Вы тут

Падарожжа ў далетапіснае мінулае: Услед за росшукамі Міколы Багадзяжа, Ірыны Масляніцынай


«Беларусь далетапісная» — гэтая кніга гістарычных нарысаў Ірыны Масляніцынай і Міколы Багадзяжа, сімпатычна ў свой час аформленая Арленам Кашкурэвічам, не можа не хваляваць.


На маёй кніжнай паліцы яны поруч з іншымі гістарычнымі, краязнаўчымі кнігамі, якія некалі выйшлі ў РВУ «Літаратура і Мастацтва». Можна згадаць хаця б некаторыя з іх: «Сто асоб беларускай гісторыі» кандыдата гістарычных навук, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Анатоля Мяснікова, «Белорусские сокровища за рубежом» доктара філалагічных навук, прафесара, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Адама Мальдзіса, «Нямцэвічы: сапраўдныя гісторыі» кандыдата філалагічных навук Анатоля Гладышчука, «Нашчадкі вогненных вёсак» доктара філалагічных навук Таццяны Падаляк, «Князь мсціслаўскі» пісьменніка Алега Ждана... Нарысы пра скарбы айчыннай культуры, гістарычныя раманы, жыццяпісы славутых суродзічаў — шматабсяжная жанравая і тэматычная палітра прадстае з гэтай адмысловай асветніцкай бібліятэкі аднаго выдавецтва.

З нядаўніх навінак — кніга гістарычных нарысаў Ірыны Масляніцынай і Міколы Багадзяжа «Беларусь далетапісная». Расповядам пра легендарных, а часам усё яшчэ і малавядомых персанажаў гісторыі самых даўніх падзей на тэрыторыі сучасных беларускіх земляў папярэднічае грунтоўная аўтарская прадмова. Яна невыпадкова называецца наступным чынам: " Падарожжа ў тумане«. Ірына Масляніцына, Мікола Багадзяж адзначаюць: «Аднойчы ў прыватнай размове аўтарам гэтай кнігі давялося пачуць выказванне: „У той час, калі цывілізаваная Еўропа ўзводзіла гарады і хадзіла ў крыжовыя паходы вызваляць Труну Гасподню, нашы продкі апраналіся ў звярыныя шкуры і высвятлялі паміж сабою стасункі пасродкам дубіны“. Было вельмі крыўдна, і не столькі за беспадстаўна абражаных продкаў, колькі за нашчадкаў , якія робяць сёння гэткія заявы, цалкам упэўненыя ў іх праўдзівасці.

І сапраўды, якія высновы прыходзяць на розум чалавеку, які сёння звернецца за ведамі пра мінулае свайго народа — любога з трох усходнеславянскіх — да падручніка гісторыі, гістарычнай энцыклапедыі, даведніка? Што гісторыя ўсходніх славян пачалася ў XI стагоддзі з легендарнага закліка трох братоў-варагаў Рурыка, Сінявуса і Трувора „правіць Руссю“ з нагоды таго, што „зямля ў нас багатая, парадку толькі няма“. Што ж было да іх прыходу? У неспрактыкаванага чытача ствараецца ўражанне, што нічога істотнага...»

Вось аўтары і імкнуцца даказаць зваротнае, запрашаючы чытача да «Падарожжа ў тумане». Шаснаццаць нарысаў, аб’яднаных у кнізе «Беларусь далетапісная», прысвечаны яркім, шматзначным постацям, акалічнасцям грамадскага, палітычнага жыцця на беларускіх землях. «Таргітай — сын Прыпяці» — пра Таргітая, якога скіфы ведалі як свайго героя-родапачынальніка з XY стагоддзя альбо самага пачатку XIY стагоддзя да нашай эры. Між іншым, карыстаючыся рознымі звесткамі, аналізуючы розныя выказванні, аўтары прыходзяць да цікавай высновы: «...Таргітай, паводле падання, — сын Зеўса, і Геракл таксама. Таргітай — герой, які змагаецца з моцнымі, злымі ворагамі і пачварнымі жывёламі (такім яго паказвалі скіфы) , і Геракл таксама. Безумоўна, блытаніна ўзнікла з-за таго, што жылі грэчаскі і скіфскі герой у адзін і той жа час. А даследчыкі Антычнасці называюць часам жыцця і дзейнасці Геракла XV стагоддзе да н.э.

