Вы тут

Эксперты пра гістарычную абгрунтаванасць Дня народнага адзінства


17 верасня цяпер не толькі ў назвах вуліц нашых заходніх гарадоў і мястэчак. Указам Прэзідэнта гэта дата аб'яўлена Днём народнага адзінства. «Звязда» звярнулася да экспертаў з прапановай паразважаць пра яе значнасць і гістарычную абгрунтаванасць.


Валянціна РАЖАНЕЦ, намеснік старшыні Пастаяннай камісіі па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі Палаты прадстаўнікоў:

— З'яўленне Дня народнага адзінства ў календары сведчыць аб агульным імкненні беларусаў бачыць сваю краіну моцнай, незалежнай, суверэннай, самастойнай. У нашага народа вялікая, цікавая гісторыя, мы маем агульныя традыцыі. Гэта ўсё яднае нас, згуртоўвае. Мы шматнацыянальнае, шматканфесійнае, шматкультурнае грамадства, якое заўсёды жадала жыць у міры і згодзе. Неаднойчы Беларусь дэманстравала сваю міралюбівасць і станавілася перамоўнай, прыміральнай пляцоўкай для іншых дзяржаў у вырашэнні іх канфліктаў.

Гэтым часам праходзіць мноства знакавых мерапрыемстваў пад эгідай Года народнага адзінства, і мы бачым сапраўднае імкненне суайчыннікаў зрабіць наш край моцным і трывалым перад выклікамі часу. Мы ведаем, што зберагчы дасягнуты вялікай цаной мір, які мы маем, магчыма толькі ў адзінстве і згодзе, у любові да Беларусі і ў адказнасці за сваю краіну. Толькі ў надзейных руках можа жыць гэты мір. У Год народнага адзінства нам варта зрабіць усё магчымае для далейшага развіцця Беларусі.

Сяргей ТРАЦЦЯК, кандыдат гістарычных навук, загадчык аддзела найноўшай гісторыі Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук:

— 28 кастрычніка 1939 года Народны Сход Заходняй Беларусі пастанавіў абвясціць дзень 17 верасня Днём вызвалення працоўных Заходняй Беларусі ад прыгнёту буржуазіі і памешчыкаў. І гэты дзень так і святкаваўся ў БССР на працягу дзесяці гадоў, хоць у пералік афіцыйных дзяржаўных свят так і не трапіў. Апошні раз яго адсвяткавалі на дзяржаўным узроўні, прычым агульнасаюзным, з выпускам адпаведных паштовых марак, у 1949-м. Тады святкавалі яшчэ 30-годдзе БССР, дарэчы, з такой помпай, якой ніколі ні раней, ні ўжо пасля не было. А потым гэты дзень пастараліся неяк затушаваць — не хацелі сварыцца з Польшчай, якая пасля вайны стала важным саюзнікам.

Але дзень застаўся ў памяці. У Заходняй Беларусі няма раённага цэнтра, дзе б не было вуліцы 17 верасня, ёсць такія назвы і ў асобных вёсках. Але сама гэтая дата — толькі пачатак уз'яднання, фінальным трэба лічыць дзень 14 лістапада 1939 года, калі Вярхоўны Савет БССР прыняў адпаведны закон аб уключэнні Заходняй Беларусі ў склад БССР і «ўз'яднанні тым самым вялікага беларускага народа ў адзінай беларускай дзяржаве».

З 1948—1949-х гадоў у беларускай гістарыяграфіі і ў беларускай дзяржаўнай прапагандзе пачалі гаварыць ужо не пра вызваленне працоўных Заходняй Беларусі ад прыгнёту буржуазіі і памешчыкаў, а пра ўз'яднанне беларусаў у адной беларускай дзяржаве. Але ж уз'яднанне было, а свята як такога не было. Пытанне пачало ўздымацца з канца 80-х гадоў. Прапаноўваліся розныя даты: і 17 верасня, і 14 лістапада, і нават згаданае 28 кастрычніка...

