Вы тут

Аляксандр Крамко: Пазбавіць музыкі раўназначна смерці


Музыкальнасць яго натуры праяўляецца ва ўсім: у дырыжыраванні, у аранжыроўцы, у ігры на інструментах, у выкладанні студэнтам і нават у адпачынку, калі ён не-не ды дакранецца да інструмента, каб зайграць. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь, дырыжор, прафесар, кавалер ордэна Францыска Скарыны (2013), ордэна Пашаны (2017) Аляксандр Крамко 24 снежня адзначыць свой 60-гадовы юбілей, а напярэдадні адбудзецца святочны канцэрт з гэтай нагоды. Адорваць шчырасцю і адкрытасцю — душэўная патрэба Аляксандра Крамко, музыканта, чый творчы шлях надзвычай цікавы. Пра любоў да музыкі і тонкасці ў творчасці — наша гутарка.


— Аляксандр Яўгенавіч, да вашага юбілею 17 снежня ў філармоніі прайшоў канцэрт. Калі з вамі на сцэне стаяць вядомыя выканаўцы, а вы дырыжыруеце аркестрам, душа спявае?

— Калісьці Нэлі Захараўна Багуслаўская пасля канцэрта падышла да мяне і сказала: «Сашачка, ты ж усе песні спяваеш, усе на памяць ведаеш!» Сапраўды, у мяне гэта атрымліваецца натуральна. Мне ж партытура патрэбна толькі на рэпетыцыі... Навошта ў яе глядзець?! Музыка павінна гучаць унутры — і тады ўсё атрымаецца. На творчым вечары ў гонар Юрыя Семянякі Нэлі Захараўна спявала песню «Люблю цябе, Белая, Белая Русь», на 70-годдзі Ігара Лучанка разам з Ізмаілам Львовічам — «Рыжую восень». Так мы і пазнаёміліся, потым неяк дамовіліся пра іншы канцэрт. Ізмаілу Львовічу вельмі спадабаўся аркестр і мой ансамбль. Многія эстраднікі, напрыклад, Ігар Карнялюк, Іосіф Кабзон, рок-група «Сузор’е», спярша думалі, што народны аркестр — гэта полька, але, прыехаўшы, здзіўляліся неверагоднаму багаццю гуку! Уражваліся і ўлюбляліся. Помню, Анатоль Ярмоленка, даўно ўжо, яшчэ з Алесяй прыйшлі і разгубіліся: столькі гукаў, перапляценняў, падгалоскаў... Тое ж было і з Аляксандрам Ціхановічам, калі прыходзілі з Ядвігай Паплаўскай. Я рабіў канцэрты на 40-годдзе «Песняроў». Таксама ўжо каторы год, 12 студзеня, праводзім канцэрты памяці Уладзіміра Мулявіна. Сёлета павінен прыехаць Пётр Ялфімаў (ён выкладае ў Гнесінцы ў Маскве).

— На вашых выступленнях заўсёды жывы гук?

— Абавязкова. На сцэне 45 музыкантаў нашага калектыву: цымбальная група (1-я, 2-я цымбалы), альты, тэнары, духавая група, баяны, ударныя. Яшчэ выкарыстоўваем у эстрадных праграмах фартэпіяна, сінтэзатар, але можам і без іх, бо ў чым унікальнасць аркестра? Калі іграць сімфанічную музыку, яна павінна гучаць у арыгінале. Той жа Чайкоўскі, Моцарт як мыслілі: тут тэмбральна габой, тут — кларнет, тут — скрыпка, тут — віяланчэль. Гэта значыць, ёсць эталон гучання.

А пры любым пералажэнні гучаць будзе горш. Ну, польку Штрауса сыграць — яшчэ куды ні йшло. Але калі віяланчэль замяняюць цымбаламі... У цымбалаў жа іншы моцны бок. Такім чынам, у сімфанічнай музыкі павінна быць эталоннае гучанне, а любое пералажэнне — рызыка сказіць. Іншая справа — эстрадная папулярная музыка, джазавая: напісаў мелодыю, а для якога аркестра аранжыруеш — выбірай. І тут я ўжо не пералажэнне раблю, бо няма куды дзецца, а наўмысна ўзвышаю кожны інструмент. Калі цымбалы — высвечваю іх моцны бок: перазвоннасць, піцэката, трэмала...

