Вы тут

Таццяна Дзмітрусёва — незаслужана забытая беларуская паэтка 80-ых гадоў


Перабіраючы паліцы ў букіністычным аддзеле «Ведаў» (так, у колішнім Доме палітычнай кнігі, ля ўваходу на станцыю метро «Купалаўская»), наткнуўся на зборнік вершаў Таццяны Дзмітрусёвай «Зажынкі». Кніга выдадзена ў «Мастацкай літаратуры» у серыі «Першая кніга паэта» у 1981 годзе. Чатыры дзесяцігоддзі — узрост у гэтай, аддрукаванай накладам 4000 экзэмпляраў, кнігі... «*** Задрамала ў жыце лета/ Пад птушыны спеў./ Ахмялелае ад кветак,/ Смачна ў сне сапе./ Дрэмле лета. Ціха ў полі./ Ціхі час Зямлі./ І здаецца, што ніколі/ Буры не гулі./ Спадзяюся: гэтак будзе/ Заўтра і пасля.../ Мір вам, добрыя ўсе людзі!/ Мір табе, Зямля!»


... Таццяна Дзмітрусёва — з паэтаў, якіх ужо і мала хто памятае. Хіба што самі ўдзельнікі літаратурнага працэса тых 1970-1980-х гадоў... Нарадзілася Таццяна 1 студзеня 1948 года ў вёсцы Сцюдзянец Касцюковіцкага раёна. На Магілёўшчыне. Радзіма паэтаў, мастакоў... З касцюковіцкіх Самацевіч — народны паэт Беларусі Аркадзь Куляшоў. З Касцюковіччыны — вядомы літаратуразнаўца Іван Саверчанка. У вёсцы Канічы нарадзіўся празаік Васіль Хомчанка. А з касцюковіцкага Вялікага Бора — народны пісьменнік Беларусі Іван Чыгрынаў. З саміх Касцюковіч — паэт і перакладчык Зяма Півавараў. З вёскі Бялынкавічы — паэт Алесь Пісьмянкоў ( у гонар яго нават паэтычнае свята ў Магілёўскай вобласці заснавана — «Пісьмянкоў луг»). 

...Чытаем у «Зажынках»: «***Я ведаю твару вясковага колер,/ Зямлі маёй цьмянасць на ім і святло,/ І шчокі, і лоб — узаранае поле,/ Дзе след пакідалі і радасць, і зло./ Нязграбныя рукі — адвечная стома,/ Прапахлыя свежай асенняй раллёй./ Благаслаўляю сваяцтва святое/ Жанчыны-сялянкі з маёю зямлёй». 

Таццяна Паўлаўна Дзмітрусёва ў 1977 годзе закончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працавала загадчыкам аддзела літаратурнага жыцця ў рэспубліканскай маладзёжнай газеце «Чырвоная змена». Затым — намеснікам рэдактара газеты «Піянер Беларусі». Працавала ў газетах «Культура», «Настаўніцкая газета», рэдагавала газету «Кнігарня». Апошні час жыла ў вёсцы Клачкі Дзяржынскага раёна, на Міншчыне. Памерла ў 1998 годзе. Увесь яе век — пяцьдзесят гадоў... Акрамя «Зажынак» у 1994 годзе ў «Мастацкай літаратуры» выйшла яе паэтычная кніга «Асеннія святы»... Па розных перыядычных выданнях раскіданы шэраг яе нарысаў, творчых партрэтаў пра пісьменнікаў, дзеячаў беларускай культуры... 

