Вы тут

Мастацтва — у масы. Як сёння змяняюцца музеі, каб мы ў іх хадзілі


Ці даўно вы апошні раз былі ў музеі? Хутчэй за ўсё, многія адкажуць: «Даўно», і напэўна, нямала тых, хто наўрад ці зможа згадаць, калі ж быў гэты самы «апошні раз». Калі вы кожны раз, прабягаючы міма музея, кажаце сабе: «Трэба было б схадзіць», і кожны раз да канца тыдня пра гэта забываеце, вы проста не ў курсе, што сучасны музей — гэта не пыльныя экспанаты, якія «рукамі не чапаць». Сёння гэта нешта зусім іншае.

У нашы дні музеям даводзіцца канкурыраваць за наведвальніка не толькі з іншымі музеямі і тэатрамі, але і з 3D-кіно, батутнымі заламі, кіберлаўнжамі, квэст-румамі... І ў першую чаргу — з гандлёвымі цэнтрамі. Менавіта туды, кажуць псіхолагі, усёй сям'ёй адпраўляецца сучасны гараджанін, каб адпачыць, як раней сем'ямі хадзілі ў кіно або тэатр. А што — светла, прыгожа, можна гуляць і любавацца, уваход бясплатны, мноства забаў плюс задавальненне ад пакупак.


Больш не «храм»?

У наш час музеям прыйшлося выйсці з вобраза «храма мастацтва», сысці з п'едэстала і навучыцца не толькі даваць веды і развіваць эстэтычны густ, але і забаўляць. Самыя знакамітыя «храмы прыгожага» адчыняюць дзверы для музычных і здымачных груп, дыджэяў і кіёскаў з ежай. Знакаміты кліп Беёнсэ The Carters Apeshіt здымалі ў залах і галерэях Луўра — пасля гэтага колькасць наведвальнікаў музея вырасла амаль на 30 % і пабіла сусветныя рэкорды.

Перабудоўваюць фармат работы музеі ўжо даўно — важным крокам на гэтым шляху стала ўжо традыцыйная «Ноч музеяў», якая ўпершыню прайшла ў Берліне ў 1997 годзе і была падхоплена музеямі па ўсім свеце. Сёння гэтую некалі рэвалюцыйную практыку выкарыстоўваюць нават самыя традыцыйныя музейныя ўстановы.

Вядома, наш час спарадзіў мноства музеяў, якія самі па сабе — адзін суцэльны маркетынгавы ход. Напрыклад, музей няшчаснага кахання ў горадзе Заграб (Харватыя). Людзі з усяго свету дасылаюць у яго экспазіцыю рэліквіі сваіх разбітых пачуццяў — ужо налічваюцца дзясяткі тысяч экспанатаў. Гэта плюшавыя цацкі, мабільныя тэлефоны і смартфоны, ёсць разбіты матацыкл, які пацярпеў з прычыны высвятлення адносін паміж закаханымі, мноства вясельных сукенак і заручальных кольцаў. А таксама, напрыклад, сякера, што захоўвае памяць аб расставанні двух закаханых (на шчасце, ніхто не загінуў, пашкоджаны былі толькі рэчы і мэбля). Забаўна? Магчыма. Павучальна? Напэўна. Карысна?.. Можа быць, экспазіцыя дапаможа каму-небудзь з тых, хто ў дадзены момант перажывае цяжкое расстанне. Але гаворка цяпер аб музеях у больш акадэмічным разуменні, дзе ў першую чаргу — не пра «пацікаваць», чыя экспазіцыя патрабуе ад наведвальніка некаторай інтэлектуальнай і духоўнай работу. Менавіта ад маркетынгу класічных музеяў рэаліі патрабуюць усё новых творчых ідэй — спосабаў пашырыць межы зносін з патэнцыяльным наведвальнікам без поўнага парушэння музейных традыцый.

Дзе пачынаецца камунікацыя

— Музей балансуе на скрыжаванні некалькіх плоскасцяў. З аднаго боку, гэта вывучэнне сусветнай культурнай спадчыны, навуковы інстытут. Але з іншага, музей не мае ніякага сэнсу без наведвальнікаў — тых, хто будзе атрымліваць усе гэтыя паведамленні. Мы стараемся вытрымліваць гэты баланс і асноўную задачу бачым у тым, каб не скаціцца ні ў адну з крайнасцяў, — кажа загадчыца сектара маркетынгу Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі Святлана Варапай. — У тым ліку ў мас-маркет. Як бы музей ні стараўся быць бліжэй да наведвальніка, усё роўна гэта нешта элітарнае.

