Вы тут

Дзень беларускага пісьменства ў 2022 прымае Добруш! Чым знакаміты край?


Апошнія акорды ХХVІІІ Свята беларускага пісьменства прагучаць вечарам 5 верасня ў Капылі. Эстафету ад яго прыме горад Добруш, які стане сталіцай наступнага, ХХІХ. Ад Мінска далекавата, ажно 340 кіламетраў. Толькі што тая адлегласць, калі наперадзе, несумненна, такія цудоўныя, запамінальныя сустрэчы, якія былі і ў Капылі. Раней у іншых гарадах таксама ладзіліся гэткія ж маштабныя культурна-асветніцкія мерапрыемствы. Ды чаму б і не?! Умеем жа мы не толькі працаваць, але і адпачываць. А ўсім, хто жыве на добрушскай зямлі, тым больш інакш нельга.


Добрушскі краязнаўчы музей.

Як мяркуюць навукоўцы, сярод якіх быў і вядомы знаўца тапанімікі Вадзім Жучкевіч, у аснове назвы Добруш ляжыць слова «добр». Як скарочаны варыянт паняцця «добры». Ім нярэдка абазначалі і землеўладанне — «дабро». У Рэчыцкім павеце яно называлася «дабруша». Пра гэта сведчыць «Рэестр рэвізіі гаспадарчай Гомельскай воласці 1560 года». Гэтая дата і лічыцца афіцыйным годам заснавання горада Добруша. Аднак такі статус ён набыў не хутка.

Сялом працягваў лічыцца і калі ўвайшоў пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе ў склад Расійскай імперыі. Добруш як сяло імператрыца Кацярына ІІ падарыла фельдмаршалу графу Пятру Румянцаву-Задунайскаму. Хоць чаму здзіўляцца, калі ў тым дараванні, у якім згадваюцца многія сёлы і вёскі, толькі Гомель названы мястэчкам. Але менавіта дзякуючы яму, яго сыну Мікалаю Пятровічу, а пасля князю Івану Паскевічу, які ў Румянцавых яго прыдбаў, а таксама яго нашчадкам, Добруш пачаў хутка развівацца. Узнікалі розныя мануфактуры, а ў 1870 годзе, тады ўжо ў мястэчку, быў пабудаваны завод драўніннай масы. Праз год ён стаў папяровай фабрыкай — цяперашняя добра вядомая ў краіне «Герой Працы».

Усе гэтыя людзі, а таксама жонка Івана Паскевіча Ірына Іванаўна, у дзявоцтве Варанцова-Дашкава, назаўсёды ўпісаліся ў гісторыю Добруша. Асабліва Ірына Паскевіч, якая пасля смерці мужа шмат спрыяла паспяховай працы папяровай фабрыкі. Зразумела, што пры падрыхтоўцы да Свята беларускага пісьменства і іх не забудуць. Толькі галоўная ўвага будзе нададзена тым, хто мае непасрэднае дачыненне да нацыянальнай літаратуры. Як і прадстаўнікам іншых галін творчасці. Сяўба імі разумнага, добрага, вечнага спрыяе духоўнай прасветленасці, душэўнай чысціні. На Добрушскай зямлі — своеасаблівы мацярык, у якога, вобразна кажучы, два палюсы. Прытым абодва звязаны з вёскай Кармой.

Адзін з іх увасабляе іераманах Іаан Гашкевіч, мошчы якога ў 1997 годзе былі пастаўлены ў Свята-Пакроўскім храме вёскі Карма. Праз год з блаславення Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі Філарэта, адбылася кананізацыя Іаана Гашкевіча. Ён быў далучаны да ліку святых зямлі Беларускай як Іаан Кармянскі. Пры жыцці вызначаўся дабрынёй, міласэрнасцю і празорлівасцю. Прапаведуючы любоў да бліжняга, пацвярджаў гэта ўласным прыкладам. Нікому не лічыў лішнім нагадаць словы апостала Іакава «Вера без спраў мёртвая».

Калі Іаан Кармянскі ў вёсцы Карма знайшоў вечны спачын, то Іван Шамякін у ёй нарадзіўся. Няма неабходнасці нагадваць усе яго званні і ўзнагароды. Дастаткова сказаць, што народны пісьменнік Беларусі паводле афіцыйнага прызнання, ён застаўся па-сапраўднаму народным і неафіцыйна. Тыя ж, хто добра знаёмы з творчасцю Івана Пятровіча, цудоўна ведаюць, якое вялікае месца займае ў напісаным ім яго малая радзіма. І як паслядоўна прапаведаваў ён (вядома, паколькі абставіны былі іншыя, не адкрыта) хрысціянскія ісціны, якія, як нарэшце ўсе мы зразумелі, з’яўляюцца агульначалавечымі.

