Вы тут

Дом, які пабудаваў Васіль Быкаў


Зусім недалёка ад шумнай сталіцы, у межах аграгарадка Ждановічы, на зялёнай вуліцы 6-я Дачная з мая да верасня чакае гасцей утульны куточак, з любоўю пабудаваны рукамі народнага пісьменніка Беларусі Васіля Быкава.


З Алесем Адамовічам.

Бярозы і ружы

Ён прыязджаў сюды з сям’ёй і сябрамі, слухаў, як шумяць высока над галавою стромкія бярозы — таемна перамаўляюцца з ветрам ды аблокамі, любаваўся на ружоўнік, клапатліва ўзгадаваны ім разам з жонкай Ірынай, падкормліваў навакольных чатырохногіх сяброў, якія плацілі свайму абаронцу адданасцю... Усё ў Музеі-дачы Васіля Быкава прасякнута мемарыялізмам: зроблена так, быццам гаспадар толькі што выйшаў і неўзабаве вернецца: пакінуты кубачак з-пад кавы, у куце — кіёчак, на стале працоўнага кабінета — гатовая да працы друкарка. Немалая заслуга ў тым аўтара навуковай канцэпцыі музея Вольгі Гулевай.

Раней мясцовыя дачы ўваходзілі ў склад садовага таварыства пісьменніцкай арганізацыі. Шмат у каго з творцаў і сёння там лецішчы. Васіль Быкаў будаваў сваё з 1983 да 1985 года. Пасля ўдава Ірына Міхайлаўна перадала дачу з надзелам дзяржаве — цяпер гэта гісторыка-культурная каштоўнасць. Адмысловасць музея ў тым, што гэта адзіны на тэрыторыі Беларусі музей-дача.

Садовае таварыства ўжо рэарганізавана, інфраструктура разрастаецца — магчыма, калісьці ў музеі будзе праведзена ацяпленне — тады ўстанова пачне працаваць круглы год, а пакуль узімку тут вельмі холадна. На адным з дачных здымкаў сям’я пісьменніка падчас святкавання Новага года: пакуль у печы разгараецца, усе сядзяць у шапках і футрах, ціснуцца бліжэй да агню…

Скрозь далікатныя кроны

Музей адчыніў дзверы для наведвальнікаў у 2014 годзе, да 90-годдзя народнага пісьменніка. У экспазіцыі — рэчы, якімі сям’я карысталася падчас прыездаў сюды. Такім чынам, у музеі можна не толькі паглыбіць веды пра творцу, але і скласці ўяўленне, як адпачывала інтэлігенцыя напрыканцы мінулага стагоддзя.

У глыбіні ўчастка — невялікая ўтульная альтанка, дзе збіраліся гаспадар і яго госці, смажылі шашлык на мангале: гэта праілюстравана на фотаздымках, якія багата прадстаўлены ў экспазіцыі. Нягледзячы на тое, што з аднаго боку высяцца цагляныя сцены дома, з іншага — бярозы і кустоўе, промні сонца трапляюць паўсюль скрозь далікатныя кроны дрэў з разнымі лісточкамі — веерам разыходзяцца ў розныя бакі, дораць цеплыню і святло… Для гасцей зрабілі іншую альтанку — пасля экскурсіі тут абавязкова пачастуюць белым налівам і алычой.

Дызайнерская і мастацкая смеласць

З гледзішча дачнай архітэктуры, дом пабудаваны не так, як было прынята на той час: пасля ўвахода трапляеш не ў сенцы, дзе зазвычай гаспадары захоўваюць рознае начынне, а адразу ў гасцёўню з высокай — 5 метраў — столлю. Сюды ж зроблены ўваход і з гаража. Драўляная лесвіца вядзе на балюстраду, а там — сціплы кабінет пісьменніка і іншыя пакоі.

Працэс абжывання дачы пісьменнік замалёўваў. Так, калі ўпершыню распалілі комін, што праходзіць праз усе пакоі, на адпаведным малюнку рукой Васіля Быкава пазначана: «Ура! Ёсць цяга!»

Малюнкі, зробленыя пісьменнікам, паўсюль. Каб жонцы было весялей гатаваць на кухні ежу, сцены пакойчыка ён аздобіў фрэскамі — алеем намаляваў садавіну і гародніну: кавуны, грушы, яблыкі, цыбулю, вінаград. Ёсць на кухні і калекцыя сіфонаў з балончыкамі для прыгатавання напояў, што заўжды з вялікім здзіўленнем успрымаецца маладымі наведвальнікамі.

