Вы тут

Рэжысёр Сяргей Кавальчык: Прафесія спасцігаецца праз глыбіню


Гэтай восенню свой 89-ы тэатральны сезон трупа Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага нарэшце сустрэла дома. Артысты ўбачыліся з публікай на роднай сцэне, капітальны рамонт якой вёўся пэўны час. Цяпер калектыў працуе над адаптацыяй існуючага рэпертуару да новых тэхнічных умоў, рыхтуецца да прэм'ер новых спектакляў і працягвае служыць у імя мастацтва. Пра закуліссе творчага працэсу, папаўненне трупы новымі кадрамі і публіку, якая не перастае любіць тэатр, мы пагутарылі з заслужаным дзеячам мастацтваў, рэжысёрам, мастацкім кіраўніком гэтай установы Сяргеем Кавальчыкам.


— Сяргей Міхайлавіч, новы тэатральны сезон ваш калектыў сустрэў на роднай сцэне. Якія былі пачуцці ад усведамлення, што цяпер вы зноў дома?

— Перш за ўсё адчувалі радасць. І зараз спектаклі ідуць на нейкім душэўным пад'ёме. Акцёры месцамі нават празмерна энергетычна іграюць, бо ўсе вельмі засумавалі па родных сценах. І зараз гэта дае нейкае пачуццё эйфарыі. Разам з тым нашы спектаклі карэкціруюцца з улікам новых тэхнічных умоў. Прыцэльваюцца да светлавога абсталявання. Словам, працуем над нюансамі ў штатным рэжыме.

— Амаль два гады тэатр даваў спектаклі на пляцоўцы Рэспубліканскага палаца культуры прафсаюзаў. Як пачуваліся ў гасцях?

— Мы звыклі да сцэны Палаца культуры прафсаюзаў. Там нас прынялі і далі магчымасць пракату. І гэта самае галоўнае, бо без спектакляў артыст, нібы футбаліст без матчаў, губляе форму. Добра, што нашы акцёры маглі выходзіць на сцэну. Здараліся часам і розныя кур'ёзы. Напрыклад, калі ў мінулым годзе артысты выходзілі на сцэну пасля пандэміі, то вельмі хваляваліся, таму што адвыклі ад жывога кантакту з гледачамі. Хоць і былі анлайн-паказы і гэтак далей, але жывая энергетыка, якая ўзнікае паміж публікай і акцёрамі — рэч проста неперадавальная. Таму з'явіліся новыя адчуванні. У цэлым жа мы вытрымалі рэканструкцыю і цяпер рухаемся далей.

— З новымі тэхнічнымі магчымасцямі сцэны што цяпер рыхтуеце?

— Новыя магчымасці будуць асвойвацца ў працэсе пастаноўкі новых спектакляў. Нам быў адведзены толькі месяц на аднаўленне, і гэта вельмі мала. Мы падрыхтавалі ў пэўнай ступені пастаноўкі да пракату. Калі ж гаварыць, напрыклад, пра тое ж светлавое аздабленне, то нашаму цэху трэба цяпер асвоіць апаратуру, звыкнуцца, навучыцца з ёй працаваць. А ўжо потым можна будзе шукаць варыянты, як імправізаваць з ёю на сцэне ў спектаклях. Любы нюанс патрабуе часу, і калі хочацца зрабіць той жа цікавы светлавы пераход у пастаноўцы, то трэба ўсё дасканальна прадумаць, прапрацаваць. Пакуль што ў нас яшчэ не было магчымасці «гурманіць» са святлом. А вось у новых пастаноўках ужо зоймемся выпрабаваннем сваіх магчымасцяў.

— І якіх прэм'ер варта чакаць у найбліжэйшы час?

— У нас запланавана прэм'ера «Братоў Карамазавых». Зараз ужо ідуць рэпетыцыі на вялікай сцэне, і, думаю, усё ў нас атрымаецца.

У новым спектаклі заняты народны артыст Беларусі Аляксандр Ткачонак, Руслан Чарнецкі, Ягор Ляшок, Валерый Шушкевіч і іншыя. Містычны дэтэктыў па легендарным творы Фёдара Дастаеўскага рыхтуюць тут. Мастацкім кіраўніком спектакля выступаю я, а вось у ролі рэжысёра-пастаноўшчыка ўпершыню ўбачым народную артыстку Беларусі Вольгу Клебановіч.

