырэзваюцца ўзоры. Можна вырэзваць цэнтрычны — гэта як сняжынка, толькі больш складана, квадратнай ці іншай формы. Ёсць яшчэ такое складванне, як рапортнае. Гэта калі з палоскі складваецца гармонік і вырэзваецца.

У работах Таццяны пераважаюць тыя колеры, якія выкарыстоўвалі раней. Звычайна гэта манахромная гама: чорны, белы, чырвоны, барвовы, цёмна-сіні. Яркія фарбы, па словах майстра, для беларускай выцінанкі не характэрны. У асноўным тоны больш прыглушаныя. У рабоце карыстаецца маленькімі нажніцамі, якія могуць прарэзваць усе малыя дэталі. Ад гэтага залежыць дэкаратыўнасць вырабу. Гатовую работу Таццяна наклейвае на паперу, потым прасуе. Цікаўлюся, ці можна авалодаць такім майстэрствам.

— Гэта не так складана, як падаецца на першы погляд, — лічыць рукадзельніца. — Пры жаданні такую тэхніку можна засвоіць. Магчыма, не ва ўсіх атрымаецца нейкі мудрагелісты і складаны ўзор. Між тым зрабіць віншавальную паштоўку з элементам выцінанкі па сілах многім.

Галоўнае — быць максімальна акуратным, настойлівым і цярплівым. Тады вынікам можа стаць твор, які парадуе не толькі выканаўцу, але і таго, каму паштоўка адрасавана. Дарэчы, нямала майстар-класаў па выцінанцы можна знайсці ў інтэрнэце. Напрыклад, паспрабаваць выразаць у спрошчаным варыянце тое ж дрэва жыцця і такім чынам далучыцца да сапраўднай народнай творчасці з мінімальным наборам матэрыялу. Па словах Таццяны, папяровы арт прынясе задавальненне кожнаму, а можа, і дасць новы імпульс для далейшай творчасці. А яшчэ даказана, што вырэзванне з паперы з'яўляецца добрым аўтатрэнінгам для нервовай сістэмы, дае душэўную раўнавагу і здымае стрэс. І ўвогуле, гэта прыгожа. Нездарма выцінанка набірае шмат прыхільнікаў. Апошнім часам дэкаратыўна-прыкладное мастацтва папулярнае і ў гарадской культуры: упрыгожванне вітрын, вокнаў, інтэр'ераў. Выцінанка з прымітыўнага рамяства выйшла на прафесійны ўзровень.

Маргарыта УШКЕВІЧ

Фота аўтара

Загаловак у газеце: Паштоўкі ў стылі «папяровы арт»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем'і і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.