Вы тут

Знакаміты беларускі майстар Валерый Калтыгін пра тое, што прыцягвае ў Бабруйск вядучых керамістаў, якія яго навацыі атрымалі сусветнае прызнанне і ў чым галоўны сакрэт магіі агню


Гліна для гэтага чалавека — целы сусвет з яго бясконцым часам, непадатлівай для разумення філасофіяй, непрадказальнасцю, загадкавасцю, непасрэднасцю. Магчыма, таму яго мала хто і разумее. Крыклівы дзядзька ў цюбецейцы, чымсьці падобны на казачнага джына. Ён сапраўды крыху чараўнік. Схапіў за хвост агнявога бога Жыжаля і выведаў у яго ўсе таямніцы. Цяпер вось спрабуе стварыць у Бабруйску Цэнтр керамікі, які б стаў рэальным увасабленнем унікальных ведаў у жыццё — выдатнай пляцоўкай для развіцця мастацтва керамікі на высокім узроўні. Абяцае, што згаданы Цэнтр стане сапраўдным аазісам беларускай керамікі, падобнага на які няма ва ўсёй Беларусі. Ды што там у Беларусі! Вунь на яго тварэнне — пленэр «Арт-Жыжаль» — у Бабруйск прыязджаюць керамісты з Еўропы і нават Амерыкі...


Мары майстра

Заслугі Валерыя Калтыгіна адзначаны дзяржаўнымі ўзнагародамі, ён уладальнік медаля Францыска Скарыны за ўнёсак у беларускую кераміку. Як ужо было адзначана, майстар вядомы не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі. У Бабруйску ён узначальвае гарадскую арганізацыю Беларускага саюза мастакоў, пад яго патранажам праходзіць галоўнае тутэйшае свята керамікі «Арт-Жыжаль». Налета бабруйскаму керамісту спаўняецца 75 гадоў. Ён яшчэ поўны энергіі, планаў, ідэй. І нам здаецца, што Калтыгін і без Цэнтра зможа здзівіць і прывабіць каго заўгодна. А той перажывае. Яму, здаецца, і не адмаўляюць, але і не дапамагаюць. Вось нарэшце прапанавалі прыдатны будынак пад Цэнтр керамікі, але што там можна зрабіць, калі неабходны грунтоўны рамонт? Пытанне толькі ў адным: дзе ўзяць грошы? Калтыгін так стаміўся нешта даказваць, што купіў з жонкай Наталляй стары дом у прыватным сектары і цяпер пакрысе спрабуе рэалізаваць свае мары. Увесь час, пакуль мы ішлі да яго прыватнай майстэрні, ён з горыччу расказваў пра набалелае — адсутнасць умоў для работы з вучнямі, недальнабачнасць людзей, якія, па сутнасці, нават не разумеюць, якая карысць Бабруйску ад гэтага Цэнтра керамікі. Слухала і не перабівала. А што тут можна было сказаць? Проста ціха спачувала таленавітаму чалавеку, які, ну ні кропелькі не сумняваюся, можа зрабіць Бабруйск арыгінальным месцам для ўсіх, каму цікавае гэта мастацтва.

Ён адчыняе брамку — і мы трапляем у царства яго вялікасці Жыжаля. Вунь пад навесам тая самая буржуйка з гліны, якую разам рабілі ўдзельнікі-керамісты пленэру «Арт-Жыжаль» некалькі гадоў таму. Яшчэ адна фестывальная работа з пяшчотнай назвай «Бонік», па мянушцы чатырохногага ўлюбёнца, хаваецца пад парасонам. На паўтараметровай фігуры чаго толькі не закадзіравана! Нават сам майстар з дубцом. Так нязлосна пасмяяліся са свайго гуру яго вучні і таварыша па фэсце. Валерый Калтыгін не крыўдуе і нават не хавае, што за ідэю гатовы пасварыцца з любым.