Паміж палюсамі Іаан Кармянскі — Іван Шамякін годна адчуваюць сябе і іншыя знакамітыя ўраджэнцы Добрушчыны. Калі ёсць магчымасць, абавязкова прызнаюцца ў любові да яе. Паўлюк Прануза, адштурхоўваючыся ад хрэстаматыйных радкоў народнага песняра Якуба Коласа, адзін са сваіх вершаў так і назваў — «Мой родны кут…» Мікола Кусянкоў, які вядомы і як празаік, таксама ў сваёй творчасці неаднойчы вяртаўся да зямлі маленства, згадваючы родную вёску Перарост. Добрушскія рэаліі прысутнічаюць у прозе Леаніда Гаўрылкіна, Валянціны Кадзетавай…

Ураджэнец Добрушчыны і народны артыст СССР Леанід Рахленка, які зарэкамендаваў сябе і як рэжысёр. У многіх спектаклях Леанід Рыгоравіч засведчыў, які вялікі талент дала яму прырода. І як хораша развіў ён яго дзякуючы сваёй нястомнай творчай працы. Аднак у памяці ён застаўся найперш дзякуючы цудоўнаму выкананню ролі Гарлахвацкага. Да ўвасаблення гэтага персанажа з камедыі Кандрата Крапівы «Хто смяецца апошнім» звярталіся і іншыя выканаўцы, але пры ўсім сваім майстэрстве яны не змаглі дасягнуць таго, чаго дасягнуў Леанід Рахленка. І не толькі на купалаўскай сцэне, з якой звязаў свой лёс, але і ў аднайменным фільме.

Зямляк дабрушчан і мастак Акім Шаўчэнка. Дарэчы, сярод шматлікіх палотнаў Акіма Міхайлавіча ёсць і такія, на якіх паўстаюць воблікі асобных беларускіх пісьменнікаў: «Янка Купала на жытнёвым полі», «Я. Купала і Я. Колас па дарозе ў Канеў», «Партрэт пісьменніка У. Карпава». Шырэй і глыбей спасцігнуць яго талент можна будзе, пазнаёміўшыся з кнігай «Акім Шаўчэнка», якую выдавецтва «Беларусь» выпускае ў серыі «Славутыя мастакі Беларусі». А расказаў пра Акіма Міхайлавіча мастацтвазнаўца Уладзімір Пракапцоў.

Малая радзіма Уладзіміра Іванавіча — таксама Добрушчына. Ён прысвяціў свае кнігі і іншым знакамітым мастакам. Пра творчасць некаторых расказаў ва ўступных артыкулах да альбомаў іх твораў. З’яўляецца і аўтарам шэрагу раздзелаў у «Гісторыі беларускага мастацтва». Напісанае ім, у параўнанні з іншымі аўтарамі, вызначаецца асабліва высокім прафесіяналізмам, уменнем зазірнуць у самую душу мастака, спасцігнуць нават тое, што знаходзіцца як бы за межамі твора, які разглядаецца і ацэньваецца. Гэта магчыма таму, што Уладзімір Пракапцоў і сам мастак. Ён паспяхова працуе ў станковым жывапісе. Жанры розныя: нацюрморт, пейзаж, тэматычная карціна. «М. Багдановіч. Апошні санет паэта», «В. К. Бялыніцкаму-Бірулі. Мелодыя адыходзячай ночы», «Адам Міцкевіч. Боль паэта»… І, безумоўна, у яго ёсць творы, у якіх прысутнічае своеасаблівая, непараўнальная з іншымі мясцінамі, мелодыя роднай зямлі, а гэта найперш Добрушчына.

Для падрыхтоўкі да чарговага ХХІХ Дня беларускага пісьменства — цэлы год. Што ўсё будзе зроблена годна, ніякага сумнення. Аднак хачу звярнуць увагу вось на што. Бываючы на гэтых мерапрыемствах у многіх райцэнтрах, упэўніваўся, якія адухоўленыя твары ў тых, хто наведваецца сюды. Хацелася б, каб так было заўсёды. А яно абавязкова спраўдзіцца, калі адкінем усё дробязнае і выпадковае. Калі зразумеем, што, нягледзячы на пэўныя разыходжанні ў меркаваннях, поглядах, ёсць галоўнае і куды больш важнае. Тое, што аб’ядноўвае нас (не можа не аб’ядноўваць!). Усе мы — БЕЛАРУСЫ. А беларусы не могуць не быць адзінымі.

То і пойдзем з ідэяй адзінства ад ХХVІІІ Свята беларускага пісьменства да ХХІХ!

Алесь МАРЦІНОВІЧ

Друкуецца ў газеце «Літаратура і Мастацтва»

Загаловак у газеце: Ад Іаана да Івана

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Добраўпарадкаванне. У гарадах, на сельгаспрадпрыемствах, могілках, уздоўж трас і ў дварах

Добраўпарадкаванне. У гарадах, на сельгаспрадпрыемствах, могілках, уздоўж трас і ў дварах

Да канца года ў краіне павінны ліквідаваць усе міні-палігоны для адходаў.

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.