Вы тут

«Ноч музеяў пад Мінскам»: ліхтары, нячысцік і… скансэн


Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту далучыўся да Міжнароднай акцыі «Ноч музеяў», якая ладзіцца штогод 18 мая. Яго наведвальнікі апынуліся ў містычнай дзеі па матывах вясковага фальклору і зведалі сапраўднае чарадзейства.


Наш вядомы скансэн пад Мінскам мае свае кола аматараў. Яны сочаць за афішай музея і з нецярплівасцю чакаюць ягоных святаў пад адкрытым небам. Гэтым разам арганізатараў і гасцей быццам выпрабоўваў на смеласць Пярун: сабраў грозныя чорныя хмары, выклікаў навальніцу, нават градам крыху сыпануў. Але ўсе стаялі на сваім: «Музейнай ночы — быць»! І непагадзь суцішылася, а ў небе нават з’явіўся кавалачак вясёлкі, як прывітанне адважным.

Супрацоўнікі культурна-асветніцкага і экспазіцыйнага аддзелаў музея падрыхтавалі для наведвальнікаў шмат сюрпрызаў, напрыклад, згуляць у квэст «Зачараваная кветка».

…Нібыта вырасла на тэрыторыі музея кветка шчасця з сямю рознакаляровымі пялёсткамі. Ды падзьмуў гарэзлівы вецер — і разляцеліся пялёсткі. Трэба знайсці іх як мага хутчэй! Каб атрымаць падказкі ад захавальнікаў музея, каманды гульцоў мусілі адказаць на мудрагелістыя пытанні — паказаць сваё веданне фальклорных традыцый.

Канешне, квэст асабліва спадабаўся дзецям і падлеткам.

Намеснік дырэктара музея Яўген Мікула запрасіў усіх ахвотных на экскурсію ў царкву з вёскі Барань. Там разгарнулася выстава «Сакральная культура ў народным побыце Астравеччыны». Яе экспанаты — бажніцы, абразы і літаграфіі, пераважна каталіцкія, створаныя ў савецкі час вясковымі мастакамі. Абпаленыя пажарам, забытыя на гарышчы, яны былі ўратаваны пяццю этнаграфічнымі экспедыцыямі ды трапілі ў далікатныя рукі рэстаўратараў, а цяпер яўляюць сваю сціплую адухоўленую прыгажосць са сцен храма.

Гукі музыкі паклікалі ўсіх да сцэны. Канцэрт у стылі акустык-фолк-рок даў гурт «Няміга». Шчырыя беларускамоўныя песні салісткі Ксеніі Валенда кранулі сэрцы слухачоў. Вакальную эстафету падхапіў… салавей, выдаўшы «па-за праграмай» свае задорныя каленцы.

На музейную прастору насоўваюцца прыцемкі, а з імі надыходзіць нешта самае цікавае і загадкавае…

З’яўляецца пан Часлаў Пяткевіч гербу «Трубы». Ён запаліў ліхтар і збіраецца адшукаць у вёсцы сябра, з якім даўно не бачыўся, а ўсяму шаноўнаму спадарству прапануе скласці яму кампанію. (Дарэчы, Часлаў Пяткевіч — нявыдуманы персанаж. Гэта этнограф і фалькларыст, які нарадзіўся ў 1856 годзе ў вёсцы Бабчын пад Хойнікамі і даследаваў культуру Рэчыцкага Палесся.)

Містычная экскурсія пачынаецца: варта быць гатовымі да сустрэч з нячыстай сілай!

Найперш пан Часлаў запрашае сваіх спадарожнікаў ва ўніяцкую царкву.

Ён распавядае, што жыццё беларускіх сялян было прасякнута прымхамі і абрадамі для засцярогі ад злых духаў. Лічылася, што нават у саму царкву часам пралазілі чэрці, каб спакушаць людзей:

— Вось аднойчы паабяцаў чорт зрабіць мужыка багатым, а ўзамен запатрабаваў праз дзесяць гадоў аддаць яму душу. Гады мінулі, набліжаецца час расплаты. Селянін сапраўды разбагацеў, ды такім набожным зрабіўся! Будоўлю новага храма ў вёсцы фундаваў. Дубовы крыж на раздарожжы паставіў, прытуліўся да яго спіной і так чорта чакае. З’яўляецца нячысты, а падысці да крыжа не можа. «Хадзі хутчэй да мяне!», — кліча мужыка. «Э, не, табе трэба, дык ты і падыходзь», — заўпарціўся той. Плюнуў чорт і знік. Так хітры селянін сваю душу ўратаваў.

Працэсія падыходзіць да хаты, дзе жыве вядзьмарка. Яна «па сакрэце» прызнаецца, што падаіла барану, каб у кароў суседкі прапала малако. Крывадушная вядзьмарка запэўнівае, што няма чаго яе баяцца, і запрашае грамаду ў госці. Варта праверыць: ці не зачаравала яна сябра пана Часлава?

На стале ў вядзьмарчынай хаце ляжаць чарадзейскія прылады, напрыклад, залом з калосся, каб цішком пазбавіць ураджаю кагосьці з аднавяскоўцаў.

За вокнамі ў цемры раздаецца нядобры смяшок. «Гэта, пэўна, нячысцік Хіхітон», — здагадваецца абазнаны ў тутэйшай магіі пан Часлаў.

Раптам за сценкай чуецца шоргат, грукат, і да гледачоў вылазіць сам чорт — вядзьмарчын паслугач.

Высвятляецца, што ён завалодаў душой маладога шляхціца — сябра пана Часлава. Паабяцаў нячысцік прываражыць дзяўчыну, у якую той безнадзейна закахаўся. Ды падмануў жа, як заўсёды.

Падбадзёраны панам Чаславам і ўсёй публікай, шляхціц выхоплівае шаблю і выклікае чорта на двубой. Той бароніцца шкворнем, выхапленым з калёсаў, але церпіць паражэнне і мусіць вярнуць душу гаспадару.

Усе радасныя ідуць распальваць вогнішча.

Па дарозе працэсія сустракае дудара, якога нашы продкі таксама лічылі крыху чараўніком. З музыкай будзе яшчэ весялей!

Чорт старанна падпальвае дровы.

Успыхвае полымя, страляе іскрамі ўгару. Дудар грае, вакол вогнішча віецца карагод. Супрацоўнікі музея паказваюць гасцям старадаўнія танцы і гульні.

І раптам усе заўважаюць, што хмары над музеем зусім разышліся, а ў небе заззяў маладзік. Так часта бывае, калі збіраецца вялікае сяброўскае кола дзеля добрай справы, з чыстымі думкамі ды ў вясёлым настроі. Здаецца, сілы прыроды ў такі момант гарманізуюцца з людзьмі. Ну хіба ж гэта не чарадзейства? Музейная ноч удалася на славу!

Святлана ІШЧАНКА

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Па ўсёй краіне наступіў час школьных базараў

Па ўсёй краіне наступіў час школьных базараў

Скідкі, растэрміноўкі і шырокі асартымент

Грамадства

Ча­му зні­кае ва­да з кра­наў

Ча­му зні­кае ва­да з кра­наў

Спё­ка — час для эка­но­міі ці па­лі­ву ага­ро­даў?

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.