Двор — наогул гэткі невялічкі калтыгінскі мікракосмас, дзе кераміка толькі дапаўняе стыхійнае спалучэнне жывых дрэў, кветак і пустазелля. Гаспадар супраць штучнага акультурвання, яму цікава назіраць за прыродай. А ў доме, як у лаўцы старажытнасцяў, — самавары, прасы, фарфоравыя статуэткі, бутэлькі, слоікі, шклянкі, іншыя рэчы, якім, па маім наіўным разуменні, месца на сметніку. Але майстар глядзіць на мяне вельмі сярдзіта: які яшчэ сметнік? «Гэта для вас яны бутэлькі, — абураецца ён. — А для мяне — разнастайнасць формаў. Іх тут некалькі сотняў. І ніводнай падобнай. Для вучэбнага працэсу гэта вельмі важна. У мяне тут падборкі па ўсіх тэхналогіях керамікі».

На палічцы, у шуфлядках, шафах, каробках — творы аўтара і яго вучняў. Адных плакетак — звыш 200 распрацовак. Гэта ж наколькі трэба быць апантаным, каб стварыць такое багацце?! У яго, як у Анарэ дэ Бальзака, цэлая галерэя на тэму «Чалавечая камедыя». Толькі ў гліне.

— Гэта — бомж,— знаёміць аўтар з героямі з цыкла «Правінцыялы». — Побач — Васіль, за ім сялянка, Вераб'іха, нават Юрка Боўда — ёсць такі ў Бабруйску майстар». На суседняй палічцы — персанажы з алегарычнай серыі пад назвай «Месца сустрэчы». Напрыклад, «Птушка ў яблыках» — гэта тэма сметніка. Дакладней, усяго таго, што туды трапляе. А вунь стаіць нейкі гліняны пакет з носам. Гэта ж «Чалавек-пакет», — тлумачыць аўтар, не разумеючы майго здзіўлення, і пытаецца: А што, чалавек хіба не пакет?»

Ёсць тут і сам Калтыгін. Праўда, не ў класічным выкананні. На адным плячы ў яго вяпрук, на другім — крумкач, збоку наогул нейкая паненка прымасцілася. Не разумею: пра што гэта ён? Ён тлумачыць — і ўсё становіцца на свае месцы. Ну зразумела, гэта намёк на тое, што Валерый Калтыгін па знаку задыяка Дзева, нарадзіўся ў год Кабана, а крумкач — проста любімая яго птушка.

Вялікую частку дома займае бібліятэка — у ёй шмат класікі, у тым ліку беларускай. «Чытаю пастаянна, — удакладняе суразмоўнік. — Цяпер узяўся за Чэхава. Прыходзіць новае асэнсаванне твора». Ёсць у яго і свая кніга — «З вопыту настаўніка керамікі», якая выйшла тыражом усяго ў 100 асобнікаў. Гэта своеасаблівы практычны дапаможнік, напісаны вельмі лёгкай і зразумелай мовай. Праглядаю — і мне здаецца, што нават я магла б па гэтым дапаможніку чагосьці дасягнуць у дадзенай сферы.

З дынастыі… настаўнікаў

Пра сваіх вучняў Калтыгін расказвае з павагай, іх няшмат, але яны ёсць. Адзін з яго паслядоўнікаў — сын Максім, у Магілёве якраз цяпер праходзіць іх сумесная выстаўка з серыі «Чатыры чвэрці». З Максімам усё зразумела. Яго дзяцінства прайшло сярод керамічнай разнастайнасці бацькавых работ. А вось адкуль такое жаданне з'явілася ў майстра? Бацькі былі настаўнікамі, дзед і на пенсіі выкладаў матэматыку.

— Не паверыце, але я нават у школьным сачыненні пісаў, што мару стаць скульптарам, — расказвае ён. — Менавіта скульптарам, не менш. На кераміку тады наогул не звяртаў увагі — так, мелкая пластыка, розныя чайнікі, кубачкі, нічога асабліва цікавага. Пасля чарговай няўдалай спробы паступіць у інстытут на абраную спецыяльнасць даведаўся, што ў 15-е бабруйскае вучылішча набіраюць скульптараў-мадэльшчыкаў. На гэта і клюнуў. Конкурс быў дзікі — па 6-8 чалавек на месца. Экзамены здаў добра, але мяне ўсё роўна не хацелі браць. Мне на той момант ужо 25 гадоў споўнілася. Але дапамагла... партыя. Умяшалася маці і сябар, які дапамог зварот напісаць. Адным словам, прынялі. Вучыўся з задавальненнем, нават браў дадатковыя заняткі па кампазіцыі, з майстэрні па 12 гадзін не выходзіў. Пасля вучылішча, якое скончыў з адзнакай, нарэшце паступіў і ў інстытут.

