Вы тут

Таццяна Дзмітрусёва — незаслужана забытая беларуская паэтка 80-ых гадоў


Перабіраючы паліцы ў букіністычным аддзеле «Ведаў» (так, у колішнім Доме палітычнай кнігі, ля ўваходу на станцыю метро «Купалаўская»), наткнуўся на зборнік вершаў Таццяны Дзмітрусёвай «Зажынкі». Кніга выдадзена ў «Мастацкай літаратуры» у серыі «Першая кніга паэта» у 1981 годзе. Чатыры дзесяцігоддзі — узрост у гэтай, аддрукаванай накладам 4000 экзэмпляраў, кнігі... «*** Задрамала ў жыце лета/ Пад птушыны спеў./ Ахмялелае ад кветак,/ Смачна ў сне сапе./ Дрэмле лета. Ціха ў полі./ Ціхі час Зямлі./ І здаецца, што ніколі/ Буры не гулі./ Спадзяюся: гэтак будзе/ Заўтра і пасля.../ Мір вам, добрыя ўсе людзі!/ Мір табе, Зямля!»


... Таццяна Дзмітрусёва — з паэтаў, якіх ужо і мала хто памятае. Хіба што самі ўдзельнікі літаратурнага працэса тых 1970-1980-х гадоў... Нарадзілася Таццяна 1 студзеня 1948 года ў вёсцы Сцюдзянец Касцюковіцкага раёна. На Магілёўшчыне. Радзіма паэтаў, мастакоў... З касцюковіцкіх Самацевіч — народны паэт Беларусі Аркадзь Куляшоў. З Касцюковіччыны — вядомы літаратуразнаўца Іван Саверчанка. У вёсцы Канічы нарадзіўся празаік Васіль Хомчанка. А з касцюковіцкага Вялікага Бора — народны пісьменнік Беларусі Іван Чыгрынаў. З саміх Касцюковіч — паэт і перакладчык Зяма Півавараў. З вёскі Бялынкавічы — паэт Алесь Пісьмянкоў ( у гонар яго нават паэтычнае свята ў Магілёўскай вобласці заснавана — «Пісьмянкоў луг»). 

...Чытаем у «Зажынках»: «***Я ведаю твару вясковага колер,/ Зямлі маёй цьмянасць на ім і святло,/ І шчокі, і лоб — узаранае поле,/ Дзе след пакідалі і радасць, і зло./ Нязграбныя рукі — адвечная стома,/ Прапахлыя свежай асенняй раллёй./ Благаслаўляю сваяцтва святое/ Жанчыны-сялянкі з маёю зямлёй». 

Таццяна Паўлаўна Дзмітрусёва ў 1977 годзе закончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працавала загадчыкам аддзела літаратурнага жыцця ў рэспубліканскай маладзёжнай газеце «Чырвоная змена». Затым — намеснікам рэдактара газеты «Піянер Беларусі». Працавала ў газетах «Культура», «Настаўніцкая газета», рэдагавала газету «Кнігарня». Апошні час жыла ў вёсцы Клачкі Дзяржынскага раёна, на Міншчыне. Памерла ў 1998 годзе. Увесь яе век — пяцьдзесят гадоў... Акрамя «Зажынак» у 1994 годзе ў «Мастацкай літаратуры» выйшла яе паэтычная кніга «Асеннія святы»... Па розных перыядычных выданнях раскіданы шэраг яе нарысаў, творчых партрэтаў пра пісьменнікаў, дзеячаў беларускай культуры... 

Мастаком кнігі «Зажынкі» выступіў славуты жывапісец і кніжны графік — Мікола Селяшчук (1947 — 1996). Мастакоўскай працы ў зборніку няшмат: адна вокладка і графічны, невялікага памеру, малюнак дзяўчыны-летуценніцы, якая пакідае вёску, малюнак на самым пачатку кнігі. Як усё роўна мастакоўскае прадстаўленне аўтара кнігі... Вокладка — з ліній, штрыхоў у трох колерах на белым полі: чорны, зялёны, чырвоны... І гэтыя штрыхі падаюцца асновай, стрыжнем паэтычных шуканняў мааладой паэтэсы (калі кніга выйшла, Таццяне было 33 гады. Канешне ж, маладосць! І вершы пісаліся на працягу многіх папярэдніх гадоў — мо не толькі студэнцтва, але і часін школьніцтва)... «Не страсай рамонкаў белы дом,/ Не шукай сцяжыну на пракосах/ І не кліч мінулыя гады — / Іх вада рачная змыла з плёсаў./ Ты не кліч мяне — не вернеш зноў/ Раніцы стамлёнае дыханне,/ Трапяткую радасць летніх сноў/ І маё далёкае каханне»... 

Асобнік кнігі, які патрапіўся мне на вочы ў букіністычным аддзеле, — з аўтографам ад паэтэсы. Адрасаваны Анатолю Іванавічу Бартніцкаму (відавочна па наступнаму зместу, што доктару): 

«Аказваецца, стоме падуладна, 

Здавалася б, нястомная душа...

Ад стомы той, як быццам бы ад здрады,

У сэрца ўвойдуць боль, і страх, і жаль. 

Аказваецца, стоме падуладна, 

Здавалася б, нястомная душа...

Вылечваць душы, кажуць, немагчыма...

О, дай Вам Бог усё ж вылечваць іх!

Каб душы тыя яснымі вачыма

На ўсё глядзелі потым і на ўсіх!

Вылечваць душы, кажуць, немагчыма,

О, дай Вам Бог, усё вылечваць іх!

26 ліпеня 1981 г.»

 

Перадапошнім у зборніку «Зажынкі» — вось гэты верш: 

 

Сябры мае, я клічу вас ізноў

У госці да сябе, заву дахаты.

І хай не валяцца прысмакі са сталоў,

Што гэта нам? Тым рады, чым багаты.

 

Сябры мае, мы ўсе за круглы стол

Пасядзем цесна — чую плечы вашы.

І дружна бульбы жоўты, пахкі стог

Раздзелім, быццам бы салдаты — кашу. 

 

Сябры мае, успеніцца віно

У нашых шклянках двойчы, тройчы, 

болей…

 

Сябры мае, я клічу вас ізноў.

Чакаю вас, як жджэ насення поле. 

«Зажынкі», хаця і з часу няпростага для паэзіі, калі шмат што пісалася «па абавязку», падаюцца цёплай і шчырай кнігай. «Зажынкі» і праз многія гады пасля нараджэння зборніка — як даверлівая размова паэта з чытачамі розных пакаленняў. І таму пасля перачытання зборніка (а кнігу ведаў і раней, знаёміўся з вершамі паэтэсы па іншаму асобніку) застаецца шкадаванне, што ёй, Таццянай Дзмітрусёвай, не так і шмат напісана... Але і «Зажынкі» — добрая памятка пра шчырага мастака слова. 

Раман СЭРВАЧ

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.