— А адкуль ведаеце моцны бок кожнага інструмента?

— Я ж аранжыроўшчык з дзяцінства. З двух гадоў мяне немагчыма было адагнаць ад радыёлы. Калі мае бацькі пажаніліся, маці з зарплаты то лыжку купляла, то відэлец, патэльню, а бацька перш-наперш набыў радыёлу. І яна стала для мяне магнітам. Помню, у сям’і перамешвалі канверты з пласцінкамі і прасілі: «Сашка, пастаў гэтую песню». Чытаць жа яшчэ я не ўмеў, а як знаходзіў патрэбную? Бачачы гэта, бабуля з дзядулем у чатыры гады мне падарылі маленькі акардэон. І я ўжо іграў на ім. У маім родзе дзяды рабілі скрыпкі. І на сцяне дома ў мяне дагэтуль вісяць работы дзеда. У мяне шмат братоў, якія працуюць у музычных школах. Бацька іграў на гармоніку, яшчэ — на акардэоне, гітары. Ні адно застолле не абыходзілася без песні. Як з чатырох гадоў асвоіў акардэон, праз тыдзень ужо іграў усё, падбіраў. Гэта ад прыроды дадзена. У шэсць гадоў мне купілі трохчацвяртны акардэон, але спярша не мог яго цягаць: я быў маленькі, худзенькі. Станавіўся на каленях на ложку, дарослыя расцягвалі, а я іграў. Калі ж нікога з дарослых не было, да акардэона толькі падыходзіў, бо падняць не мог. Потым ужо, калі здолеў трымаць сам, было такое шчасце: ні ад кога не залежу.

Будучы маэстра са сваім першым інструментам.

— Няўжо былі так апантаны інструментам? Мяне, напрыклад, за баян садзіцца прымушалі...

— Што вы! Мама мяне ад акардэона адганяла, а яшчэ — ад кніг. У пяць гадоў я быў запісаны ў бібліятэку.

Да школы перачытаў «Дуброўскага», «Маладую гвардыю», «Вайну і мір»... Хай не ўсё разумеў, затое мае сачыненні заўсёды пасылалі на выстаўку. Таксама мяне прыцягвалі лес, грыбы, рэчка, возера Стоўбцаў.

— На вашай старонцы ў «Фэйсбуку» шмат фатаграфій прыгожых краявідаў... Музыкальнасць, прырода і творчасць неяк звязаны?

— Не скажу, што гэта проста: маўляў, паглядзеў на поле, лес, уразіўся прыродай, і — о! — сеў пісаць. Не, гэта толькі ў тэорыі: чымсьці ўразіўся — і кінуўся тварыць. Насамрэч усё трэба вынасіць. Але, бывае, штосьці нараджаецца імгненна. Вось, напрыклад, у мяне ёсць элегія «Заўсёды са мною», якую прысвяціў жонцы. Лета. Яна яшчэ спала. Праз штору праменьчык прабіваўся — і пачало гучаць. Я пайшоў кудысьці — працягвала гучаць. Запісаў. Яшчэ падобная сітуацыя: калі нарадзілася старэйшая дачка Насця, іду, а ў мяне мелодыя гучыць. Гучыць і ўсё. Не звярнуў увагі. Вечарам перастала. Назаўтра — зноў. Запісаў. Цяпер гэта элегія «Настачка», якую іграюць мае студэнты, ды і не толькі мае, на конкурсах. Нават не толькі на дудцы (для якой зрабіў), але і на габоі, і на трубе, і на кларнеце. Такім чынам, прырода садзейнічае — можна і праз год-два штосьці ўспомніць: спалучэнне ценяў, павуцінкі, каласка з расінкай. Як мой твор «Росныя хвалі». Я жыву ў Малінаўцы, праз кальцавую перайшоў — і лес. Гуляю, збіраю грыбы.

