Вы тут

Выкладчыкі і курсанты Магілёўскага інстытута МУС складаюць слоўнік, каб было прасцей разумець моладзь


Апошнім часам наша жыццё паскорылася, стала больш высокатэхналагічным і інфармацыйна насычаным. Дзеці ўжо з двух гадоў пачынаюць карыстацца гаджэтамі, адпаведна, і мова наша мяняецца. Кожны дзень можна пачуць новае слова або выказванне, прычым не заўсёды зразумелыя па сэнсе. Блогеры ў сваіх навінах расказваюць пра віртуальны сусвет і перадаюць пра здарэнні адтуль. Моладзь усё матае на вус і бярэ новыя словы на ўзбраенне. У Магілёўскім інстытуце МУС за ідэю стварыць слоўнік маладзёжнага слэнгу ўзяліся з натхненнем. Магчыма, не кожнаму веданне гэтых слоў патрэбнае, але супрацоўнік міліцыі па доўгу службы павінен разумець і такую мову. Распрацоўка вядзецца на кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін пад кіраўніцтвам яе начальніка, кандыдата філалагічных навук Сяргея Венідзіктава. У рабоце задзейнічаны выкладчык кафедры Яўген Іваноў і некалькі курсантаў другога-трэцяга курсаў.


— Наша задача — распрацаваць універсальныя прынцыпы, якія змогуць апісаць любыя жаргонныя, слэнгавыя, маладзёжныя словы, і зрабіць слоўнік максімальна карысным для супрацоўнікаў органаў унутраных спраў, — удакладняе Сяргей Венідзіктаў. — Гэта не проста слоўнік маладзёжнага слэнгу, гэта навуковая распрацоўка прынцыпаў лексікаграфічнага апісання, вывучэнне дадзенай з'явы ў маладзёжным асяроддзі.

Работа вядзецца па двух кірунках. Выкладчыкі займаюцца класіфікацыяй, а пошукам матэрыялу — будучыя аператыўнікі і ўчастковыя. Для апошніх работа насамрэч карысная. Веданне маладзёжнай мовы вельмі спатрэбіцца для раскрыцця злачынстваў у маладзёжным асяроддзі. Вось толькі слэнг — з'ява вельмі дынамічная і зменлівая.

— Задача стаіць не надта простая, — згодны Яўген Іваноў. — Тыя слоўнікі, якія былі створаны пяць гадоў таму, ужо неактуальныя. Сёння моладзь выкарыстоўвае ў сваёй мове іншыя словы, а тыя лічыць устарэлымі. У працэсе работы высветлілася, што шмат слоў моладзь запазычвае ў медыйных асоб, папулярных на «Ютубе» блогераў і стрымераў, людзей, якія трансліруюць свае навіны або гульні на мільённыя аўдыторыі. Таму асноўная маса матэрыялу для слоўніка бярэцца з медыйных, візуалізаваных і тэкставых інтэрнэт-крыніц.

Ёсць цалкам зразумелыя словы, ёсць і даволі загадкавыя. Напрыклад, крынж. Гэта нешта жахлівае, дзіўнае, з негатыўнай адзнакай. Запазычана яно з англійскай мовы.

Найбольш багатыя на маладзёжныя слоўцы некаторыя сайты, у прыватнасці, сайт «СловаНова». Там бывае шмат «зорных» удзельнікаў. З задавальненнем капіруе моладзь модных медыйных блогераў. Напрыклад, таго ж Ілью Варламава, які нароўні з даволі зразумелымі і зняважлівымі паняццямі накшталт «мудак» ужывае і не ўсім зразумелыя — тыпу «хіпстары». Так называюць крэатыўны клас мужчын-інтэлектуалаў накшталт таго ж Варламава. Для моладзі, чым больш слова інтрыгуючае і незразумелае абывацелю, тым лепш. Недасведчанага можна ўвагнаць у ступар незразумелым «піпяо» (што значыць, мякка кажучы, усё прапала) або словам «згуха» (так падлеткі называюць згушчанае малако). І ніякіх табе «чувіх» і «мачалак». Хоць быў час, калі моладзь з задавальненнем падпявала Барысу Грабеншчыкову «Мачалкін блюз».

— На рыторыцы, калі мы вывучаем слэнг як з'яву, сутыкаемся з тым, што курсанты наогул не разумеюць маладзёжную мову 20-гадовай даўнасці, — кажа Сяргей Венідзіктаў. — Гэта як у выпуску «Ералаша» «Ну чаму мы так гаворым». Памятаеце, як школьнік бянтэжыць сваімі спецыфічнымі слоўцамі дарослага інтэлігента? Для савецкага перыяду гэта быў адборны сакавіты слэнг, які сёння выглядае анахранізмам. Тое ж слова «чувак», якое ўвайшло ў абарот дзякуючы субкультуры хіпі і было распаўсюджанае сярод савецкай моладзі, сёння ніхто і не ўспрымае. Дарэчы, першапачатковае яго значэнне не такое ўжо і бяскрыўднае.

Наогул розных слэнгаў шмат, але на кафедры міліцэйскага інстытута бяруць за аснову ўніверсальны зрэз, які прысутнічае ў інтэрнэце. Курсанты працуюць па тэматычных рубрыках. Нехта шукае «геймерскія» абароты, нехта — «айцішныя». Калі трапляеш у адмысловае асяроддзе, немагчыма гэтых слоў не заўважыць. Яны ляжаць на паверхні.