Мастаком кнігі «Зажынкі» выступіў славуты жывапісец і кніжны графік — Мікола Селяшчук (1947 — 1996). Мастакоўскай працы ў зборніку няшмат: адна вокладка і графічны, невялікага памеру, малюнак дзяўчыны-летуценніцы, якая пакідае вёску, малюнак на самым пачатку кнігі. Як усё роўна мастакоўскае прадстаўленне аўтара кнігі... Вокладка — з ліній, штрыхоў у трох колерах на белым полі: чорны, зялёны, чырвоны... І гэтыя штрыхі падаюцца асновай, стрыжнем паэтычных шуканняў мааладой паэтэсы (калі кніга выйшла, Таццяне было 33 гады. Канешне ж, маладосць! І вершы пісаліся на працягу многіх папярэдніх гадоў — мо не толькі студэнцтва, але і часін школьніцтва)... «Не страсай рамонкаў белы дом,/ Не шукай сцяжыну на пракосах/ І не кліч мінулыя гады — / Іх вада рачная змыла з плёсаў./ Ты не кліч мяне — не вернеш зноў/ Раніцы стамлёнае дыханне,/ Трапяткую радасць летніх сноў/ І маё далёкае каханне»... 

Асобнік кнігі, які патрапіўся мне на вочы ў букіністычным аддзеле, — з аўтографам ад паэтэсы. Адрасаваны Анатолю Іванавічу Бартніцкаму (відавочна па наступнаму зместу, што доктару): 

«Аказваецца, стоме падуладна, 

Здавалася б, нястомная душа...

Ад стомы той, як быццам бы ад здрады,

У сэрца ўвойдуць боль, і страх, і жаль. 

Аказваецца, стоме падуладна, 

Здавалася б, нястомная душа...

Вылечваць душы, кажуць, немагчыма...

О, дай Вам Бог усё ж вылечваць іх!

Каб душы тыя яснымі вачыма

На ўсё глядзелі потым і на ўсіх!

Вылечваць душы, кажуць, немагчыма,

О, дай Вам Бог, усё вылечваць іх!

26 ліпеня 1981 г.»

 

Перадапошнім у зборніку «Зажынкі» — вось гэты верш: 

 

Сябры мае, я клічу вас ізноў

У госці да сябе, заву дахаты.

І хай не валяцца прысмакі са сталоў,

Што гэта нам? Тым рады, чым багаты.

 

Сябры мае, мы ўсе за круглы стол

Пасядзем цесна — чую плечы вашы.

І дружна бульбы жоўты, пахкі стог

Раздзелім, быццам бы салдаты — кашу. 

 

Сябры мае, успеніцца віно

У нашых шклянках двойчы, тройчы, 

болей…

 

Сябры мае, я клічу вас ізноў.

Чакаю вас, як жджэ насення поле. 

«Зажынкі», хаця і з часу няпростага для паэзіі, калі шмат што пісалася «па абавязку», падаюцца цёплай і шчырай кнігай. «Зажынкі» і праз многія гады пасля нараджэння зборніка — як даверлівая размова паэта з чытачамі розных пакаленняў. І таму пасля перачытання зборніка (а кнігу ведаў і раней, знаёміўся з вершамі паэтэсы па іншаму асобніку) застаецца шкадаванне, што ёй, Таццянай Дзмітрусёвай, не так і шмат напісана... Але і «Зажынкі» — добрая памятка пра шчырага мастака слова. 

Раман СЭРВАЧ

Выбар рэдакцыі

Культура

Што пакажа «Славянскі базар у Віцебску»? Добры настрой і незабыўныя ўспаміны гарантаваны

Што пакажа «Славянскі базар у Віцебску»? Добры настрой і незабыўныя ўспаміны гарантаваны

Канцэртныя праграмы, тэатральныя пастаноўкі, майстар-класы, кірмаш і многае іншае.

Грамадства

З серады дажджы, а з чацвярга спякота «адпусціць»

З серады дажджы, а з чацвярга спякота «адпусціць»

Начныя тэмпературы стануць яшчэ ніжэй у пятніцу.

Калейдаскоп

«Баграціён». Што вы ведаеце аб найбуйнейшай ваеннай аперацыі ў гісторыі? Тэст

«Баграціён». Што вы ведаеце аб найбуйнейшай ваеннай аперацыі ў гісторыі? Тэст

У ходзе аперацыі савецкая армія разграміла групу армій «Цэнтр» Вермахта.