Вы тут

Адкрылася выстава, прысвечаная 100-годдзю вяртання Коласа з эвакуацыі


100 гадоў таму ў цяплушцы — таварным вагоне Якуб Колас разам з жонкай, сынамі і двума козамі вяртаўся на радзіму, якую яго сям’я вымушана была пакінуць у сувязі з ваеннымі падзеямі. Пасля Першай сусветнай, Савецка-Польскай і грамадзянскіх войнаў Мінск быў разбураны. Многія рэчы і прадукты немагчыма было набыць нават па талонах. І тым не менш узрушаны паэт ехаў дадому, куды так марыў вярнуцца ўсе гады растання. І менавіта 1920-ыя гады сталі аднымі з самых творчых і шчаслівых у жыцці паэта, што пацвярджае выстаўка «Туды. На захад! (Абаянь — Мінск)», якая адкрылася ў Дзяржаўным літаратурна—мемарыяльным музее Якуба Коласа.


Яна паказвае, якімі ідэямі жыў тады пісьменнік, чым захапляўся, за якія справы браўся, усё ж пасля доўгай адсутнасці ён вярнуўся ўжо ў новую краіну — БССР, тым больш, што гэта быў час адраджэння нацыянальнай культуры.

Больш за тры з паловай гады Якуб Колас правёў на Куршчыне. У верасні 1917 года ён прыехаў у горад Абаянь Курскай губерні, дзе знаходзілася ў эвакуацыі ў час Першай сусветнай вайны яго жонка Марыя Дзімітрыеўна з сынамі Данілам і Юрыем. Сям’я Міцкевічаў галадала. У кнізе Максіма Лужаніна захаваліся ўспаміны Коласа пра яго першае настаўніцкае месца на Куршчыне — у вёсцы Малыя Крукі, якая знаходзілася ад Абаяні за адзіннацаць вёрст: «Марыя Дзмітрыеўна хварэла. Іду ў школу. А ўвечары тупаю назад і гэтак кожны дзень.

А жылі мы на адной бульбе. На цэлы тыдзень мелі на чатыры душы 21 бульбіну. Я падаў ад знясілення. Селянін у Круках раз накарміў мяне і даў з сабою кавалачак сала. Вялікае свята я прынёс таго вечара дадому».

З 1918 па 1920 год Колас працаваў у вёсцы Другі Ліпавец. Яна адкрылася восенню 1918 года і Канстанцін Міхайлавіч быў яе арганізатарам і першым настаўнікам.

Не спыняў Якуб Колас і творчую працу, на Куршчыне напісаны два апавяданні з цыкла «Казкі жыцця», першая рэдакцыя паэмы «Сымон—музыка», сцэнічныя творы і творы для дзяцей. Але ўвесь час яго цягнула на радзіму. Пра гэта сведчаць і творы, якія пакінуў паэт. Менавіта такія шчымлівыя радкі з марай пра вяртанне ў родныя мясціны падчас адкрыцця выстаўкі зачытала ўнучка Якуба Коласа — Марыя Міхайлаўна Міцкевіч.

Пра тое, як змянілася жыццё паэта ў 1921 годдзе, распавяла яго другая ўнучка — Вера Данілаўна Міцкевіч. На пачатку 1921 года Народны камісарыят асветы Беларускай ССР накіраваў наркаму асветы РСФСР Луначарскаму тэлеграму з просьбай вярнуць у Беларусь школьнага інструктара і аднаго з лепшых беларускіх пісьменнікаў. Сустракалі паэта на разбураным вакзале з аркестрам. Колас вяртаўся ў Мінск, які на той час быў горадам кантрастаў — сталіца хутка аднаўлялася, побач з беднымі драўлянымі хаткамі ўзводзіліся новыя шыкоўныя будынкі, можна ўзгадаць пра Оперны тэатр і забудову вуліцы Карла Маркса, клінічны гарадок.

Наладжвалася культурнае і навуковае жыццё, і Колас быў актыўна задзейнічаны ў гэтых працэсах. Ён працаваў на пасадзе старшага выкладчыка методыкі роднай мовы ў Беларускім педагагічным тэхнікуме (1922–1930-ыя гады). Вучнямі Коласа былі вядомыя літарататары Пятро Глебка, Паўлюк Трус, Максім Лужанін, Сяргей Дарожны, Станіслаў Шушкевіч, Алесь Якімовіч, Валерый Маракоў. Некаторыя з іх пакінулі цёплыя ўспаміны пра той час, з якімі можна пазнаёміцца на выстаўцы. Тут нават прадстаўлены адзін з нядаўна адкрытых рарытэтаў — атэстат Э.М. Жывіцкага аб заканчэнні Мінскага Белпедтэхнікума імя Ус. Ігнатоўскага з подпісамі Якуба Коласа, Язэпа Лёсіка, Міхаіла Грамыкі за 1926 год.

Працаваў Колас і ў БДУ — з лістапада 1923 па студзень 1926 года на пасадзе дацэнта кафедры беларускай мовы на педагагічным факультэце. Займаўся ён і навуковай дзейнасцю. У 1920-ыя гады ў Мінску на базе Навукова-тэрміналагічнай камісіі пачаў працу Інстытут беларускай культуры. Колас быў яго дзейным супрацоўнікам. А ў 1928 годзе, калі Інбелкульт быў рэарганізаваны ў Беларускую Акадэмію навук, Колас зацверджаны яе правадзейным членам, а з 1929 віцэ—прэзідэнтам (на гэтай пасадзе ён працаваў да апошніх дзён жыцця). Пра ўсё гэта распавядаюць экспанаты выстаўкі. Тут можна пабачыць фотаздымкі, дакументы, успаміны сваякоў, сяброў і вучняў. Некаторыя прадметы экспануюцца ўпершыню. Пададзены і асабістыя рэчы паэта, сярод якіх чарачкі, якія сужэнцам Міцкевічам падарылі на срэбнае вяселле Янка Купала і яго жонка Уладзіслава Луцэвіч.

1920-ыя гады былі самымі плённымі ў творчасці пісьменніка — на выстаўцы прадстаўлены яго творы за той час.

Алена ДЗЯДЗЮЛЯ

Фота Яна ХВЕДЧЫНА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.