Вы тут

На Уладзівасток… са свіннёй. Гісторыі з жыцця


Я спярша не паверыў ў такое. Дзе мы, а дзе Уладзівасток! Уявіць цяжка. Аднак усё ж праз некалькі дзён звязаўся па скайпе са сваяком, які жыве ў Кіеве, каб удакладніць адну дэталь — а ў які час гэта было? Васіль Антонавіч Касакоў (таксама гутленец, як і я, а мой дзед Якаў і ягоная баба Прося — родныя брат і сястра) мае вучоную ступень кандыдата навук, капітан першага рангу ў адстаўцы, трымае пад горадам дачу, таму пакінуў у скайпе просьбу: будзе магчымасць — звяжыся са мной. Чакаў нядоўга. Нядаўна ён заглянуў па сваіх неадкладных справах у Кіеў, і мы пагаманілі. Я папрасіў яго яшчэ раз расказаць мне пра тое, як мужык з суседняй, нашай беларускай, вёскі вазіў ва Уладзівасток парасят прадаваць. Спадзяваўся, што сваяк усміхнецца і прызнаецца: ды я пажартаваў, прабач. Аднак не тое было, ад ранейшых слоў ён не адмовіўся, а толькі распавёў усё яшчэ больш падрабязна. І на заканчэнне нашай размовы падкрэсліў не без гонару: «Вось такія людзі жылі ў нашых мясцінах!»


Фота: pixabay.com

Што ж, хвала таму мужыку. Канешне, у сярэдзіне пяцідзясятых гадоў мінулага стагоддя, калі гэта адбылося, усё было значна прасцей, чым значна раней, у тыя часы, калі капітан Нявельскі амаль тры месяцы дабіраўся з Далёкага Усходу ў Санкт-Пецярбург, каб толькі дакласці цару аб праробленай рабоце: з'явілася чыгунка. І ўсё ж, і ўсё ж... Дадумацца ж, каб везці прадаваць парасят з Беларусі ва Уладзівасток — на другі край свету. Аднак такі чалавек знайшоўся. Хутчэй за ўсё яму хтосьці падказаў, што там у вялікай цане парсючкі. «Вось там бы ты разбагацеў! А што ў вас за парсючкоў-сасункоў возьмеш? Капейкі!» Лёгка сказаць, а як ажыццявіць такую задумку? Ды гэта ўсё наогул было больш падобна на фантастыку. Аднак наш герой за такую ідэю зачапіўся, як кажуць, галавой і сэрцам. Доўга ён выношваў яе ці не, сказаць цяжка, аднак ён усё прадугледзеў да драбніц. Узяў на аловак, колькі дзён зойме дарога ў таварняку. Гэта — раз. Ну, а па-другое, парасят малых везці ў такую далёкую дарогу — гэта, пагадзіцеся, несур'ёзна. І тады ён разлічвае, колькі месяцаў свінаматка выношвае парасят, і дамаўляецца з чыгункай, каб у таварняку, які ідзе за грузам амаль паражняком да Уладзівастока, яму выдзелілі куток. Яму, прабачце, і свінні. Вось з ёй, свіннёй, знаходлівы і адважны гандляр-падарожнік кіруе на ўзбярэжжа Ціхага акіяна. Корміць, поіць, прыбірае... і ад няма чаго рабіць, мусіць жа, пачэсвае брушка свінаматкі, каб тая асабліва не хвалявалася, ехала спакойна і лішні раз не рохкала.

І прыязджае туды якраз у той час, калі свінаматцы пара прыносіць прыплод. Прадае парасят, а іх магло быць і да шаснаццаці. Магчыма, расчуліўся да слёз, калі развітваўся і са свінаматкай. Не везці ж яе назад. Грошы зашывае ў світку і вяртаецца дадому.

Мабыць, яшчэ і пахваліўся землякам, што і грошай зарабіў, і свет пабачыў...

А ноч навошта?