Дарэчы, прыклад выключна ўдалага сумяшчэння элітарнасці са штодзённасцю — калекцыя ахоўных масак, якія з'явіліся ў продажы ў сувенірнай краме Нацыянальнага мастацкага музея ў кастрычніку гэтага года. У калекцыю ўвайшло пяць масак з фрагментамі знакамітых карцін — у аснову ляглі дзве работы Ільі Машкова, карціны Язэпа Драздовіча і Даніэля Сегерса, а таксама фрагмент японскага пояса обі ХІХ стагоддзя з Усходняй калекцыі. Аб гэтых масках пісалі ў СМІ і сацсетках, за імі не ленаваліся спецыяльна заехаць у сувенірны кіёск музея. Прытым, што цана на іх вышэйшая, чым на звычайную медыцынскую маску прыкладна ў 7 разоў.

— Маска — неад'емны атрыбут нашай рэальнасці, без яе ў нашы дні не выйсці з дому, дык чаму б не зрабіць яе яркай дэталлю вобраза?

Калекцыя масак, як і іншая прома-прадукцыя музея (сумкі-шоперы і майкі, маскі для сну, паясныя сумкі з фрагментамі карцін з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея, а таксама іншых сусветных шэдэўраў) — вынік супрацоўніцтва музея з дызайнерам Лёшам Лімонавым і Shuba Gіft Factory. У кожнага вырабу ад Shuba Gіft Factory, які прадстаўлены ў краме, ёсць этыкетка, дзе можна прачытаць, што гэта за твор і ў якім музеі ён знаходзіцца.

— З керамістамі мы актыўна працуем, у прыватнасці, з нашай Усходняй калекцыяй. Напрыклад, вось кубак з фрагментамі роспісу японскага куфра. Акрамя буйных дэталяў, там ёсць шмат маленькіх герояў, на якіх многія наведвальнікі не звяртаюць увагі. Між тым, яны гэтай увагі вартыя — і мы вырашылі іх павялічыць, паказаць вось такім чынам, — тлумачыць галоўны маркетолаг Нацыянальнага мастацкага.

Самыя розныя рэчы з сувенірнага кіёска адсылаюць пакупніка да знакамітых палотнаў — напрыклад, «Жаночага партрэта» Ільі Машкова, работ Шагала і Малевіча.

— Палічка, прысвечаная Малевічу, ужо апусцела, многае разабралі за выхадныя, — тлумачыць суразмоўніца. — А гэта — ўпрыгажэнні, натхнённыя супрэматычнымі кампазіцыямі Надзі Лежэ, што таксама ёсць у калекцыі нашага музея.

Разлік просты — чалавек, набыўшы прыгожую рэч з рэпрадукцыяй або дэталлю мастацкага твора, верагодна, захоча ўбачыць прататып.

— Музейны «мерч» — гэта ўжо не нешта факультатыўнае. Гэта чакана. Людзі чакаюць, што ў музеі ёсць сувеніры, якія яны змогуць купіць. Гэта не столькі пра прыбытак, колькі пра збліжэнне. Музею важна ўмець чуць і адгукацца на тое, што адбываецца навокал.

Сувенірныя крамы (і іх асартымент), таксама як і кавярні, — прасторы, дзе людзі маюць зносіны за межамі калекцый і славутасцяў — сёння пры правільнай маркетынгавай стратэгіі становяцца сімваламі музея. Напрыклад, Лонданскі музей Вікторыі і Альберта адкрыў першую ў свеце кавярню-музей яшчэ ў 1856 годзе, і сёння гэта культавае месца і яго сімвал. Але ў цэлым музейны маркетынг — гэта ў першую чаргу не пра продажы, кажа Святлана.

Сумкі-шоперы і майкі, маскі для сну, паясныя сумкі з фрагментамі карцін з калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея, а таксама іншых сусветных шэдэўраў — вынік супрацоўніцтва музея з дызайнерам Лёшам Лімонавым і Shuba Gіft Factory.

— Музейны маркетынг належыць хутчэй да музейнай камунікацыі. Гэта той тэрмін, які мы з калегамі любім больш за ўсё, які нам здаецца самым дакладным у апісанні нашай работы. І камунікацыя пачынаецца не ў самім музеі, не каля яго дзвярэй. Яна пачынаецца значна далей — на сайце музея, у пошукавым запыце, у сацсетках і знадворнай рэкламе па горадзе. Яна працягваецца ў прасторы музея, і любая рэч, якая адносіцца да сэрвісу, да гасціннасці, — таксама частка музейнай камунікацыі. Тое, як чалавек адчувае сябе ў музеі, таксама нясе ў сабе вельмі важныя сэнсы.