На сценах гасцёўні прадстаўлены падораныя работы мастакоў, у тым ліку краявіды Гродзеншчыны, якую пісьменнік вельмі любіў (хоць і казаў: «Праклятая і блаславёная»). Упрыгожвае гасцёўню гарнітур: ён вырабляўся па індывідуальнай замове — змайстраваў сябра і калега па пяры Ганад Чарказян, які зрабіў і мансарду над гаражом. Потым яе інакш, як «пакоем Ганада», і не называлі. Быкаву вельмі падабалася знаходзіцца там — пісьменнік хварэў на астму, а ў пакойчыку былі вялізныя вокны, за кошт чаго — шмат цеплыні, сонца і паветра.

Пакой, які Быкаў зрабіў для сябе, сведчыць аб яго сціпласці: уся мэбля тут — маленькая канапа і столік з друкаркай. Думаў, што будзе пісаць пад шум бяроз, якія высіліся над дахам… Дарэчы, менавіта з-за іх — стромкіх беластволых прыгажунь — пісьменнік і ўзяў гэты надзел. Аднойчы пры будаўніцтве была пашкоджана адна з бяроз, і Васіль Уладзіміравіч яе вылекаваў — дрэва загаілася і радуе вока й цяпер…

Але пісаў на дачы ён мала — увесь час нешта перашкаджала: то радыё з вуліцы, то суседзі, то дзеці. Удаваліся ў асноўным публіцыстычныя артыкулы, тэмай якіх была «перабудова», што тады праводзілася, і аварыя на ЧАЭС. Дый заўжды было трэба нешта рабіць па гаспадарцы, часу для творчасці заставалася вобмаль…

Аўтамабіліст

Для наведвальніка экскурсія пачынаецца з гаража. Быкаў быў заўзятым аўтамабілістам (пра што куратар філіяла «Музей-дача Васіля Быкава» Ірына Князева зняла відэаэкскурс «Справы аўтамабільныя»). Пісьменнік не давяраў станцыям тэхнічнага абслугоўвання, па кнігах вывучыў усе хітрасці рамонту. Як згадваў Віктар Казько, Васіль Быкаў быў адзіным у Саюзе пісьменнікаў чалавекам, які ведаў пра аўтамабіль нешта большае, чым тое, што ў яго рухаюцца колы. Шматлікая тэхнічная літаратура, што захавалася на палічках гаража, — кнігі, якія гарталі рукі пісьменніка. Сярод іх — шмат розных часопісаў па тэхніцы, у тым ліку «За рулём». Сцены памяшкання ўпрыгожваюць малюнкі, прысвечаныя падарожжам і рамонту аўтамабіляў. На адным — надпіс з тыповым быкаўскім гумарам: «Зарегулированный ручник или Уродующий тормоза»…

Музейныя прадметы, якія экспануюцца ў гаражы, сведчаць пра гаспадарча-практычныя прыхільнасці пісьменніка, нагадваюць, што любы пісьменнік — перш за ўсё чалавек. Тут няма нічога лішняга: ручны трымер, шэзлонгі і ўсялякае начынне для рамонту. З юнацтва пісьменнік умеў шмат чаго рабіць рукамі. Яго сястра згадвала, як ён у падлеткавым узросце зрабіў ёй з непатрэбных лапікаў ляльку. Цацка атрымалася настолькі ўдалай, што неўзабаве яе скралі.

Адзіны транспартны сродак, які застаўся ў гаражы, — трохколавы ровар. «Магчыма, ён зроблены пісьменнікам ці з яго ўдзелам — у гаражы ўсталяваны спецыяльны стол і прылады для падобных работ», — разважае падчас экскурсіі Ірына Князева. Быкаў, дарэчы, не лічыў сябе добрым кіроўцам. Быў перакананы, што акрамя навыкаў язды трэба мець яшчэ і «вераўнічыя», то-бок канатныя, нервы.

А вось па свеце паездзіў шмат, аб чым сведчыць прымацаваная на сцяне карта пад назвай «Дарогі Васіля Быкава». Тут пазначаны мясціны, якія наведваў пісьменнік, пачынаючы з вёскі Бычкі, дзе нарадзіўся. Пракладзены і дарогі вайны… Адзначаны Нью-Ёрк і Куба.

