Вы тут

Галодныя гульні. Чаму ва Украіне маштабны недахоп харчавання?


Дзіцячы фонд ААН (ЮНІСЕФ) апублікаваў даныя за ліпень аб колькасці галадаючых і тых, хто недаядае, у розных краінах свету. Украіна апынулася на адным з апошніх месцаў на кантыненце. Недахват ежы там адчуваюць 9,8 мільёна чалавек, гэта значыць амаль кожны чацвёрты, улічваючы нават найбольш аптымістычныя ацэнкі колькасці насельніцтва. 1,1 мільёна ўкраінцаў адчуваюць востры недахоп ежы. Прасцей кажучы, гэта ўжо голад. У параўнанні з мінулым годам іх колькасць узрасла на 200 тысяч чалавек. Украіна стала адзінай краінай Усходняй Еўропы, дзе назіраецца значны недахват харчавання. У той жа час іншыя дзяржавы рэгіёна палепшылі паказчыкі ў дадзенай сферы. Чаму ва Украіне пашыраецца голад?


Недаядае чвэрць дзяцей

Паводле звестак справаздачы ЮНІСЕФ, Украіна лідзіруе ў Еўропе па агульнай колькасці людзей, якім не хапае прадуктаў харчавання. Праблему недаядання правакуе масавае збядненне ўкраінскіх грамадзян. «Паводле даных шматлікіх міжнародных арганізацый, узровень беднасці ва Украіне вырас да 50 працэнтаў, за мяжой беднасці знаходзіцца каля 19 мільёнаў украінцаў», — канстатавала віцэ-спікер Вярхоўнай Рады Алена Кандрацюк, прызнаючы, што беднасць набыла ва Украіне па-сапраўднаму сістэмны характар.

Каментуючы паведамленні аб недаяданні ўкраінцаў, прадстаўнікі «Слугі народа» намагаюцца паказаць гэта глабальнай праблемай, якая праяўляе сябе літаральна паўсюль, і абвінавачваюць у ёй COVІD-19. Як адзначаюць эксперты, гэта хутчэй адгаворкі, бо сітуацыя насамрэч вельмі складаная і вымагае неадкладных мер. Асабліва палохае тое, што сярод украінскіх дзяцей ва ўзросце да 5 гадоў у амаль чвэрці — 23 працэнтаў — адзначаецца хранічнае недаяданне, а ў 8,2 % — вострае недаяданне. 21,3 % малых з-за недаядання адставалі ў росце, 6,9 % пакутавалі ад знясілення, а 5,6 % — ад залішняй вагі, што таксама звязана з няякасным харчаваннем.

Эксперты Украінскай збожжавай асацыяцыі, Асацыяцыі хімікаў Украіны, Асацыяцыі «Укрмаслапрам», Федэрацыі металургаў Украіны і Эканамічнага дыскусійнага клуба падлічылі, што да 2019 года сярэднясутачная пажыўнасць рацыёну грамадзян Украіны знізілася да 2700 ккал, што вельмі блізка да гранічна дапушчальнага індыкатару здаровага спосабу жыцця ў 2500 ккал. Малака насельніцтва краіны спажывае толькі 52 працэнты ад нормы, рыбных прадуктаў — 59 %, мясных прадуктаў — 66 % , садавіны — 64 %. Каларыйнасць на мяжы нормы набіраецца перш за ўсё за кошт прадукцыі раслінаводства: хлеба, бульбы, гародніны, алею. Хоць, як сведчаць вынікі даследавання міжнароднай кампаніі Іpsos, якое было праведзена па ініцыятыве Danone, дарослыя грамадзяне Украіны спажываюць амаль удвая менш гародніны ў параўнанні з рэкамендаванай нормай, затое бульбы ў рацыёне становіцца ўсё больш (135,7 кг у 2019-м супраць 128,9 кг у 2010-м). Мучных вырабаў з'ядаюць празмерна, але ўсё роўна менш, чым раней (97,6 кг у 2019-м супраць 111,3 кг у 2010-м). Знізілася спажыванне цукру, малака, яек, рыбы, алею. У Асацыяцыі жывёлаводаў Украіны заявілі, што за апошнія 5 гадоў спажыванне мяса на душу насельніцтва зменшылася больш чым на 30 працэнтаў. З і так недастатковай колькасці мясных прадуктаў прыкладна 20 % прыпадае на каўбасу і сасіскі сумніўнай якасці.