Іван Сяргеевіч, герой майго апавядання «Свой», жыве адзін не толькі ў хаце, але і ва ўсёй вёсцы. Іншы раз пытаюся ў яго сына, як там бацька, і чую ў адказ: трымаецца. Пад гэтым разумею: сам сябе даглядае, як толькі можа чалавек ягонага веку — пад дзевяноста яму. Але ні за што не пагаджаецца перабрацца да сына ў суседнюю вёску. Адмахваецца: «Ат!» І адварочвае нават голаў: адстаньце ад мяне. Хоць сын і нявестка ставяцца да старога спагадліва, і пакуль не прадалі легкавушку, наведваліся да Івана Сяргеевіча ці не штодня. А так больш па мабільніку сёння падтрымліваюць сувязь.

Надоечы пайшоў стары да свайго калодзежа па ваду. Ды не з вядром патупаў, а з пластмасавым слоікам. Вырашыў наліць у яго кружкай з вядра вады, нават лейку ўзяў, аднак канфуз атрымаўся: упусціў слоік у калодзеж. А як дастаць — не выходзіць: падчэпіць вядром, а пакуль цягне яго, слоік, пакалыхваючыся на хвальках у вядры, у рэшце выплёскваецца. Разоў колькі чапляў слоік, цягнуў, і не атрымалася: тое ж самае.

Як жа быць? Слоік той не замінае чэрпаць у калодзежы ваду, аднак стары разважаў так: усё ж слоік той хімія, і калі доўга будзе плаваць там, яшчэ, чаго добрага, шкоды наробіць нямала. А ваду ж піць яму!

Сёння ранкам Іван Сяргеевіч патэлефанаваў сыну:

— Дастаў, нарэшце, слоік! Дастаў, каб яму няладна было! Ляжу, а не спіцца: увесь час думаю, як яго падняць з калодзежа. І дадумаўся, няго ж, галава яшчэ петрыць. Адчапіў вядро, а замест яго прывязаў новенькую карзіну, з першага разу і выцягнуў. Вада ж з карзіны свішча ва ўсе бакі, а слоік тым часам апускаецца і апускаецца на яе дно. Ідзі сюды, галубчык! Як ён будзе супраціўляцца мне? Якім чынам? Ты ўсё зразумеў, сын?

А калі паклаў мабільнік на стол, заявіў сам сабе:

— А ноч навошта? Каб яна не была такой доўгай, магчыма і не даўмеўся б... Так што ноч мяне выручыла... Хоць багата разоў і праклінаў яе, што доўга цягнецца...

Далёка, хоць і блізка

Карп Хвядосавіч запомніўся мне шмат чым. Ён мог у нашай вясковай краме, будучы на добрым падпітку, парваць пук грошай (чамусьці запомніліся купюры па тры рублі) і ў знак пратэсту, што яму не прадавалі бутэльку гарэлкі, бо на сёння, маўляў, хопіць табе піць, тыя ж парваныя грошы кінуць — з адцяжкай рукі — у прадаўца. Ці не яго выхадку стваральнікі карціны «Іван Васільевіч мяняе прафесію» падгледзелі, калі герой Юрыя Якаўлева энергічна, нібы з прашчы, шпурляе шматкі паперы ў твар героя Уладзіміра Этуша. А калі сур'ёзна, то як спісана!

Пражыў Карп Хвядосавіч шмат гадоў. Колькі — дакладна не скажу, аднак факт застаецца фактам: ён пахаваў старэйшага сына, якому было семдзесят. Хоць задоўга да гэтага збіраўся і сам пакінуць гэты свет. Было як. Ляжаў ён у Журавіцкай бальніцы, а калі выпісваўся, доктар Сафонаў шапнуў на вуха жонцы: «Надзеі мала. Але паспрабуйце ставіць чыгун на чыгун, давайце хвораму патрохі...»