І вось іду па гэтым лесе а палове пятай раніцы — проста як пакрывала гэтыя кропелькі на травінках і павуціне. Цудоўна! Я і фатаграфую, вядома. І вяртаюся ў дзяцінства. Акрамя акардэона, мяне прыцягвалі і іншыя інструменты. Не без сціпласці скажу, што перайграў на ўсіх. Ну, тая самая домра: рэ, ля мі — узяў строй і іграй! (бярэ і паказвае). Рускія народныя аркестры ж былі паўсюль. І на домрах, і на балалайках я іграў.

— Можна было не вучыцца з вашым спрытам самавуцтва!

— У культасветвучылішча, што было каля плошчы Свабоды па вул. Інтэрнацыянальнай, насупраць кінатэатра «Перамога», прыходзілі часам мясцовыя, прасілі: на вяселле патрэбен клавішнік ці іншы які музыкант. Я заўсёды згаджаўся.

А аднойчы быў патрэбен саксафаніст, запрасілі ў аўторак, а іграць — у суботу. Я саксафон толькі здаля бачыў, але ведаў, што ў выкладчыка Казючыца ляжаць тэнар і альт, а духавога аддзялення ў культасвеце не было. Я падышоў: «Васіль Ігнацьевіч, дайце саксафончык». — «Ну на». І я сам разабраўся. Калі закрыты ўсе клапаны — на любым духавым інструменце — гэта самы вялікі стоўп паветра, самы нізкі гук, рэгулюецца ён клапанамі. Укарочваецца слой паветра — і павышаецца гук. У суботу я ўжо іграў на халтуры. І танальнасць для мяне не ўяўляла складанасці, галоўнае — аплікатура.

— Кажуць, займаецца той, хто іграць не ўмее. Гэта дакладна пра вас!

— Ёсць шчасліўчыкі, каго матухна прырода ўзнагародзіла. У мяне ж уся радня музыкальная. Дзед Саша расказваў: «Так хацелася іграць на скрыпцы, ды... яна ж як карова каштавала. І пачаў рабіць сам, спачатку з адной струной». І атрымалася — нават на вяселлях іграў. Купіць інструмент тады было немагчыма. Раней жа плацілі за працадні ў калгасе.

— Ці ўяўляеце сябе па-за музыкай?

— Калі пазбавіць мяне музыкі — гэта раўназначна смерці. Я, напрыклад, не люблю адпачынак і шмат выхадных. Бывае, што канцэртаў няма, аранжыровак рабіць не трэба і збоку ніхто не заказвае. А іншы раз як наваліцца: і з Масквы заказваюць, і з Францыі, і тут у аркестры трэба, і ва ўніверсітэце. І думаеш адпачыць. Ды пасля 8 ужо не спіцца. Стрымліваю сябе: «Так, нічога рабіць не буду». Але не заўважаю, як на чымсьці пачынаю найграваць альбо штосьці запісваць. І што значыць адпачываць? Вось на рыбалку, у грыбы — адпачынак. Пакупацца.

Я моры аб’ездзіў: і Адрыятычнае, і Цірэнцкае, і Балтыйскае. На беразе Індыйскага акіяна, на востраве Рэюньён, жыў 1,5 месяца, калі ездзіў з «Маладой Беларуссю» — былым сімфанічным аркестрам кансерваторыі.

— А які вы дырыжор?

— Яўна не той, які мастацкай гімнастыкай займаецца: аркестр сам па сабе іграе, а дырыжор аж лётае. Чаго ты? Пачакай! Адкуль гэта пайшло, не ведаю. Не партытура ў галаве павінна быць, а музыка, і каб спявалася. А як і што рабіць, народзіцца ўжо само па сабе. Не ўсімі ж музычнымі тэрмінамі можна адлюстраваць пачуцці. Скажы легата, стаката — выканаюць механічна. Бывае, прыходзіш, і сёння не гучыць. Ты будзеш у іх «форту, піяну, крэшчэнду» прасіць, і яны табе будуць гэта іграць, але адчуваеш: не тое. Лепш тады адпусціць. Прыдуць праз дзень-два і ўсё зробяць. Як робім новы твор? Раз прайгралі — нічога не кажу, яшчэ разок — і адкладаем. Назаўтра прайгралі — адклалі. Вось калі ўжо тэкст будзе, тады можна парцыённа і фарбы. А бывае, нічога гаварыць не трэба. Іграецца добра: адчулі. Нават калі паўгрупы адчула правільна, то астатняя палова падцягнецца. Таму не трэба прыдумляць нічога штучнага. Гэта біцэпсы можна качаць, а тут — зусім іншае. Часам бываюць форс-мажорныя абставіны: раз — узнік канцэрт, а мы не ігралі даўно, але на выступленні ўсё аказваецца добра і нават лепш, чым было на пяці рэпетыцыях.

