Вы тут

Павел Сушко: «Мне не забыць...»


«Багата песень, /Сэрцу блізкіх,/ Спяваеш ты, / Край родны мой,/ Напеў іх, сумны/ Ад калыскі,/ Лунае ціха/ Нада мной./ Збіраю іх/ У сініх далях,/ І пад бяздольны/ Накіп слёз/ З маіх грудзей/ Гарачай хваляй/ Ірвецца/ Чулы адгалос»... Гэтыя радкі паэт з вёскі Сушкі Міёрскага раёна Павел СУШКО (1909 — 1974) напісаў у 1938 годзе. Ён, заходнебеларускі селянін, і друкавацца пачаў у 1938-м... У перыёдыцы Заходняй Беларусі: «Зорка», «Шляхам моладзі»... Вось назвы тых твораў — «Бацькаўшчына», «Магіла жаўнера», «Восень», «Над магілай бацькоў», «На чужыне», «Ноч», «Гора», «Вясна»... Да ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР вершы Паўла Сушко распаўсюджваліся ў рукапісах сярод падпольшчыкаў і простых людзей. У вершах гучаў заклік да барацьбы з нацыянальнымі прыгнятальнікамі, з тымі, хто жадаў зрабіць беларусаў выключна рабамі. 


 

А як прыйшоў дзень 17 верасня 1939 года, Павел Сушко апынуўся сярод найболей актыўных арганізатараў новага жыцця. Прыняў актыўны ўдзел у стварэнні першага ў Міёрскім раёне калгаса — «Баявы партызан». Землякі абралі паэта і актыўнага ўдзельніка грамадскага жыцця старшынёю Чэраскага сельсавета. 

І вось ужо новыя матывы гучаць у паэзіі селяніна, які чым мог набліжаў час уз’яднання ў свае маладыя гады: 

Мы доўга, штурханыя бурай жыццёвай, 

Па хвалях нядолі і гора плылі,

Нарэшце прысталі да прыстані новай — 

Вялікай свабоднай савецкай зямлі. 

 

Гулка грыміць няхай гімн перамогі,

Хай песня калыша блакіт яснай далі

Аб тым, як, з братам з’яднаўшы дарогі, 

Мы шчасце знайшлі, што так доўга шукалі. 

(«З’яднанне», 1940 год). 

Час, зразумела, патрабаваў не гэтулькі вершаў, колькі канкрэтных дзеянняў. Разам з уз’яднаннем прыйшлі новыя клоопаты, патрабавалася пераарыентаваць селяніна на новы лад жыцця. А тут і вайна грымнула... У час Вялікай Айчыннай вайны Павел Міхайлавіч спярша — сувязны партызанскага атрада «Масква», потым — партызан 4-й Беларускай партызанскай брыгады. Выступае ў газеце Міёрскага падпольнага райкама КП (б) Б з нататкамі пад псеўданімам Язэп Сяўня. З-пад яго пяра выходзіць і «Марш беларускіх партызан», які спявалі народныя мсціўцы. З вершаў ваеннага часу — «***Пад імжою самотнай смугі...», «Тры дарожанькі», «Час помсты»... Гэтыя творы, напісаныя ў час акупацыі, у вёсцы Сушкі, у партызанскім атрадзе, будуць праз многа гадоў надрукаваны ў калектыўным зборніку «У паходзе» (Мінск, «Мастацкая літаратура», 1985). Разам з творамі другіх удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны — Янкі Тулупава, Міколы Сабалеўскага, Рыгора Родчанкі. Вось што напісаў у прадмове да кнігі, якая пабачыла свет праз адзінаццаць гадоў пасля смерці заходнебеларускага паэта, вядомы мастак слова Аляксей Русецкі: «... галоўнае ў творчасці маіх калег — дабрыня, гуманізм, пачуццё любові і крэўнай еднасці з людзьмі, чалавекам працы, высокае ўсведамленне быць грамадзянінам. „Дзе б я ні быў, усюды я багаты, дзе б ні ішоў, прытулак мне дадуць, гасцінна расчыніўшы дзверы заты, бо толькі з добрым да людзей іду“ — пісаў Павел Сушко. 

Гэтымі словамі ён выказаў думкі і пачуцці і ўсіх астатніх аўтараў зборніка». 

Наўкола разбой і пажары,

Ліецца нявінная кроў,

Зганяюць звяругі-пачвары

У рабстве сясцёр і братоў. 

 

Бясстрашнасць нам грукае ў грудзі, 

Да помсты згуртоўвае нас. 

Не будзем жа, людзі, марудзіць, — 

Адпомсціць крыўдзіцелям час, — 

пісаў заходнебеларускі і партызанскі паэт у 1943 годзе. 

З вяртаннем да мірнага жыцця не адразу Павел Сушко пачаў выступаць у друку. Першыя пасляваенныя публікацыі датаваны 1963 годам. Што ж, можна зразумець і паэта, надзённым клопатам для якога сталася звычайнае жыццё, уладкаванне сям’і. Дарэчы, сын Паўла Міхалавіча — паэт Пятро Сушко, які ўжо сам пачаў з вершамі выступаць у раённым друку з 1954 года. А ў «Вожыку» надрукаваў верш «Дарагое каханне» у 1961 годзе. Пятро Сушко, які працаваў у розных рэспубліканскіх выданнях, у тым ліку — і адказным сакратром газеты «Літаратура і мастацтва», літсупрацоўнікам газеты «Звязда», рэдактарам аддзела літаратуры часопіса "«Вожык» — аўтар кніг «Ганарлівы сучок» (1975), «Касіў Ясь канюшыну» (1976), «Пратока» (1976), «Восці напагатоў» (1978), «Вясёлы Бай» (1980), «Парнаская кузня» (1980), «Чмялёва гушкалка» (1986), «Ехаў кот у лес па дровы» (1990)... Многія творы Пятра Паўлавіча перакладзены на літоўскую, рускую, узбекскую, украінскую мовы. 

Творчы ж лёс бацькі склаўся зусім іначай. Так, як склаўся лёс многіх заходнебеларускіх паэтаў, чые імёны сёння і вогуле забыты. Літаратуразнаўца Уладзімір Калеснік назваў творы Паўла Сушко «мастацкімі дакументамі перажыванняў заходнебеларускага перадавога селяніна». Вершы міёрскага паэта ўключаны і ў анталогію «Сцягі і паходні» (1965). Асобныя творы Паўла Сушко пакладзены на музыку кампазітарамі М. Пятрэнкам і А. Палонскім — «Сцяжынка» і «Ой, ішла дзяўчына». 

З верша Паўла Сушко «Светлы сум»:

Прыходзіць сум па велічным і светлым,

Па недасяжным. Падступае жаль,

Што не лятаў па трасах міжпланетных,

Хадзіў я пешшу ўсё жыццё амаль. 

 

І хоць цяпер я жыць магу ў дастатку,

Куды ні глянь — бязвоблачная даль,

Спытае хто — кажу, што ўсё ў парадку... 

А па няздзейсненым — туга і жаль. 

Дарэчы, у Вільнюсе ў акадэмічнай бібліятэцы захоўваецца рукапісны зборнік вершаў Паўла Сушко «Адгалоскі», датаваны 1939 годам. Відавочна, ён складаўся пад кПавел СУШКО: «Мне не забыць...»

Мікола БЕРЛЕЖ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.