Сэлфі, квэсты і дапоўненая рэальнасць

Такім чынам, каб выжыць у суровай канкурэнтнай барацьбе, музеям важна ісці ў нагу з часам. Што ж можна ў сучасным музеі?

Фатаграфаваць і рабіць сэлфі

Калі вам ужо «крыху за трыццаць», вы памятаеце час, калі ў музеях забаронены былі фота- і відэаздымка. Але сучасны чалавек любіць дзяліцца ўражаннямі, і забарона на фота і відэа, безумоўна, выкліча негатыў. Музейныя супрацоўнікі кажуць аб тым, што прастора музеяў сёння павінна стаць даступнай, зручнай для наведвальніка, нават... «інстаграмнай».

— Падлеткі — тая аўдыторыя, да работы з якімі мы заўсёды пэўным вобразам настройваемся, — расказвае Святлана Анатолеўна. — Кожны раз гэта выклік для экскурсавода: знайсці правільныя аналогіі. Каб падлеткавая аўдыторыя змагла зразумець кантэкст, у якім была напісана карціна, аналогію важна правесці з тымі паняццямі, якія ім блізкія. Напрыклад, праводзіўся дзень музейнага сэлфі, у яго рамках праходзілі лекцыі пра тое, як пераклікаюцца сэлфі і аўтапартрэт, а таксама воркшопы, як зрабіць высокамастацкае сэлфі на мабільны тэлефон. Падобных праектаў у нас шмат.

Так што здымаць у музеях сёння дазволена (толькі адключыце ўспышку). Галоўнае, каб мэтай візіту быў агляд экспазіцыі, а не фотасесія.

Адчуць магчымасці лічбавых тэхналогій

Інструменты музейнай камунікацыі змяняюцца разам з запытамі наведвальнікаў. Яшчэ пару гадоў таму музеям дастаткова было проста мець сайт-візітоўку. Сёння ствараюцца цэлыя парталы, дзе самым значным творам мастацтва з фондаў прысвечаны асобныя сайты. Выкарыстоўваюцца лічбавыя гіды па музейных залах, спецыяльна распрацаваныя дадаткі для смартфонаў, віртуальныя экскурсіі, якія можна наведаць, не ўстаючы з канапы. Напрыклад, Нацыянальны гістарычны музей яшчэ ў 2017 годзе даў наведвальнікам магчымасць падняцца на сцены віртуальна адноўленых Крэўскага і Гальшанскага замкаў. «Эфект прысутнасці» забяспечвалі акуляры дапоўненай рэальнасці. А ў Літаратурным музеі Янкі Купалы гэтак жа гадоў пяць таму ў кабінеце беларускага класіка з'явілася галаграма — аб'ёмная выява, якая паказвае Купалу за работай.

І, вядома, сучаснаму музею неабходныя прамыя зносіны са сваёй аўдыторыяй праз сацыяльныя сеткі. З іх дапамогай публіка даведваецца аб мерапрыемствах, якія праходзяць або адбудуцца ў хуткім часе. А музей — атрымлівае зваротную сувязь.

— Мы пастаянна вывучаем водгукі. Гэта дазваляе паглядзець на музей вачыма наведвальнікаў і зразумець іх матывацыю, — кажа кіраўнік сектара маркетынгу Нацыянальнага мастацкага музея.

Плаціць менш

Сёння музеі актыўна працуюць з такімі катэгорыямі, як дзеці і пенсіянеры. У многіх музеях міра для пажылых людзей распрацоўваюцца спецыяльныя праграмы і маршруты па музейных залах, у стварэнні такіх праектаў бяруць актыўны ўдзел валанцёры старэйшага ўзросту.

— У нас ёсць дадатковы льготны дзень для людзей пенсійнага ўзросту. І таксама льготны дзень для ўсіх — гэта апошняя серада кожнага месяца, калі кошт квітка складае 50 % звычайнага, — распавядае суразмоўніца.