— У вас столькі амплуа: і аранжыруеце, і дырыжыруеце, і сачыняеце, і кіруеце сваім ансамблем...

— Ансамбль стварыўся ўнутры аркестра І. Жыновіча. Я прыйшоў у 1986-м і тады ўжо збіраў розныя малыя саставы: і тры, і пяць, і сем чалавек. Першы канцэрт адбыўся 14 лістапада 2005 года. Пасля гэтага я зразумеў, што трэба дадаць тры чалавекі. Чаму? Вось ёсць квартэт, дзе дзве домры, кантрабас і баян. І іграюць яны ўсю музыку, розную, сусветную. Але толькі адлюстроўваюць мелодыю. А мне захацелася, каб гэтыя мае дзесяць чалавек маглі ўвасобіць любую вялікую партытуру, але малымі сіламі. Некаторыя здзіўляюцца: навошта мне 5 цымбалаў. Я кажу, што шчыльнасці гучання не будзе. Іншая справа — калі ёсць аснова: тры прымы, два альты, бас-гітара ды яшчэ адзін баян, флейта, кларнет і ўдарная ўстаноўка — і ўжо тады рабі што хочаш.

— Як вы пішаце музыку?

— Аднойчы гэтым зацікавілася і тэлебачанне. Я сядаю ў крэсла, бяру дыпламат. Яны: «Як? А мы думалі, вы за фартэпіяна сядзеце!» — «Не, — кажу, — я без усякіх інструментаў». Як складаю? Не думаю бесперастанна дзень-два, а ў метро сеў — і да Малінаўкі ў мяне ўжо нарадзілася. Калі саспее ўнутры, паўдня — і партытура гатова. Напісаныя рукой партытуры для мяне жывыя, а на камп’ютары мёртвыя.

Я валодаю прафесійным відэарэдактарам, манцірую фільмы. Але на гэта пайшло дзесяць гадоў. Усе тонкасці асвойваюцца паступова. Узнавіў песняроўскія партытуры: пасля Мулявіна ж ні адной ноты не засталося. Ён прыходзіў, мог на паперы галасы накідаць, наспяваць Кашапараву, Барткевічу, папера згубіцца, і ўсё. Бывала, партыі перадавалі, хтосьці сыходзіў. Так ні адной партытуры не засталося. Для мяне ўсё пачалося з рок-оперы «Гусляр»: рэканструіраваў партытуру па запісе. Гэта былі мае самыя вялікія дыктанты (смяецца). Вось «Песня пра долю» — гадзіна музыкі: чатыры дні я здымаў, тры — партытуру пісаў. Калі Карнялюк (ён і музыкальную школу, і вучылішча заканчваў у Брэсце) прыязджаў да нас першы раз, тады яшчэ быў жывы Міхаіл Солапаў. А Ігар вучыўся, калі Солапаў узначальваў Брэсцкае музычнае вучылішча. І вось прыехаў на яго 95-годдзе. Я вырашыў зрабіць з «Майстра і Маргарыты» Карнелюка чатыры нумары. Дык Ігар дзівіўся: «Як?! Я ж не выдаваў ноты!» Не мог зразумець, як мне ўдалося дакладна запісаць яго музыку. Я, дарэчы, ноты магу не запісваць, яны ў мяне ў галаве круцяцца.

— А калі забудуцца?

— Значыць, яны не вартыя таго. Тое, што патрэбна, застанецца. Партытуры адразу пішу на чыставік гелевай ручкай, нічога не выпраўляючы.

Гутарыла Наталля СВЯТЛОВА

Фота з асабістага архіва Аляксандра Крамко

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

У БДУ 82 % залічаных на першы курс набралі 300 балаў і больш.

Калейдаскоп

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму.