Вы тут

Старонкі ваеннага ліхалецця. У Вялікую Айчынную вайну ў Ашхабадзе асобнай кнігай выйшла паэма пра Канстанціна Заслонава


Пакуль грымелі снарады, пакуль фашысты яшчэ хадзілі па савецкай зямлі, у сталіцы Туркменістана асобнай кнігай пабачыла свет паэма туркменскага літаратара, прысвечаная Канстанціну Заслонаву. Зразумела, на туркменскай мове. 


... Журналісцкія ўдачы, звязаныя з сустрэчамі, якія прагназуе адзін толькі Бог, здараюцца не так і часта. У свой час, на мяжы 1984-1985 гадоў амаль два месяцы я праходзіў практыку ў калектыве «Во славу Родины» — сённяшняй газеты Міністэрства абароны краіны. У вайну яна называлася «Красноармейской правдой» (сёлета газеце споўнілася 100 гадоў!) і выходзіла выданне як газета Заходняга фронту, а пазней — 3-га Беларускага фронта... Тады ў рэдакцыі працавалі паэт Аляксандр Твардоўскі, кінадраматург Морыс Слабодскі, кніжны графік Арэст Верэйскі...

Выдавалася «Красноармейская правда» і па-туркменску... І вось у 1985 годзе пасля заканчэння Львоўскага вышэйшага ваенна-палітычнага вучылішча трапляю на службу ў Туркменію. Неяк гутару з дырэктарам выдавецтва «Магарыф» Нарклычам Атаевым. І ён, ведаючы, што я родам з Беларусі, заўважыў: «Не спяшайся сыходзіць, зараз пазнаёмлю цябе з земляком...» Праз хвіліну-другую заходзіць пажылы, але рухавы стройны туркмен. Маўчанне. З усмешкаю пазірае на мяне Нарклыч Атаевіч. Пасля кароткай паузы патлумачвае:

— Знаёмцеся...Аннакулі Мамедкуліеў...Ваяваў у Беларусі...

Так я пазнаёміўся з франтавым карэспандэнтам газеты «Красноармейская правда», якая па-туркменску выдавалася пад назвай «Гызыл эсгер хакыкаты». Пасля ўжо даведаўся пра наступнае сведчанне старшага палітрука Аннамурада Аннанурава (прачытаў у кнізе «З франтавых сшыткаў» — Ашхабад, 1972 год): «... Гонар арганізацыі і выдання франтавой газеты выпалі на нашу долю. Першы нумар ... „Гызыл эсгер хакыкаты“ выйшаў 31 студзеня 1943 года, а апошні — 25 мая 1944 года. Усяго за гэты час мы выдалі каля 90 нумароў газеты і 30 лістовак.

Да канца кастрычніка 1943 года рэдакцыя складалася з двух чалавек: з моманту арганізацыі са мною працаваў старшы лейтэнант А. Мамедкуліеў...» 

Туркменскі народ напісаў пісьмо сваім суродзічам, якія ваявалі на розных франтах. Ліст быў надрукаваны ў газеце «Правда». Аннакулі Мамедкуліеў падрыхтаваў паэтычны адказ. Пасля гэты тэкст быў надрукаваны і ў кнізе «Лісты з фронта», якая пабачыла свет у Ашхабадзе. Нялёгка было працаваць у франтавой газеце, якая выходзіла па-туркменску два разы на тыдзень. Галоўныя складанасці былі звязаны з тым, што часці, дзе туркмены складалі большасць, былі раскіданы па розных участках фронту. І ўсё ж журналісты настойліва расшуквалі землякоў. Аннакулі Мамедкуліеў праяўляў асаблівую настойлівасць, стараўся часта бываць не толькі ў палкавых і дывізійных штабах, але і ў стралковых ротах, артылерыйскіх батарэях, кавалерыйскіх эскадронах. Плён не прымушаў сябе чакаць. На старонках франтавой газеты з’яўляліся карэспандэнцыі, нарысы, якія выклікалі ўвагу салдат-туркменаў. А яшчэ Аннакулі пісаў вершы, стараўся як верны спадчыннік Махтумкулі і Кемінэ выкладаць свае думкі пра ўбачанае, пра народную трагедыю, пра думкі, якімі былі заклапочаны насельнікі вызваленых гарадоў і вёсак. Асабліва ўсхвалявала ваеннага журналіста гісторыя з Канстанцінам Заслонавым. Аннакулі па гарачых слядах напісаў паэму пра беларускага героя. Твор быў надрукаваны ў некалькіх нумарах франтавой газеты. 

А пасля выйшаў асобнай кнігай у Ашхабадзе. Яшчэ толькі пачыналася слава Канстанціна Заслонава, а наш зямляк ужо стаў персанажам туркменскай паэзіі. У 1985 годзе паэма ваеннага часу была перавыдадзена да 40-годдзя Вялікай Перамогі. Адзін асобнік гэтай кнігі ўжо на пачатку 1990-х я перадаў у бібліятэку Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Францішка Скарыны...

У 1990 годзе ў Мінску пабачыла свет унікальная анталогія перакладаў паэзіі народаў СССР «І ўспомнім былыя паходы» , дзе былі змешчаны вершы тых мастакоў слова, хто ваяваў у Беларусі, вызваляў наша Айчыну ад фашысцкага супастата. Калмык Міхаіл Хонінаў і рускі Барыс Дубровін, узбек Назармат і Набі Хазры, татарын Закі Нуры і таджык Мухіддзін Фархат...Знайшлося месца сярод гэтых аўтараў і туркмену Аннакулі Мамедкуліеву. У кнізе «І ўспомнім былыя паходы» былі надрукаваны два вершы былога ваеннага журналіста — «За Радзіму» і «Няма яму роўных». 

Сотні тысяч вачэй выглядаюць з надзеяй, 

Прагавіта глядзяць на дарогу.

За спіной столькі чорных начэй,

Столькі горкіх спапеленых дзён!

Выглядаюць яны столькі год,

Ці нясём мы для іх Перамогу, 

Каб зямля апранулася ў краскі

І загуў срэбразвонны паўдзён...

Пераклаў творы Аннакулі Мамедкуліева на беларускую мову Васіль Макарэвіч. 

...Як жа склаўся пасляваенны лёс франтавога журналіста? Аннакулі Мамедкуліеў вярнуўся у туркменскую журналістыку, працаваў у выдавецтвах, займаў высокія пасады. І заўсёды захоўваў памяць пра ваенныя сцежкі-дарожкі, якіх нямала пралягло і па Беларусі. 

Дарэчы, у Беларусі ваявалі з фашыстамі і іншыя туркменскія пісьменнікі: сярод іх — Сейітніяз Атаеў, Чары Ашыраў, Ашыр Назараў. 

Алесь КАРЛЮКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

У разгары сезон журавін. Менавіта цяпер самы час назапасіць гэтых ягад на доўгі перыяд халадоў і прастуд.

Грамадства

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Янка Купала дакладна чуў беларускія калыханкі ад сваёй маці, Бянігны Іванаўны, лежачы ў калысцы ў Вязынцы.

Грамадства

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Банда рабаўнікоў «трапілася» дзякуючы адбіткам спецыяльнай прылады.

Грамадства

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Экспедыцыю ў Малінаўку арганізаваў навуковы супрацоўнік музея гісторыі Магілёва ветэран пошукавага руху Пётр Хаванскі.