Наступнай плануецца тут пастаноўка «Графа Монтэ-Крыста». Зараз ужо рыхтуюцца дэкарацыі. Хутка пачнецца пашыў касцюмаў. Так і працуем: завяршаем адзін праект і бяромся за іншы. Для дзіцячай аўдыторыі рыхтуем «Казку пра цара Салтана». Яе будзе ставіць мой вучань Дэвід Разумаў. Я даўно хацеў, каб у нашым рэпертуары з'явіўся Пушкін. Бо гэта той аўтар, творы якога з дзяцінства закладваюць добрыя ісціны зразумелай мовай. І калі ўсё атрымаецца, то ў наступным годзе ў нас з'явіцца такі спектакль.

— У адным з інтэрв'ю вы сказалі, што трактоўка класікі на свой манер не ўсім удаецца. Калі казаць пра «Братоў Карамазавых» — якога чакаць прачытання?

— Любы мастак спрабуе зрабіць класіку сучаснай, і зусім хутка зможаце ўбачыць, як гэта атрымалася ў нашай новай пастаноўцы. На мой погляд, класіку патрэбна рабіць актуальнай, але такім чынам, каб гэта не перашкаджала гледачу ўспрымаць аўтара твора. Я неяк бачыў спектакль па Астроўскаму, дзе на сцэне людзі хадзілі ў спартыўным трыко з лампасамі, але размаўлялі мовай класіка. І гэта глядзелася неарганічна. Ты ў зале не верыш убачанаму на сцэне. Тут альбо рэдактарскі тэкст трэба мяняць, альбо канцэпцыю рабіць іншай.

Візуальны рад, які мы даём са сцэны аўдыторыі, і аўтарскі тэкст павінны быць сугучнымі. А калі гэтага не адбываецца, то пытанне: ці варта так рабіць? Зразумела, творчага пошуку і спроб у тэатры ніхто не адмяняў. Але глядач павінен разумець, чаму яму паказваюць тыя ці іншыя рашэнні. Калі гэта робіцца проста, каб прадэманстраваць, што ты такі авангардыст і можаш зрабіць твор сучасным, то не варта. Класіка і без нас была і будзе жыць.

— Ці папоўнілася трупа тэатра новымі людзьмі? І якую прастору для творчасці прапаноўваеце маладым?

— Да нас прыйшлі Аляксандр Душачкін, Кірыл Нікіцін, Аляксандр Гіранок. Таксама з гэтага года залічаны ў трупу чацвёра маіх студэнтаў, сярод якіх Дэвід Разумаў, Ягор Ляшоў, Віталіна Бідзюк (яны, дарэчы, занятыя ў «Братах Карамазавых»). Зараз маладым трэба ўліцца ў калектыў. Будуць змагацца за месца ў трупе і за сваю індывідуальнасць.

І маладыя артысты павінны быць нацэленыя не на тое, што вось атрымаюць галоўную ролю і ўзляцяць, бо так можна як узвысіцца, так і нізка ўпасці. Галоўная задача тут, каб маладыя артысты спасцігалі сутнасць прафесіі. Тым больш што цяпер вельмі няпросты час, калі ўсюды мы чуем размовы пра грошы і тое, як іх зарабіць. Але ж у пагоні за багаццем можна згубіць самае важнае. Акцёрская прафесія не церпіць мітусні, ёй патрэбны ўдумлівае і засяроджанае паглыбленне ў сутнасць персанажа, эпохі. І калі нашы маладыя акцёры навучацца так працаваць, то, перакананы, іх чакае вялікі творчы шлях. Калі ж будуць бегаць па здымках і толькі зрэдку забягаць у тэатр, то дарэмна растрацяць сябе. Хаця я іх разумею, нават успамінаю свае першыя рэжысёрскія работы, якімі яны гучнымі былі. Малады акцёр ці рэжысёр заўсёды імкнуцца сігналізаваць: «Глядзіце, я прыйшоў!», аднак важна, каб гэтае самавыяўленне не забівала сэнс самога твора. Варта разумець, дзе менавіта прафесія. Асабліва цяпер, калі ідзе падмена каштоўнасцяў і любы чалавек у інтэрнэце адчувае сябе артыстам. І можа скласціся ўражанне, што не трэба і ніякіх намаганняў, ніякай вучобы. Узровень прафесіяналізму памылкова мераецца колькасцю хайпу, — чым яго больш, тым больш ты папулярны. У маладых людзей часам гэтыя з'явы адбіваюць жаданне спасцігаць глыбіні прафесіі, але ж без гэтага нікуды не дойдзеш.