За прыкладамі далёка хадзіць не трэба. Дзяржстат сцвярджае, што летась вытворчасць мяса ва Украіне скарацілася на 1,1 працэнта, а імпарт свініны перавысіў экспарт у 6 разоў! Па выніках 2019-2020 гг. Мінсельгас ЗША заявіў, што Украіна стала другім буйнейшым у свеце экспарцёрам ячменю, чацвёртым — кукурузы і пятым — пшаніцы. Той жа пшаніцы Украіна вывезла 21,1 млн тон. А ўвезла (з мінулагодняга ліпеня да сёлетняга студзеня) 14,5 тыс. тон — у 7 разоў больш, чым у папярэднім сезоне.

Нягледзячы на ??рызыкі, звязаныя з каранавірусам, на ??заклікі Усеўкраінскай асацыяцыі пекараў і асацыяцыі «Мукамолы краіны» абмежаваць экспарт збожжавых, урад гэтага не зрабіў. Прытым летась за першае паўгоддзе толькі ў адным Еўрасаюзе Украіна закупіла сельгаспрадукцыі амаль на 1,6 мільярда долараў. Галоўныя пастаўшчыкі — Польшча, Германія, Турцыя, Італія і ЗША.

Не хапае зарплаты

Украіна летась заняла 54-е месца ў Глабальным індэксе харчовай бяспекі (GFSІ). Гэты комплексны індыкатар ацэньвае наяўнасць, даступнасць і якасць неабходных прадуктаў. Адзначаецца, што невысокі рэйтынг краіны — вынік адсутнасці дзяржаўных абавязацельстваў па доступе насельніцтва да харчавання. Ежы ў крамах поўна, і прадаецца яна не па картках. Такім чынам, праблема заключаецца ў недахопе сродкаў для яе набыцця. І сапраўды, згодна з даследаваннем Кіеўскага міжнароднага інстытута сацыялогіі, фінансавы стан 54,4 працэнта ўкраінскіх сем'яў за апошнія два гады пагоршыўся. Прычына — рост камунальных тарыфаў (91,5 працэнта апытаных), павышэнне цэн на прадукты харчавання (90,6 %), зніжэнне даходаў (35,4 %), страта работы (31,9 %). Штомесячныя выдаткі сярэднестатыстычнай украінскай дамашняй гаспадаркі на ежу перавышаюць палову сямейнага бюджэту. Аднак для паўнавартаснага харчавання не хапае нават гэтага.

Як заўважыла кіраўнік Інстытута дэмаграфіі і сацыяльных даследаванняў імя Міхаіла Птухі акадэмік Эла Лібанава, ужо на пачатак 2020 года больш за палову ўкраінцаў апынулася за мяжой беднасці (51 %). Прычым, як падкрэсліла эксперт, большасць з гэтых людзей працуе. Адпаведную праблему ўздымала і амбудсмен Украіны. «Паводле ацэнак экспертаў, кожнаму трэцяму працуючаму не хапае заработнай платы на задавальненне неабходных жыццёвых патрэб, а кожны другі працаздольны працуе на ўмовах другаснай занятасці», — адзначыла амбудсмкн Людміла Дзянісава на Сацыяльным форуме Савета ААН. Прасцей кажучы, яна пацвярджае, што многія ўкраінцы працуюць нават на дзвюх работах, але ўсё роўна не могуць пракарміцца.