Падчас адпачынку.

Уверх па прыступках

На другім паверсе экспазіцыі шырока дэманструюцца выданні Васіля Быкава. Звесткі пра пісьменніка аформлены на трох тэматычных стэндах, якія прадстаўляюць яго як маладога творцу, сталага і позняга. Акрамя знакавых твораў, што характарызуюць кожны з перыядаў («Жураўліны крык», «Мёртвым не баліць» і «Знак бяды»), экспануюцца і аўтарскія замалёўкі.

Шырока прадстаўлены здымкі Васіля Быкава з сябрамі, жывапіс, так званыя маленькія аповесці (у вандроўках па ваколіцах пісьменнік заўжды меў з сабой нататнік для малюнкаў).

На адным са здымкаў гаспадар у акружэнні мноства сабак. Беспрытульныя, яны жылі ў дачных ваколіцах і былі частымі гасцямі на быкаўскім лецішчы, дзе іх падкормлівалі, лячылі. Калі нехта знікаў, сям’я вельмі хвалявалася, а калі чатырохногі сябар вяртаўся, пісьменнік радаваўся і занатоўваў у нататнік: «Рудзька прыйшоў!» ці «Усе ў зборы!»

На палічцы для кніг жончынага пакойчыка ў асноўным — выданні па ландшафтным дызайне і па здаровым ладзе жыцця: яна вельмі клапацілася, як і што трэба есці, дзе гуляць, каб добра пачувацца. Калі Быкаў сустракаўся з сябрамі і яны дазвалялі сабе застоллі, то заўжды асцерагаўся: жонцы гэта не спадабаецца. Але ад вясёлых пасядзелак не адмаўляўся, даваў грошы і казаў: «Купляйце ўсё, што трэба».

У «пакоі Ганада» экспануецца эцюднік, пэндзаль і фарбы, а таксама невялікая замалёўка — алейны жывапіс, дзве невялікія карціны з Вушаччыны, малюнкі сяброў.

Вельветавы піжонскі пінжачок французскай вытворчасці, пакінуты на спінцы крэсла, нагадвае пра тое, што апранацца Васіль Уладзіміравіч любіў з густам.

Лецішча чакае ў госці

Наведвальнікаў вабіць у музей магчымасць сямейнага інтэлектуальнага адпачынку. Прыязджаюць невялікімі групамі на роварах ці аўто, бяруць і дзяцей, у тым ліку немаўлят.

З 19 чэрвеня, дня нараджэння пісьменніка, да 22 чэрвеня, калі ён пайшоў у іншы свет, у музеі святкуюцца быкаўскія дні, ладзяцца пленэры, куды запрашаюць дзяцей. Арганізоўвае мерапрыемствы Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры і куратар філіяла «Музей-дача Васіля Быкава» Ірына Князева, якая з’яўляецца і аўтарам двух праектаў.

Адзін з іх рэалізаваны на старонцы музея ў Facebook. Ён называецца «Я раскажу вам пра вайну». На інфармацыйным рэсурсе выкладзены спасылкі амаль на ўсе фільмы па творах Быкава, прыводзяцца і падрабязныя звесткі пра іх. 

Работа над праектам «Выявы Васіля Быкава ў творчасці мастакоў» яшчэ не завершана. Ірына Князева збірае звесткі пра карціны з выявамі пісьменніка, успаміны мастакоў, якія яго малявалі. Мастачка, яна з’яўляецца і аўтарам артыкулаў па тэматыцы праекта.

Да юбілею пісьменніка плануецца выстаўка, якая будзе экспанавацца ў музеі-дачы. Згода некаторых мастакоў даць карціны ўжо ёсць. Да адкрыцця часовай экспазіцыі плануецца зладзіць пленэр: натхнёныя краявідамі і творчасцю пісьменніка, дзеці будуць яго маляваць.

Летась на пленэры «Райскі сад» Ірына Князева таксама малявала партрэт пісьменніка. Яна прызналася, што на работу яе натхніў верш Рыгора Барадуліна «Вяслуй у век наступны, пан Васіль…». Цяпер яе работа вандруе па выстаўках.

Яна БУДОВІЧ

Фотаздымкі з фондаў Дзяржаўнага музея гісторыіі беларускай літаратуры

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.