Бегаць па музейных залах і ўдзельнічаць у квэстах

Квэсты праводзяцца ў многіх музеях свету, у тым ліку і ў беларускіх. Нацыянальны гістарычны музей, напрыклад, яшчэ пяць гадоў таму стварыў мабільную праграму, каб удзельнікам было зручней праходзіць заданні. Ёсць квэсты, разлічаныя на дарослых, але ў першую чаргу гэта форма ўзаемадзеяння з моладдзю, падлеткамі і дзецьмі. Сёння музеі фарміруюць сваю аўдыторыю практычна з першых гадоў жыцця.

Паштоўкі з рэпрадукцыямі твораў мастацтва. Самая дарагая каштуе 2 рублі.

— Мы стараемся распрацоўваць праграмы і экскурсіі для дзяцей так, каб дзіця не трэба было сілком весці за руку ў музейныя залы і «запіхваць» у яго веды. Шмат дзяцей прыходзіць у музей упершыню, і гэта вельмі адказна. Таму з дзецьмі мы працуем у інтэрактыўных фарматах. Элементы гульні і квэсты, калі трэба прабегчы па ўсіх залах і знайсці карціну па фрагменце, які ў цябе на картцы, разгадаць загадку — усё гэта пагружае дзіця ў атмасферу музея. У канцы інтэрактыўных праграм дзецям прапануецца зрабіць арт-аб'ект уласнымі рукамі: далучыцца да мастацтва арыгамі, распісаць талерку або самому стварыць пацеркі з палімернай гліны. Часта дзеці ходзяць класамі, ад школ. Але цяпер становіцца больш бацькоў, якія выбіраюць для сваіх дзяцей музей як від вольнага часу. І гэта вельмі прыемна.

Уцячы ад шэрай штодзённасці

Адна з мэт, з якой людзі наведваюць музей, кажа Святлана Анатолеўна, — магчымасць апынуцца ў іншай рэальнасці, не падобнай на звыклую руціну.

— Наведвальнікаў мы ацэньваем, зыходзячы з іх матывацыі — на мой погляд, гэта больш інфарматыўна, чым сацыяльныя і дэмаграфічныя зрэзы: узрост, пол, прафесія. Важней тое, чаму чалавек прыйшоў у музей. Многія прыходзяць, каб перазагрузіцца. Адключыцца ад сваіх клопатаў, уцячы ад праблем. Іншыя мэтанакіравана ходзяць на нашы лекцыі, сустрэчы з рэстаўратарамі, куратарамі выставак. Гэтыя людзі імкнуцца атрымаць новыя веды, і гэта больш глыбокі ўзровень уключэння. Ёсць сямейны наведвальнік, які перадае дзецям свае веды аб свеце ў нашых сценах. Для некага паход у музей становіцца спосабам зблізіцца, аб'яднацца. Музей можа даць такія ўражанні, якія не дадуць ні кінатэатр, ні гандлёвы цэнтр, ні батутная арэна. Гэта нешта зусім асаблівае. Тут можна выдатна правесці час — і гэты час будзе непадобны ні на што іншае.

Аляксандра АНЦЭЛЕВІЧ

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Адукацыя

Як рыхтуе інжынераў заўтрашняга дня галоўны тэхнічны ўніверсітэт краіны

Як рыхтуе інжынераў заўтрашняга дня галоўны тэхнічны ўніверсітэт краіны

У Беларусі сёння няма ніводнага прадпрыемства, дзе б ні працавалі выпускнікі БНТУ.

Эканоміка

Эксперты: Беларускі рубель будзе мацнець, а эканоміка — расці

Эксперты: Беларускі рубель будзе мацнець, а эканоміка — расці

Выконваючы праграму па імпартазамяшчэнні, зараз можна зарабіць сапраўды вялікія грошы.

Грамадства

У памяці народнай. У Баранавічах адкрылі мемарыял Героям Беларусі Андрэю Нічыпорчыку і Мікіце Куканенку

У памяці народнай. У Баранавічах адкрылі мемарыял Героям Беларусі Андрэю Нічыпорчыку і Мікіце Куканенку

У Баранавічах адкрылі мемарыял Героям Беларусі Андрэю Нічыпорчыку і Мікіце Куканенку.

Грамадства

Гаджэт для фельчара. Як працуюць ФАП і амбулаторыя ў самым аддаленым сельсавеце Пружанскага раёна

Гаджэт для фельчара. Як працуюць ФАП і амбулаторыя ў самым аддаленым сельсавеце Пружанскага раёна

Паведаміла Людміла Аляксееўна, якая загадвае фельчарска-акушэрскім пунктам і з'яўляецца фельчарам, акушэркай, медсястрой у адной асобе.