Вы тут

Перажываючы крызіс веры ў неймаверную моц пачуццяў


Адзін з найбольш банальных адказаў на пытанне «Што галоўнае ў жыцці?» — «Любоў і каханне». Але нават з самай банальнай тэмай можна справіцца арыгінальна, калі мець на гэта дастаткова ўмення.


Кніга Галіны Багданавай «Паляванне на Любаву» — прыклад шматслойнага творчага выказвання на адну з самых банальных тэм чалавецтва. Любава — дзяўчына, што жыла недзе паміж дзясятым і чатырнаццатым стагоддзямі ў адной дрыгавіцкай вёсцы і была ўнучкай Траўніцы. Часы міжвер’я ў літаральным сэнсе ў самым разгары: у мясцовасці ёсць царква, людзі носяць крыжыкі, але некаторыя з іх працягваюць маліцца не толькі адзінаму Богу, але і Перуну або сонцу. Галоўная гераіня атрымлівае ад бабулі магчымасць жыць вечна, але ёсць той, хто перашкаджае ёй. І больш за шэсць стагоддзяў гераіня праводзіць у абліччы бесцялеснай існасці, лунаючы дзесьці ў паверхні, і атрымлівае магчымасць зноў стаць чалавекам толькі ў дваццатым стагоддзі, калі адзін археолаг знаходзіць і збірае на нітку яе бурштынавыя пацеркі.

Апавяданне закранае тры часавыя пласты, датычныя трох прыходаў Любавы на зямлю: далёкая старажытнасць, 20—30-я гады ХХ стагоддзя і 80—90-я. У пэўным сэнсе можна было б лічыць «Паляванне на Любаву» ледзь не раманам пра «трапленцаў». Але акцэнты тут моцна ссунуты, і тэма адаптацыі дзяўчыны з Сярэднявечча ў тэхналагічным ХХ стагоддзі абсалютна не мае рэалізацыі.

Дзяўчына з’яўляецца зніадкуль, апрануўшы пацеркі, звяры пераўтвараюцца ў людзей, у апавяданні часта размываецца мяжа паміж сном і рэчаіснасцю, успамінам і тым, што адбываецца цяпер. Хочацца адразу параўнаць аповесць з творамі магічнага рэалізму, але ў яго ўсё ж такі крыху іншая спецыфіка. «Паляванне на Любаву» больш арганічна можна назваць паэтычным рэалізмам. Гэта відавочна і па стылістыцы апавядання — погляд увесь час збіваецца на разважанні, назіранні за навакольнымі абставінамі, што шчыльна змешваюцца з наратывам. Мы ўвесь час назіраем за падзеямі з ракурсу розных персанажаў, у асноўным — галоўнай гераіні. Шматлікія метафары, пачуццёвыя паўнамёкі маюць прыродны пачатак. Гэта выглядае арганічна і адсылае да класічных метадаў, асабліва пры спробе перадаць тэму кахання ў розных праявах, у тым ліку фізіялагічным. У самым пачатку твора, у пралогу, аўтарка звяртаецца да чытачоў, папярэджваючы, што ў тэксце праводзіцца эксперымент: празаічныя метады выкарыстоўваюцца для вырашэння паэтычных задач: «Але ж слова, выказанае, так часта ператвараецца альбо ў занадта прыгожую, альбо ў няўклюдную апратку для праўдзівых пачуццяў і думак. Мелодыя, фарба, жэст — несумненна, больш дасканалы шлях для перадачы падсвядомае плыні эмоцый, чым слова. Але ж ёсць паэзія… І, хто ведае, можа, прыйшоў час і ў прозе паспрабаваць перадаць не форму, а сутнасць ці, прынамсі, нешта блізкае да сутнасці нашых таемных памкненняў, тое, што мы адчуваем як непераадольнае дыханне вечнасці…» Пазіцыя Галіны Багданавай, што прысвяціла шмат гадоў мастацтвазнаўству, зразумелая, хаця з ёй і хочацца не пагадзіцца тым, хто працуе са словамі. Такі эксперымент па-свойму пужае, бо ў літаратуры надзвычай важны баланс паміж формай і зместам, метафарай і наратывам, пачуццямі і гісторыяй, апісаннямі і дзеяннямі. Але Галіна Багданава, гуляючы з формай падачы сюжэту, усё ж будуе яго зразумела і яскрава.

Назіраць за падзеямі чытач будзе з дзвюх адваротных пазіцый — паганкі і лекаркі Любавы і хрысціяніна-пустэльніка, празванага Прававерным.

