Вы тут

Павел Пруднікаў: Знікне з душ чалавечых граніт…


Пра паэта Паўла ПРУДНІКАВА сапраўды можна сказаць, што ён пражыў аднымі клопатамі са сваім XX стагоддзем, паспытаўшы ў роднай Беларусі, савецкай краіне рознага хлеба, розных выпрабаванняў, нарадзіўся 14 ліпеня 1911 года, а пайшоў з жыцця 26 сакавіка 2000-га…


Родам з Магілёўшчыны, з Клімавіцкага павета, ён рана пазнаў смак працы. З добра засвоенымі ўрокамі сялянскай нівы выправіўся шукаць сваю долю на Данбасе. Працаваў шахцёрам, металургам. Пасля — на будаўніцтве шаўковай фабрыкі ў Магілёве. Відаць, працоўную загартоўку зрабіла сваю працу, калі малады паэт выправіўся на вучобу ў Ленінград. У ім усё кіпела, бурліла. Акрамя вершаў вабіла навука. Таленавітага маладога чалавека заўважыў такі аўтарытэт, як доктар філалагічных навук Канстанцін Аляксееівч Пушкарэвіч (1890 — 1942), які працаваў у Ленінградскім дзяржаўным уіверсітэце. Наш зямляк, сланімчанін нараджэннем, ён ведаў цану талентам. Дарэчы, да сваёй смерці Пушкарэвіч захоўваў архіў Браніслава Эпімах-Шыпілы, гэтага збіральніка і захавальніка беларускасці, чалавека, які шмат зрабіў на тое, каб развіць, выпеставаць талент народнага песняра Беларусі Янкі Купалы... Ён, Пушкарэвіч, настойліва параіў Паўлу Пруднікаву паступаць у аспірантуру Акадэміі навук. Ды задуманаму не дадзена было здзейсніцца. Маладога чалавека арыштавалі. Спярша ўтрымлівалі ў сумна славутых «Рыжах», затым выправілі па рашэнню суда ў высылку на доўгія гады…

ГУЛАГаўскія «школы» не прайшлі дарэмна. І ў плане здароўя, і пасля, напрыканцы 1940-х — у пачатку 1950-х — у плане вяртання да нармальнага жыцця. А самае галоўнае — не так лёгка было вярнуцца ў творчую прастору. Рэабілітаваны ў 1956 годзе, Павел Пруднікаў фактычна ў літаратуру пачаў вяртацца напрыканцы 1960-х гадоў. У 1968 годзе выйшаў яго другі зборнік (першы — у 1932) — «Час майго нараджэння». Паэту ўжо было пад шэсцьдзесят. І да 1968 года ён працаваў настаўнікам. Пераехаўшы ў Мінск, некаторы час папрацаваў у часопісе «Служба быту Беларусі». А з выхадам на пенсію ў 1971 годзе пачаў працаваць болей актыўна як паэт і празаік... Ды надыйшлі розныя хваробы. У апошнія гады жыцця зусім не мог запісваць сам, вершы дыктаваў родным, блізкі людзям.

«Я стаміўся. Даруй мне, Радзіма, /Што выходжу з ігры ў такі час. / Коні смуты ў душы наслядзілі, /Закапыцілі шлях на Парнас. / Пыл і муць, хоць ты выкалі вока!.. /Не адолець мне іх ані як. /Сам сабе стаў чужым і далёкім — /Не гару, а капчу, як смаляк...» Гэтыя радкі — ужо з 1990-х... У 1988 годзе выдаў кнігу ўспамінаў «Далёкае, але не забытае», на старонках якой расказаў пра свае сустрэчы з Янкам Купалам, Платонам Галавачом, Міхасём Чаротам, Якубам Коласам, іншымі пісьменнікамі, якія парцавалі ў беларускай літаратуры ў часіны маладосці Паўла Пруднікава. У 1988 годзе часопіс «Полымя» надрукаваў паэму Паўла Пруднікава «Таймыр» — пра час сталінскіх рэпрэсій, пра ўласныя мытарствы паэта. А ў 1993 годзе выйшла кніга «За калючым дротам», якая аб’яднала аповесці «Яжовыя рукавіцы» — пра зняволенне ў «Крыжах» і «Пекла» — пра тэрмін зняволення ў Сібіры.

Вось ці не апошнія паэтычныя радкі Паўла Пруднікава, напісаныя ў 1995 годзе: «Як хацелася многа сказаць /Мне пра ўсё, што ў душы набалела. /Боль і смутак, як ёсць, паказаць, /Не з аглядкай, а прама і смела. /Ды, на жаль, не сказаў усяго, /Што так доўга сціскала мне грудзі. /Шмат блукаў сярод мутных кругоў, /Загубіў час у плесені, брудзе. / Я шукаў дабрыні між людзей,/ Чалавечае ласкі, спагады. /Не губляў і упартых надзей/ Сваю справу давесці да ладу. / Ды скажу табе, шчыры чытач, /Што шукаў, не заўсёды знаходзіў. /Засталося нямала задач, /Але сілы мае на зыходзе./ Тое, што не ўдалося рашыць /Мне сягоння ў нялёгкім паходзе, /Пакідаю для іншай душы/ Не ў бягучым — у новым стагоддзі./ Веру — прыйдзе пара дабрыні /І людской узаемнай спагады./ Знікне з душ чалавечых граніт, /Расцвітуць яны грушавым садам! / Недаверкамі нельга нам жыць/ І цурацца парадку зямнога. /Шчасце наша ў саміх нас ляжыць./У адказе ж мы ўсе перад Богам». Гучыць як запавет, як тэстамент. І — як споведзь шчырага чалавека, шчырага творцы…

Кастусь ХАДЫКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем'і і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.