— Інтэрнэт разнявольвае моладзь, яна не фільтруе выказванні, і яны так хутка распаўсюджваюцца, што іх нават не трэба шукаць, — кажа Сяргей Венідзіктаў.

Элачцы-людаедцы са славутага сатырычнага рамана Ільфа і Пятрова «12 крэслаў» хапала 30 слоў, каб перадаць свае эмоцыі. У эпоху «кліпавага мыслення» таксама ёсць спробы словам замяніць фразу.

— Мінімум гукаў і максімум інфармацыі — гэта адпавядае сённяшнім маладзёжным тэндэнцыям, — звяртае ўвагу Сяргей Венідзіктаў. — Ёсць таксама імкненне да моўнай ізаляцыі, жадання акрэсліць межы сваёй сацыяльнай прасторы і абазначыць асабістую ўнікальнасць, самаідэнтыфікавацца. Маўляў, я такі, які ёсць, і маю зносіны толькі з сабе падобнымі. Калі вы не такі, гэта вашы праблемы і мая перавага.

Зусім яшчэ нядаўна было шмат розных субкультур, якія дэкларавалі сябе ў тым ліку з дапамогай своеасаблівай мовы — готы, эма, панкі.

— Цяпер такога няма, — кажа Яўген Іваноў. — Яшчэ 10 гадоў таму можна было выдзеліць мову тых жа готаў або эма, але сёння гэта не атрымаецца, бо свет развіваецца і інтэрнэт задае свае кірункі развіцця. Межы сціраюцца, і цяжка зразумець па мове маладых людзей, да якой субкультуры яны адносяцца. Слэнг стаў больш універсальны.

Тым не менш, ёсць асобныя катэгорыі, прыналежнасць да якіх выдаюць менавіта словы. Напрыклад, тыя ж «геймеры» або прыхільнікі наркаслэнгу.

— Гэта яшчэ і своеасаблівыя маркёры дэвіянтнасці, — кажа Сяргей Венідзіктаў. — Іх шмат у пласце слэнгавых выразаў. Супрацоўнік міліцыі, пачуўшы пэўны выраз ад падлетка, зможа адразу ж вызначыць, да якой групы рызыкі ён адносіцца. Гэтыя маркёры, адхіленні ў паводзінах, вельмі лёгка адсочваюцца на ўзроўні слэнгу. Таму што слэнг — гэта сацыяльны пласт, сацыяльная група, кола зносін, дамінуючая актыўнасць, якая выяўляецца ў паводзінах. І мы ў сваіх слоўнікавых артыкулах робім акцэнт на такіх маркёрах. Калі, напрыклад, у падлетка гульнявая залежнасць, ён выкарыстоўвае словы, якія ўжываюць менавіта «геймеры».

Моладзь заўсёды рэагуе на нешта яркае, няхай і нізкасортнае. Блогеры і стрымеры, каб прыцягнуць увагу да сваёй асобы, не заўсёды падбіраюць выразы. Не так даўно блогеру Мэлстрою быў вынесены прысуд за яго паводзіны і мову. І той, хто бярэ на ўзбраенне яго словы, таксама ў групе рызыкі.

— Што ў чалавека ў галаве, тое і на языку, — лічыць Яўген Іваноў. — Па яго мове можна зразумець, чым ён дыхае, чым займаецца, чым жыве. Так было заўсёды.

Пакуль слоўнік існуе выключна ў табліцах, але да восені гэта будзе ўжо цалкам закончаны варыянт. Мяркуецца, што ў ім будзе каля тысячы найбольш ужываных моладдзю слоў. Будучае выданне разлічана на шырокую аўдыторыю. Распрацоўшчыкі лічаць, што калі нешта падобнае рабіць, то ўжо не толькі для ўчастковых.

— Наша задача — скласці зразумелы для ўсіх слоўнік, не трапляючы ў глыбокія нетры лінгвістычнай псіхадыягностыкі, — адзначае Сяргей Венідзіктаў. — Нават паходжанне некаторых слоў мы не вельмі глыбока аналізуем. Бывае, што можна толькі здагадвацца аб этымалогіі выразаў. Прасцей, калі гэта англамоўная калька або абрэвіятура. Але часам ланцужок абрываецца і гэта застаецца асобнай тэмай для даследавання. Магчыма, мы потым гэтым зоймемся. Слоўнік стане нагодай для новых навуковых работ. Не выключана, што з дапамогай курсантаў мы ў будучым даследуем і вышэйзгаданую тэму.

Начальнік кафедры звяртае ўвагу на тое, што слоўнік будзе па-свойму ўнікальным. «Ва ўсякім разе, на тых міжнародных канферэнцыях, у якіх бярэ ўдзел наш інстытут, замежныя калегі кажуць, што такога вопыту пакуль не было, — падкрэслівае ён. — Гэта будзе першы даведнік, адаптаваны для патрэб супрацоўнікаў праваахоўных органаў, — з маркёрамі дэвіянтнасці, указаннямі тэматычных груп і груп рызыкі».

Дарэчы, некалькі гадоў таму кафедра зрабіла мультымоўны размоўнік да Еўрапейскіх гульняў, якія праходзілі ў 2019 годзе. І вось новы вопыт. Даследчыкі кажуць, што імі кіруе пачуццё цікавасці. І гэта самы лепшы рухавік. Так што даследаванні працягваюцца.

Нэлі ЗІГУЛЯ

Фота з архіва Магілёўскага інстытута МУС

Загаловак у газеце: На мове стрымераў і блогераў

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі. 

Экалогія

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

Агульная плошча звалак у Беларусі займае каля 4 тысяч гектараў.