Вярнуўшыся з бальніцы, Карп Хвядосавіч ляжаў на печы — чакаў свайго канца. Суседзі і сваякі, нібы між іншым, прыходзілі развітвацца. Хворы нават не глядзеў і на ежу. А тут неяк успомніла жонка пра параду доктара і... выгнала самагон. Паднесла яму лыжачку, потым другую... Глядзіць, павесялеў быццам мужанёк, ажывіўся, есці просіць. А потым і зусім з печы злез. І — верыце? — пражыў яшчэ дваццаць гадоў!

А калі старая з касой і насамрэч завітала да хворага, ён глыбока ўздыхнуў і ледзьве не вылаяўся:

— Прамашку даў. Дараваць сабе не магу.

— Што яшчэ? — занепакоілася жонка.

— Дзе толькі ў вайну не быў! І ў Польшчы, і ў Венгрыі, а пасля і вугаль здабываў у Данбасе. А вось у Драгунску — не атрымалася пабываць. Сусед называецца! Якія чатыры кіламетры ўсяго да таго Драгунску, а ніводнага разу там не паказаўся. Ажно сорамна. Ну, што скажаш мне на гэта? Трэба каго з сыноў папрасіць, каб звазілі хоць цяпер. Далёка аказаўся Драгунск, хоць і блізка... Эх, ма!..

Так і не пабываў у суседняй вёсцы Карп Хвядосавіч. Не паспеў.

Іграй, баян

Калі яшчэ быў Павел Сідаравіч маладым хлопцам, набыў ён баян «Світанак», самы танны па тым часе і просты, бо дужа карцела на ім навучыцца іграць. Спаў і бачыў сябе баяністам. Нават уяўляў, як іграе ў мясцовым клубе, а хлопцы і дзяўчаты кружаць у віхуры вальса. Вальс «Дунайскія хвалі» Павел усё ж агораў. А потым як засунуў музычны інструмент пад ложак, так і праляжаў ён там шмат гадоў. Не да яго было. Жыццё закруціла. Здаралася, што і пакідаў вёску надоўга, на заробкі ездзіў на Поўнач. Адтуль прывёз жонку, яна не пагадзілася жыць у вёсцы, перабраліся ў Гомель. Жылі ў інтэрнаце, асвойвалі рабочыя прафесіі. Музыка адышла на другі план. Калі не на трэці.

Павел Сідаравіч баян прывёз у горад, калі толькі атрымаў тут трохпакаёвую кватэру. Падраслі два сыны. Можа, спадзяваўся, яны хоць звернуць на баян увагу. Аднак інструмент сыноў зусім не зацікавіў.

А год колькі назад брат патэлефанаваў з Мінску, пахваліўся, што ягоная дачка падалася вучыцца ў музычнае вучылішча.

— Дык хай возьме мой баян! — прапанаваў Павел Сідаравіч.

— А гэта ідэя! — узрадаваўся брат. — Я і забыўся, што ён у цябе ёсць!

Брат на другі ж дзень прыехаў і забраў музычны інструмент. А неяк патэлефанаваў і сказаў:

— Слухай!

Іграла яго дачка Таня. Добра грала. Адчувалася, што баян, нарэшце, знайшоў свайго гаспадара. Ад чаго ў Паўла Сідаравіча бліснулі ў вачах слязінкі самоты і радасці...

«Сядзеў бы ў рэстаране...»

Калі прыязджаў да бацькоў у вёску Міхась, то доўга без справы не сядзеў. Знаходзілася для ягоных рук праца. А ўвечары, натомленыя і шчаслівыя, сядалі за стол, сілкаваліся і гаманілі пра жыццё. Сын хваліўся, што на заводзе яго цэняць, атрымлівае добрую зарплату.

Дзеці, малыя Ірачка і Стасік, ходзяць пакуль у дзіцячы садок, там жа працуе нянечкай і ягоная жонка Каця. У садок уладкавалася толькі таму, каб быць бліжэй да сваіх дзетак, а як толькі яны падрастуць, вернецца ў бібліятэку. Кватэру ж вы бачылі, прыязджалі на наваселле. Двухпакаёвая. Нічога, што яшчэ доўга выплачваць крэдыт, аднак свой дах
над галавой многае значыць. Адным словам, жыццём Міхась задаволены. Родным, вядома ж,
прыемна.