У адпаведнасці з мэтамі ААН Украіна абавязалася скараціць узровень беднасці да 2030 года ў чатыры разы. Яшчэ ў сакавіку 2016-га была распрацавана Стратэгія барацьбы з беднасцю, якую падпісаў тагачасны прэм'ер-міністр Арсеній Яцанюк. Найважнейшую сацыяльную праблему меркавалася вырашыць за наступныя пяць гадоў (гэта значыць да 2021-га), але ўсё завяршылася фактычна павелічэннем колькасці бедных. Свой варыянт прапанаваў прэзідэнт Украіны. На думку Уладзіміра Зяленскага, каб не было бедных, трэба максімальна дэрэгуляваць эканоміку, гэта значыць адпусціць у свабоднае плаванне ўсе цэны і тарыфы, а таксама спагнаць падаткі з грамадзян. Як той казаў, каментарыі тут залішнія. Яшчэ больш адарванымі ад народа з'яўляюцца такія палітыкі, як колішняя в. а. міністра аховы здароўя Ульяна Супрун. У свой час украінцы не ацанілі яе «слушную» параду адмовіцца ад чорнай ікры і пераходзіць на ікру чырвоную дзеля правільнага харчавання і выратавання папуляцый асятровых.

Найбольшы працэнт сярод тых, хто недаядае, і тых, хто жыве за мяжой беднасці, — сярод украінскіх пенсіянераў. Такіх, паводле ацэнак Людмілы Дзянісавай, каля 80 працэнтаў. Яшчэ адна сацыяльна неабароненая катэгорыя насельніцтва — маці-адзіночкі, працэнт якіх у краіне пастаянна павялічваецца. Аднак і паўнавартасныя сем'і часта не могуць пракарміць сваіх дзяцей. «Двое працуючых бацькоў не ў стане цалкам забяспечыць дваіх дзяцей нават па нізкіх украінскіх стандартах спажывання. Нараджэнне другога дзіцяці стварае вельмі сур'ёзную рызыку збяднення, а шматдзетныя сем'і амаль усе маюць патрэбу», — адзначыла Эла Лібанава. Натуральна, недаяданне ўплывае на агульны стан здароўя і імуннай сістэмы чалавека, павялічваючы рызыку смерці ад любых захворванняў, уключаючы COVІD-19.

Другое выданне дзевяностых

За год цэны на цукар, яйкі і сланечнікавы алей ва Украіне выраслі ў сярэднім на 80 працэнтаў. Цукар цяпер каштуе значна даражэй, чым на сусветных рынках, хоць краіна традыцыйна з'яўляецца адным з асноўных яго вытворцаў. У пачатку ліпеня асацыяцыі вытворцаў харчовых прадуктаў звярнуліся да прэзідэнта Украіны з-за «пагрозлівай сітуацыі на рынку цукру». Яны адзначылі, што ўнутраныя цэны на гэты важны прадукт рацыёну «амаль удвая вышэйшыя, чым на Лонданскай біржы».

Кіраўнік парламенцкага Камітэта па пытаннях фінансаў, падатковай і мытнай палітыкі Данііл Гетманцаў лічыць той факт, што цукар ва Украіне самы дарагі на еўрапейскім кантыненце, вынікам змовы з мэтай атрымання звышпрыбыткаў. «Як чалавек, які можа чытаць лічбы, я магу казаць пра тое, што ёсць нейкія прыкметы пэўнай змовы, прытрымлівання тавару з мэтай атрымання дадатковых заробкаў», — заявіў Гетманцаў.

Як аказалася, кошт украінскай прадукцыі ў Чэхіі і Польшчы значна меншы, чым у самой Украіне. Пры гэтым тут таксама ўлічваюцца перавозка, пакрыццё закупачнай цаны і нацэнка крамы. З усімі «накруткамі» атрымліваецца, што кошт сланечнікавага алею ў Чэхіі ў два разы меншы. Такая ж сітуацыя і з іншымі прадуктамі. Грамадская арганізацыя «Эканамічны дыскусійны клуб» праводзіла параўнанне цэн у Польшчы і ва Украіне. Па даных даследавання, розніца складае 60-100 працэнтаў, паведаміла выданне ukraіnіanwall.com

Адметна, што ўсё гэта адбываецца на фоне зямельнай рэформы. З 1 ліпеня ва Украіне дазволена прадаваць сельскагаспадарчыя ўгоддзі. Лідар партыі «Бацькаўшчына» Юлія Цімашэнка папярэджвае, што ўкраінская дзяржава страціць кантроль над большай часткай сельгасугоддзяў, а па словах былога міністра эканомікі Віктара Суслава, аграрны сектар трапіць у рукі замежных кампаній, што паставіць пад пагрозу харчовую бяспеку Украіны.