З апошняга ж прыведзенага намі падання Герадота вынікае яшчэ адзін цікавы факт. Імя сына героя, названага грэкамі Гераклам, Ячкі, безумоўна, насамрэч з’яўляецца Таргітаем, — Скіф...»

«Скрэва, прамаці крывічоў» — зварот да «Вялесавай кнігі», расповяд пра Багуміра, які, на думку пісьменнікаў, з’яўляецца праславянінам. А гісторыя жаніцьбы на Багуміравых дочках трох братоў-блізнят — атаясамленне з многімі легендамі, песнямі, паданнямі славянскага эпасу. «Няўрыда — краіна ваўкалакаў» — нарыс, першаштуршком да якога паслужылі словы Герадота пра неўраў, Няўрыду. Адтуль, з Валыні і Заходняга Палесся, па меркаванні шэрагу даследчыкаў, — радзінныя карэнні праславян. ...Вальдэмар Полацкі, браты-князі Кій, Шчэка, Харыў, іх сястра Лыбедзь, Орый, Кісек, Хаган...Ці шмат мы ведаем пра гэтых гістарычных персанажаў у стасунках з гісторыяй Беларусі, увогкуле усходнеславянскіх земляў? Кніга Ірыны Масляніцынай і Міколы Багадзяжа ўводзіць у прастору такога ведання, дапамагае чытачу разняволіць свой гісторыка-асветніцкі кругагляд. «Беларусь далетапісная», на многіх сваіх старонках прадстаўляючы гісторыю міфалагізіраваную, — добры дапаможнік для развіцця шырокага, заснаванага на сутыкненні розных думак і меркаванняў і пазбаўленага пэўных догмаў мышлення.

І. Масляніцына, М. Багадзяж ужо на пачатку кнігі звяртаюць увагу на тое, якія крыніцы аказаліся ў іх полі зроку. А гэта — «Мельпамена» Герадота, «Гетыка» Іярдана, «Кніга шляхоў і дзяржаў» Ібн Хордабега, «Залатыя лугі» Аль Масудзі, «Кніга межаў ад усходу на захад» (імя аўтара невядомае), «Геаграфія арыенціраў» Ібн Хацкаля, «Асалода тых, якія валодаюць вакол святла», «Тыфліскі рукапіс» (вядомы толькі ў цытатах, змешчаных у 1901 годзе ў часопісах «Вестник Всемирной истории» і «Византийский Временник»), «Жыціе Дзмітрыя Салунскага», «Сага аб Тыдрыку Бернскім», «Магілёўская хроніка», "Віцебскі летапісец«...І яшчэ — легендарная «Вялесава кніга», спрэчкі вакол сапраўднасці якой ідуць многія дзесяцігоддзі. Напрыканцы «Беларусі далетапіснай» аўтары падаюць вялікі спіс гістарычнай літаратуры, відавочна, тым самым запрашаючы чытача да далейшага досведу.

«Беларусь далетапісная» — з кніг, знаёмства з якімі прыносіць яшчэ і мастацкую, эстэтычную асалоду. Нарысы суправаджаюцца малюнкамі народнага мастака Беларусі Арлена Кашкурэвіча. Знакаміты кніжны графік дастаткова вобразна рэканструяваў персанажаў «Беларусі далетапіснай», што дазваляе яшчэ кнігу і разглядаць, разважаючы пра нашых зусім далёкіх прашчураў.

Як на мой погляд, такой шчырай папулярызатарскай і разам з тым грунтоўнай у памкненнях зазірнуць у далёкія часіны гістарычнай літаратуры проста не стае па сённяшнім часе. І таму парада айчынным выдавецтвам: часцей звяртацца да такіх аўтараў, як Мікола Багадзяж і Ірына Масляніцына.

Мікола БЕРЛЕЖ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Выбіраем аптымальную пару года для пахудзення. Спойлер: і гэта не лета!

Жыццё ў «эпоху спажывання» — сур’ёзнае выпрабаванне для чалавека.

Эканоміка

Нашы фінансы павінны прыносіць даход. Які? Вось у чым пытанне

Нашы фінансы павінны прыносіць даход. Які? Вось у чым пытанне

Адукаваныя людзі загадзя плануюць свой паток фінансаў, размяркоўваючы іх па перспектыўных напрамках, тым самым забяспечваючы сабе нябеднае жыццё.

Культура

Мінск 1941. Як гэта было

Мінск 1941. Як гэта было

Неба пачарнела ад самалётаў.