Бацька слухае Міхася, ківае-пагаджаецца, а потым уздыхае, глядзіць на сына і пытае:

— Ведаеш, аб чым я шкадую?

— Не.

— Мне прапаноўвалі ў арміі на зверхтэрміновую застацца. Дурань быў — не пагадзіўся. Цяпер сядзеў бы ў рэстаране...

А Міхась не хавае лагодную ўсмешку і прыгадвае, колькі разоў за дзесяць гадоў гарадскога жыцця ён сядзеў у тым рэстаране. Адзін. І тое на сваім вяселлі. Аднак бацьку нічога не сказаў. Нельга ж забараніць чалавеку думаць пра прыгожае жыццё...

Зорачка

Глядзеў на тэлеканале «Культура» перадачу «Кадры жыцця», якая была прысвечана заслужанаму артысту Беларусі, выкладчыку тэатральна-мастацкай акадэміі Уладзіміру Андрэевічу Мішчанчуку. Прыліп да экрана яшчэ і таму, што добра ведаю гэтага творцу. Некалькі разоў я прымаў удзел у фестывалі беларускай драматургіі, які ладзіўся ў Бабруйску, і на працягу тыдня мы разам глядзелі адны і тыя ж спектаклі, а потым было абмеркаванне, на якіх Уладзімір Андрэевіч выказваў заўсёды слушныя думкі і прапановы. Наогул чалаве ён прыгожы не толькі з твару, а, як пазней я адчуў па стасунках з ім, і душой.

«Кадры жыццця» прагледзеў на адным дыханні. А на экране прамільгнулі кадры не толькі з кінакарцін, у якіх здымаўся герой перадачы, але і з тэатральных спектакляў, дзе ён выконваў толькі галоўныя ролі. Выконваў таленавіта. Ды і на пытанні вядучага адказваў — слухай і вучыся!

Крануў мяне і аповед Уладзіміра Андрэевіча пра сваё дзяцінства і маленства. Яго бацька вярнуўся з вайны ў шынялі, які акуратна вісеў у сенцах, і маці з яго здзімала пылінкі. А калі хлопчыку наспеў час ісці ў школу, яна пашыла яму сумку — для кніг і сшыткаў, вядома ж, і для кусяля хлеба. Ды вось бяда — няма хоць бы якога гузіка, каб сумку можна было зашпіліць. І тады яна набралася смеласці і папрасіла ў бацькі гузік ад шыняля. Атрымала, хоць і пасля пэўных ваганняў, дазвол: адразай, так і быць.

— Як жа я хадзіў горда па вясковай вуліцы з той сумкай на плячы! — узгадаў Уладзімір Андрэевіч. — Мне здавалася, што ўсе людзі толькі і глядзяць на гузік-зорачку, а яна так ярка ззяе, што святлей, здаецца, стала навакол.

Вытрымаўшы пазу, Уладзімір Андрэевіч дапоўніў успамін:

— Тая зорачка ўвесь мой жыццёвы шлях асвятляла. І сёння асвятляе... Дзякуй ёй...

Васіль ТКАЧОЎ

Выбар рэдакцыі

Жыллё

Арэндная стаўка на здымнае жыллё працягвае зніжацца

Арэндная стаўка на здымнае жыллё працягвае зніжацца

Свежасць раёна, кватэры з новай планіроўкай — гэтыя фактары сёння маюць ключавое значэнне.

Адукацыя

У фокусе — прафесійная адукацыя

У фокусе — прафесійная адукацыя

Кіраўнікі адукацыйных ведамстваў упэўнены, што супрацоўніцтва ў сферы адукацыі з’яўляецца важным фактарам для ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця дзвюх краін.

Грамадства

«Шэрая» зарплата — сумныя вынікі

«Шэрая» зарплата — сумныя вынікі

Што губляюць работнік і дзяржава?