Вы тут

Любіш — пытайся, крыўдуеш — пішы трактат


Новы праект выдавецтва «Мастацкая літаратура» — серыя «100 пытанняў пра Беларусь» — дае маленькім чытачам у займальнай форме звесткі па гісторыі і культуры беларускага народа. Аўтар праекта і тэкста Алесь Бадак і мастак Міхаіл Дайлідаў зрабілі кніжку, якая дапаможа сям'і карысна і з цікавасцю пабавіць час. Маленькі чытач даведаецца, хто такія беларусы і што адзін з іх, Францыск Скарына, пачаў першым друкаваць кнігі на тэрыторыі Усходняй Еўропы, а помнік другому славутаму беларусу, Янку Купалу, стаіць нават у Нью-Ёрку. У адказе на пытанне «Чаму мы называем беларускую мову роднай?», згадваецца і пра самую «беларускую» літару — «у нескладовае», і пра першыя чытанкі, складзеныя Цёткай і Коласам, і пра тое, што беларуская кніга пабывала ў космасе.


Наш зямляк касманаўт Уладзімір Кавалёнак у адным з рэпартажаў з арбіты так і сказаў: «Я атрымаў томік вершаў на роднай беларускай мове з такой знаёмай назвай». Гаворка — пра кнігу паэта Васіля Зуёнка «Нача». Дзіця даведаецца, у існаванне якіх старажытных багоў і духаў верылі нашы продкі і ці праўда, што некаторым беларускім народным казкам тысяча гадоў, а прыклады фальклору прыемна завучыць разам. Ці ўсе дарослыя адкажуць: «На якое свята нашы продкі пераапраналіся ў жывёл, а на якое шукалі кветку шчасця?» Вас чакае маляўнічы расповед у кароценькіх замалёўках з ілюстрацыямі пра народныя святы — Каляды, Купалле, Гуканне вясны... А вось пытанне «Ці праўда, што даўней багатыя бацькі на пэўны час аддавалі сваіх дзяцей у бедныя сем'і» змусіць дасведчанага дарослага згадаць «Каласы пад сярпом тваім» Караткевіча, дзе апісаны абрад дзядзькавання... Ці гэта была фантазія пісьменніка? Чытайце разам з дзеткамі і даведвайцеся!

Жан-Поль Сартр. Што такое літаратура? Выдавецтва АСТ, Масква, 2020.

«Крытыкі — гэта ў большасці выпадкаў няўдачнікі, якія аднойчы, падышоўшы да парога адчаю, знайшлі сабе сціплае ціхае месцейка могілкавых вартаўнікоў. Адзін Бог ведае, ці так ужо спакойна на могілках, але ў кнігасховішчах ані не весялей. Вакол суцэльныя мерцвякі: у жыцці яны толькі і рабілі, што пісалі, грахі прыжыццёвыя з іх даўно змытыя, ды і жыцці іх вядомыя па кнігах, напісаных пра іх іншымі мерцвякамі... Разбуральнікі цішыні зніклі, ад іх захаваліся толькі дамавінкі».

Згадзіцеся, знішчальнае азначэнне... За ім, безумоўна, асабістая крыўда аўтара на крытыкаў. Якая ж і падбіла яго на напісанне гэтага трактата. Французскі філософ, «бацька» экзістэнцыялізму Сартр пасля вайны, падчас якой быў у Супраціўленні, заснаваў часопіс «Новыя часы» з яскравай марксісцкай пазіцыяй. Сартр тады сімпатызаваў Савецкаму Саюзу, прасоўваў ідэю «заангажаванага», іншымі словамі, ідэйнага, пісьменніка... І, вядома, вытрымліваў нападкі тых, хто не падзяляў яго погляды. Вось і адказаў трактатам... А паколькі маем справу з вялікім талентам і мысляром, то знаходзім у яго тэксце не проста агітку з заклікам да творцаў не звяртацца да «паразітуючага класа», але шмат мастацкага, таго, што не састарэе. Аўтар разважае, што такое мова мастацтва: «Для сапраўднага мастака каларыт, букет кветак, пастукванне лыжачкі аб сподак ёсць рэчы ў самай вышэйшай ступені». Чым адрозніваецца проза ад паэзіі — «паэт існуе па-за мовай, ён успрымае словы з іншага боку, быццам старонні для роду чалавечага, і, прыйшоўшы да людзей, адразу натрапляе на слова як на бар'ер». А вось проза — «у асноўным, канкрэтная духоўная пазіцыя; як казаў Валеры, калі слова пранікла скрозь наш погляд, як сонечнае святло скрозь шкло, — значыць, гэта проза».

Вядома, сёння з такім меркаваннем можна спрачацца, але чытаць у любым выпадку цікава. Цікавы і той раздзел, дзе Сартр апісвае ўласныя дзяцінства, юнацтва, спрабуючы патлумачыць узнікненне і эвалюцыю сваіх поглядаў. Як фемініст звяртае ўвагу на становішча жанчын, якія нават у адукаваным асяродку былі пазбаўлены волі самавыяўлення. Ну і ягонае тлумачэнне паняцця «ангажаваны пісьменнік» можа выкарыстоўвацца і ў сённяшніх літаратурных дыскусіях: «Ён усведамляе, што агаляць — азначае змяніць і што нельга агаляць, не маючы мэтай змяніць. Ён забыўся на няздзейсненую мару аб непрадузятых малюнках Грамадства і лёсу чалавека... Пісьменнік гатовы агаліць свет, а галоўнае — чалавека — дзеля іншых людзей. Каб гэтыя апошнія перад тварам аголенага аб'екта сталі цалкам адказнымі за яго».

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.