Зрэшты падобнае адбывалася яшчэ да зняцця мараторыя на продаж зямлі. Ва Украіне перасталі ажыццяўляць прагназаванне ўраджаю, не вядуць неабходны падлік харчовых запасаў, а дзяржава цалкам адпусціла цэнаўтварэнне, зусім не лічыцца з рэальнымі патрэбамі і пакупніцкай здольнасцю насельніцтва. Што адкрывае шырокія магчымасці для маніпулявання цэнамі. Такая сітуацыя вельмі выгадная транснацыянальным кампаніям і стымулюе збядненне ўкраінцаў. Продаж зямлі яшчэ больш пагоршыць крызіс. Нягледзячы на ??тое, што яе нельга набываць замежнікам, замежныя карпарацыі змогуць скупляць асноўныя зямельныя актывы праз сваіх украінскіх прадстаўнікоў, з дапамогай банкаў або падстаўных асоб. Пасля чаго зарыентуюць іх на вырошчванне ўсё тых жа экспартных культур, абсалютна не зважаючы на харчовыя патрэбы Украіны.

Такая схема даўно апрабаваная на краінах трэцяга свету і з'яўляецца характэрнай прыкметай каланіяльнай залежнасці, у якую трапіла сучасная ўкраінская дзяржава, адзначыў vz.ru. Аднак страта харчовай бяспекі — не адзіная праблема. Зямельная прыватызацыя будзе ўяўляць з сябе ў гэтых умовах другое выданне дзевяностых, калі бандыты захоплівалі заводы і адбіралі ў людзей жыллё ў вялікіх гарадах. Людзі ў камуфляжы без праблем прымусяць сялян перапісаць на іх участкі зямлі, таму што абараніць тых проста няма каму. А многія ўкраінцы добраахвотна прададуць сваю зямлю па заведама заніжаных цэнах, якія ўстановяць па змове паміж сабою скупшчыкі, — толькі для таго, каб падтрымаць сябе ва ўмовах хранічнага беспрацоўя.

«Эпоха беднасці скончылася, пачалася эпоха голаду і галечы», — адзначыў дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны ад партыі «Апазіцыйная платформа — За жыццё» Ілья Ківа ў сваім Telegram-канале. Былы дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны Яўген Мураеў выказаў здагадку, што моцны крызіс у краіне можа прывесці да яе распаду. Пра гэта ён заявіў у эфіры канала «Наш». Ва Украіне паглыбляецца бюджэтны крызіс, крызіс у медыцыне і адукацыі, «набліжаецца крызіс у энергетыцы», адзначыў Мураеў. Пры гэтым ён абвінаваціў кіруючую партыю ў пагаршэнні бягучага становішча і папярэдзіў, што калі сітуацыя ва Украіне не стабілізуецца, то праз некалькі месяцаў краіну могуць ахапіць масавыя вулічныя пратэсты.

Пётр ДУНЬКО

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Індыкатар жаночых праблем. Чаму ў дэкальтэ галоўнае не прыгажосць, а здароўе?

Індыкатар жаночых праблем. Чаму ў дэкальтэ галоўнае не прыгажосць, а здароўе?

Часта незразумелы «шарык» можа быць, напрыклад, фібрадэномай.

Грамадства

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Гучны гул сірэны знянацку застаў пенсіянерку Веру Васільеўну дома.

Грамадства

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Галоўнаму хормайстру Вялікага тэатра 27 жніўня споўнілася 70 гадоў.