— Сыход такіх майстроў сцэны, як Барыс Луцэнка, Бэла Масумян як перажываецца ў калектыве?

— Тэатр — жывы арганізм, дзе людзі прыходзяць і сыходзяць, а ён працягвае жыць. Калі сыходзяць такія мэтры, то шкадуем і гаворым пра тое, быццам вось у іх часы ўсё было па-іншаму. Разам з тым з аглядкай на іх хочацца трымаць марку. Хаця паняцце велічыні асобы вельмі ўтылітарнае. І вялікіх людзей пры жыцці часам не заўважаюць, крытыкуюць, а вось калі тыя паміраюць, то адразу становяцца нацыянальным здабыткам! Гэта як у прымаўцы: што маем, не беражом, а згубіўшы, плачам.

— Хочацца спытаць у вас яшчэ пра публіку, якая прыходзіць сёння ў тэатр. Што можна сказаць пра культуру сучаснай аўдыторыі?

— Зараз адбываецца своеасаблівая «перацяжка» чалавека. У грамадстве пануе ўсёдазволенасць, якая мяняе людзей. З'яўляюцца новыя тэхналогіі, новыя магчымасці, і гэтым пачынаюць карыстацца, але забываюць аб простых этычных момантах. Я вось заўважыў, што ў нас у крамах большасць наведвальнікаў, калі заходзіць, не прапускае тых, хто хоча выйсці. Але ж правілы этыкету ніхто не адмяняў. Тут не маюць значэння пол, узрост ці яшчэ нешта, проста тыя, хто выходзіць, вызваляюць месца для людзей, якія толькі прыйшлі. У нас жа ідуць напралом. Тое самае і ў тэатры. Мы не можам нікога перавыхоўваць. Але калі чалавек прыходзіць на спектакль і пачынае карыстацца мабільным тэлефонам, то перашкаджае іншым адпачываць і сам пазбаўляе сябе задавальнення ад прагляду. Я, напрыклад, калі іду ў тэатр і нават на рэпетыцыю, не бяру з сабой мабільны. Праўда, да нас у асноўным прыходзіць разумная і выхаваная публіка, якая любіць тэатр. І, відаць, усё больш з'яўляецца ў людзей разумення, што нейкія рэчы не да месца тут. Ёсць прытча адна, калі вучань прасіў у настаўніка дапамагчы яму спасцігнуць дао. Той у сваю чаргу запрасіў яго паесці. Сядзяць яны, а вучань не супакойваецца: навучы і ўсё тут. Тады настаўнік кажа: «Калі я ем, то толькі ем!»... А мы ж часам трацім жыццё на тое, каб зрабіць усё і адразу, а ў выніку нічога не паспяваем. Лепш сканцэнтравацца, дасягнуць мэты, а потым рушыць далей.

Алена ДРАПКО

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

У разгары сезон журавін. Менавіта цяпер самы час назапасіць гэтых ягад на доўгі перыяд халадоў і прастуд.

Грамадства

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Янка Купала дакладна чуў беларускія калыханкі ад сваёй маці, Бянігны Іванаўны, лежачы ў калысцы ў Вязынцы.

Грамадства

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Банда рабаўнікоў «трапілася» дзякуючы адбіткам спецыяльнай прылады.

Грамадства

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Экспедыцыю ў Малінаўку арганізаваў навуковы супрацоўнік музея гісторыі Магілёва ветэран пошукавага руху Пётр Хаванскі.