І 17 верасня, і 14 лістапада — святочныя даты савецкага мінулага, і яны маюць пераемнасць, праўда, з рознымі этапамі. У 1930—1940-я гады менавіта 17 верасня ўспрымалася як дзень вызвалення, таму што Савецкі Саюз у гэты дзень перакрэсліў ганебны Рыжскі мір, і пачалося аднаўленне гістарычнай справядлівасці для беларусаў і ўкраінцаў.

У любым выпадку, трэба разумець, што без уз'яднання Заходняй Беларусі з Цэнтральнай і Усходняй не было б ні сучаснай беларускай дзяржавы, ні сучаснай беларускай нацыі. Не ў малой ступені практычна ўсе мы — прадукт уз'яднання 1939 года. Магу сказаць пра ўласны прыклад: мой бацька з Усходу, маці — з Захаду, а сустрэліся і пажаніліся яны ў Мінску. У Дня народнага ці нацыянальнага адзінства вялікі патэнцыял. Ён мог бы стаць стаць галоўным дзяржаўным святам краіны, але для гэтага патрэбны і адпаведныя ўмовы, і адпаведны час, і адпаведная дзяржаўная гістарычная і культурная палітыка — а значыць, трэба больш увагі ўдзяляць менавіта беларускаму нацыянальнаму фактару. У такім выпадку Дзень нацыянальнага адзінства мае шанцы стаць не проста святам у календары, а часткай народнага пантэону.

Валерый ЧАРАПІЦА, кандыдат гістарычных навук, прафесар Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы:

— 17 верасня 1939 года можна лічыць пачаткам паўнавартаснай беларускай дзяржавы. Калі б не было гэтай даты ў нашай гісторыі, не вядома, як склаўся б далейшы лёс суверэннай і незалежнай Рэспублікі Беларусь. І гэта варта цаніць, бо дзеля гэтага аб'яднання народа было ўкладзена нямала сіл. Варта прыгадаць гісторыю Гродзеншчыны, якая ўваходзіла ў склад Польшчы. У 20-я гады мінулага стагоддзя Гродна быў вельмі моцным цэнтрам беларускага руху, тут былі розныя грамадскія арганізацыі, беларуская школа. У Гродне існавала нават беларуская кнігарня, кніжная крама, але ў 30-я гады польскія ўлады гэтыя аб'екты закрылі. Усе беларускія праекты звяліся да мінімуму, бо была ідэя паланізацыі беларусаў. Беларусы супраціўляліся польскаму асяроддзю і чакалі аб'яднання. І ніякія дзеянні з боку польскіх улад не маглі стрымаць гэты рух. І вызваленчы паход у верасні 1939 года здзяйсняўся з адной мэтай — не Польшчу знішчыць, а вырашыць інтарэсы беларусаў.

У цэлым вызваленчая кампанія доўжылася некалькі дзён. У Гродне гэта падзея знайшла ўвасабленне ў назве вуліцы. Таксама некалькі вуліц названы ў гонар камандзіраў Чырвонай Арміі, якія тут загінулі ў верасні 1939 года. Яны пахаваны на воінскіх могілках.

Такім чынам, можна сказаць, што дата 17 верасня вельмі значная ў найноўшай гісторыі Беларусі. Гэта пачатак аб'яднання беларускага народа, які заявіў аб сваёй дзяржаўнасці. Дзве часткі Беларусі — Усходняя і Заходняя — увайшлі ў адну дзяржаўную адзінку, на аснове якой і з'явілася ў 1991 годзе незалежная і суверэнная Рэспубліка Беларусь, якую мы цяпер маем. Гэтая дата яшчэ і напамін аб тым, што ў будучыні мы ніколі не павінны дапусціць падобных раздзелаў тэрыторыі краіны.

Прэв’ю — pixabay.com

Загаловак у газеце: Пачатак аб'яднання народа, які заявіў аб сваёй дзяржаўнасці

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.