Уся кніга пабудавана на паралелях: паганства — хрысціянства, добрыя — кепскія персанажы, каханне — нянавісць. Завязка сюжэта з Прававерным моцна нагадвае фабулу «Сабора Парыжскай Божай Маці»: чалавек, замкнёны ў сваёй веры, бачыць няправільнасць сусвету і ўсімі сіламі імкнецца яго выправіць. І раптам у яго чэрствым сэрцы прабіваецца каханне да жанчыны, якое ён утаймоўвае, ператварыўшы ў супрацьлеглае пачуццё — нянавісць. Асоба галоўнага антаганіста цікавая, бо, з аднаго боку, ён, згубіўшы любоў да людзей, стаў лічыць сябе роўным богу, але з іншага — насамрэч атрымаў боскую моц і бяссмерце. Абодва персанажы — і Прававерны, і Любава — метафарычныя асобы. Гэта погляд на тых, што змагаюцца за душы людзей — не Бог і д’ябал, а любоў і пагарда, вера ў свет і зацятасць у правілах. Часы міжвер’я працягваюцца няспынна.

Канкрэтная ацэначная афарбаванасць прысутнічае ў кожным героі, гэта яскрава выпісаныя вобразы, якія адлюстроўваюць заганы часу. Адзіны важны герой, які, на жаль, не атрымаў дастатковага развіцця і застаўся статыстам, — гэта Любчык. Першае сапраўднае каханне гераіні. Па-за пачуццямі да Любавы мы не назіраем яго ўвогуле, таму ён застаецца даволі размытым.

Калі пачынаецца аповесць, Любава прыходзіць на зямлю трэці раз. І на яе зноў пачынаецца паляванне. Адзінае, што можа абараніць дзяўчыну, не даць служкам Прававернага да яе дабрацца, — моцнае і сапраўднае каханне, абарона мужчынскіх абдымкаў. Назіраючы за яе шляхам на зямлі, чытач быццам сочыць за дэтэктыўным сюжэтам. У аповедзе з’яўляюцца ўсё новыя і новыя героі, толькі пытанне — не хто здзейсніў злачынства, а хто з герояў у выніку пакахае Любаву. У магчымых прэтэндэнтаў метафарычныя прозвішчы — Сініца, Журавель, Коршак. Прычым метафары перацякаюць і ў ступень уцягнутасці герояў у сюжэт. За жыццём мастака Васіля Сініцы мы назіраем з самага пачатку і даволі падрабязна, залазім у яго дом, будучыню і ў душу. Археолаг Яўген Коршак доўгі час цягнецца па сюжэце ценем, сілуэтам і выходзіць на святло толькі ў канцы, але не бачыць далей за сваю дзюбу, свае амбіцыі і інтарэсы. Паэт Юрась Журавель часта з’яўляецца ў кадры, атрымлівае характэрныя рысы, па якіх яго відаць здалёк. Але буйным планам стваральніца свету бярэ яго толькі ў самых апошніх сцэнах, каб пераўтварыць недасяжнае ў апошнюю надзею на выратаванне.

Аповед апелюе класічнай ісцінай «любоў выратуе свет» і дае абсалютна адназначнае разуменне таго, што аўтарка лічыць добрым, а што — дрэнным, пачварным, перашкодай для кахання. Але, нягледзячы на гэтую накіраванасць, не пераўтвараецца ў суцэльнае маралізатарства. Асабліва цікава Галіна Багданава рэалізоўвае погляд на беларускую мову. Па яе меркаванні, мова рытмічная, энергетычная з зямлёй, дзе на ёй мусяць размаўляць. І таму, не гаворачы па-беларуску на гэтай зямлі, значна цяжэй дасягнуць гармоніі. Дарэчы, гэтая развага цікава падмацоўваецца гісторыяй пра тэмп гаворкі. Быццам у старадаўнія часы людзі размаўлялі значна павольней, расцягвалі словы, таму Любава мусіць адаптавацца да сучаснага тэмпу найперш праз гаворку. «Як можна размаўляць на мове суседняга народа?» — запытваецца дзяўчына, хаця, здаецца, што ў часы, калі яна нарадзілася, не было настолькі аформленых суседніх народаў і суседніх моў.

«Паляванне на Любаву» атрымліваецца насычаным, шчыльна сплеценым, як каляровы дыван, аповедам, цікавым з пункту гледжання разнастайных форм падачы, спосабаў расказвання сюжэта, кропак уваходу ў падзеі. Аўтарка не збіваецца на прамое трансліраванне сваёй думкі і не губляе ў калейдаскопе форм ідэю таго, што любоў мусіць быць мацнейшай за міжвер’е і час.

Дар’я СМІРНОВА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.