Настаўніцкія гены ў рэшце рэшт «спрацавалі». Праўда, выкладаць прыйшлося не беларускую мову або матэматыку, а асновы керамікі. Дарэчы, кніга «З вопыту настаўніка керамікі» якраз і
з'явілася дзякуючы такому настаўніцтву. Аўтар папярэджвае пытанні, якія ў яго самога ўзнікалі, калі выкладаў тэорыю. Ён заўсёды падмацоўваў яе практыкай. І калі нешта не атрымлівалася, упарта шукаў выйсце. Толькі ў пошуках нараджаецца майстар, лічыць ён. «Арт-Жыжаль» — таксама эксперыментальны праект. За яго ён у 2009 годзе нават атрымаў спецыяльную прэмію Прэзідэнта.

— Гэта такі каласальны вопыт, што я напісаў яшчэ адну кнігу, — дзеліцца запаветным суразмоўнік. — Яна пакуль не выдадзена, але там цэлы скарб карыснай інфармацыі па пленэры керамікі і дрывяному абпалу, які з'яўляецца галоўнай фішкай «Арт-Жыжаля». Там і пра печы, і пра тэхналогію, і пра інструмент, і пра гліну — такой падрабязнай інструкцыі вы нідзе больш не знойдзеце. Усё, паўтаруся, выпрабавана на сабе, а не ўзята з нейкіх там энцыклапедый. Ёсць нават слоўнік, бо тэрміналогію таксама важна ведаць. А з гэтым праблемы не толькі ў вучняў, але і ў некаторых выкладчыкаў.

Ра́ку па-беларуску

Сёлета плануецца правесці «Арт-Жыжаль» ужо ў 17-ы раз. Месца дзеі тое ж — база адпачынку «Вербкі» пад Бабруйскам. Старт пленэру будзе дадзены ў ліпені і, што сімвалічна, менавіта 17-га. Удзельнікаў таксама будзе 17, сваё жаданне прыехаць выказалі прадстаўнікі Абхазіі, Малдовы, Украіны, Перу, Бангладэш, Іспаніі, іншых краін. За час існавання «Арт-Жыжаля» на ім пабывалі госці з 25 краін. Гэтым разам навічкоў будзе як мінімум траціна. Сапраўдных керамістаў нічога не пужае — ні пандэмія, ні іншыя абмежаванні.

— Кераміка — гэта вельмі цікавая навука, яе можна спасцігаць бясконца, — разважае майстар. — Наш пленэр дае магчымасць істотна павысіць узровень ведаў. Спецыфікай дрывяных абпалаў, стварэннем агнявой скульптуры сёння мала хто валодае. У Беларусі, магу сказаць дакладна, мала хто. Я ведаю вельмі шмат, але тут няма межаў для ўдасканальвання. Аднойчы падчас адкрыцця маёй выстаўкі сказалі: Калтыгін у чыстым полі можа пабудаваць печку. І гэта праўда. Я шмат чаго чытаў, потым усё гэта выпрабоўваў. Цяпер у інтэрнэце шмат рознай інфармацыі, у тым ліку і пра дрывяныя абпалы. Але ўся яна павярхоўная. Пачынаеш рабіць, а нешта не клеіцца.

Неяк Калтыгін мадэрнізаваў пад дрывяныя абпалы газавую печку з нямецкай кнігі па кераміцы і нават на адным з форумаў у Латвіі зрабіў яе для Даўгаўпілскага цэнтра керамікі. Было дзіўна пачуць ад латышкі, якая прыязджала на «Арт-Жыжаль», што гэтае прыстасаванне і сёння вельмі папулярнае ў Прыбалтыцы. Называецца, дарэчы, «печка Калтыгіна». Вялікае распаўсюджанне яна атрымала ў сувязі з тамтэйшай модай на стыль ра́ку — перарваны абпал. Прычым і тут не абышлося без навацыі Калтыгіна. Дзякуючы яму з'явілася беларуская абвараная тэхналогія керамікі ў прафесійным мастацтве. Цяпер некаторыя нават прэтэндуюць на пальму першынства. Маўляў, гэта іх набыццё. Але Калтыгін гатовы прывесці доказы, што ўсё пачалося менавіта ў нас.

Фота аўтара.

— Абвараная кераміка, дзякуючы нашаму пленэру, пачала прымяняцца ў прафесійнай кераміцы ў Расіі, Малдове, ва Украіне, і нават у Індыі і Турцыі, — кажа ён. — Людзі, якія сур'ёзна займаюцца керамікай, усё часцей звяртаюць на нас увагу. У нас заўсёды можна ўзяць на ўзбраенне нешта новае. І керамісты прыязджаюць дастаткова высокага ўзроўню. У сябе яны працуюць у студыйных умовах, дзе ўсё прадказальна, а тут імправізацыя — экстрым, эксперымент, хваляванне, напружанне. Яны абпальваюць, перапальваюць, расстройваюцца, некаторыя нават плачуць. Навічкам асабліва складана, яны баяцца жывога агню. Ім трэба доўга тлумачыць, супакойваць, навучаць. Шмат хто мысліць стэрэатыпна ў адносінах да сваёй творчасці. А тут трэба вельмі хутка мяняцца, адмаўляцца ад сваіх дэкаратыўных схільнасцяў, прыстасоўвацца да тэхналогіі жывога агню. Тут нават прафесійныя мастакі губляюцца. Гэта сапраўдная работа і не толькі над скульптурай, але і над самім сабой.

На фоне таго, як у свеце расце цікавасць да керамікі, Бабруйск выглядае адным з цікавых цэнтраў такога мастацтва. Валерый Калтыгін гэта добра разумее і робіць усё для таго, каб трымаць высокую планку. На жаль, канстатуе ён, будучае беларускай керамікі вельмі няпэўнае. У краіне закрываюцца вядомыя некалі ў Савецкім Саюзе заводы па кераміцы — і разам з тым цікавасць да гэтага віду мастацтва ў моладзі знікае. «Калі не спыніць гэты працэс, аднойчы мы страцім адну са сваіх нацыянальных адметнасцяў», — кажа ён. І з упартасцю працягвае рабіць усё, што ў яго сілах, каб захаваць гэты скарб. Піша кнігі, праводзіць пленэр «Арт-Жыжаль» і ўпарта не адмаўляецца ад думкі пачаць адраджэнне мастацтва з Цэнтра керамікі ў Бабруйску. Вельмі хочацца спадзявацца, што ў сваіх памкненнях ён не адзіны.

Нэлі ЗІГУЛЯ, г. Бабруйск

Выбар рэдакцыі

Культура

Пошук вечнага жыцця

Пошук вечнага жыцця

Шмат разоў, збочыўшы з брэсцкай трасы, праязджаючы ад Міра да Карэліч, царкву на могілках каля вёскі Загор'е выхопліваеш літаральна за лічаныя секунды.

Спорт

Ірына Курачкіна заваявала серабро Алімпійскіх гульняў!

Ірына Курачкіна заваявала серабро Алімпійскіх гульняў!

 У фінале спаборніцтваў па жаночай барацьбе яна ўступіла японцы Рысака Каваі. 

Грамадства

Ацэнка дзеянняў урада і давер да апазіцыі — Мусіенка пракаментаваў вынікі сацапытання

Ацэнка дзеянняў урада і давер да апазіцыі — Мусіенка пракаментаваў вынікі сацапытання

Па заказе ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал» — АНТ з 5 па 21 ліпеня Аналітычны цэнтр ЕсооМ з прыцягненнем фонду «Украінская палітыка» правёў

Палітыка

Літоўцы раскручваюць крывавую хвалю гвалту

Літоўцы раскручваюць крывавую хвалю гвалту

З беларуска-літоўскай граніцы працягваюць паступаць весткі, ад якіх проста кроў стыне ў жылах.