Вы тут

Як кіруюць сцёкавымі водамі ў буйных населеных пунктах


Паверхневыя сцёкавыя воды, што скідваюцца з гарадскіх тэрыторый у водныя аб’екты, — істотная крыніца забруджвання навакольнага асяроддзя. Канцэнтрацыі змешчаных у іх забруджвальных рэчываў залежаць ад характарыстык і стану вадазбору, узроўню ўпарадкаванасці тэрыторыі, гідраметэаралагічных параметраў выпадаючых ападкаў, а таксама ад відаў сцёкавых вод, якія могуць адводзіцца ў цэнтралізаваную сетку дажджавой каналізацыі.


У 2019 і 2020 гадах Цэнтральны навукова-даследчы інстытут комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў выконваў комплексную ацэнку стану сеткі дажджавой каналізацыі Мазыра і Магілёва і распрацаваў навукова-абгрунтаваныя арганізацыйныя і тэхнічныя імпрэзы, скіраваныя на паляпшэнне сістэмы збору і транспартацыі, ачысткі павярхоўных сцёкавых вод, што паступаюць з тэрыторыі гэтых гарадоў у водныя аб’екты.

Праз ручаі і калектары

Дажджавая каналізацыя Магілёва выканана па дэцэнтралізаванай схеме і ўяўляе сабою шэраг разрозненых калектараў дыяметрам ад 500 да 1 000 мм з самастойнымі выпускамі ў ручаі Казіміраўскі, Струшню, Дэбру, рэкі Дубровенку і Дняпро. Спецыялісты даследавалі сетку дажджавой каналізацыі з выпускамі паверхневых сцёкавых вод у малыя вадацёкі. Агульная колькасць такіх выпускаў — 95, з іх 47 буйных — з плошчай вадазбору больш за 1 га.

Павярхоўныя сцёкавыя воды з тэрыторыі Магілёва скідваюцца ў вадацёкі галоўным чынам без ачысткі, за выключэннем трох выпускаў, на якіх усталяваны ачышчальныя збудаванні (у ручаі Казіміраўскі і Струшню ды раку Дубровенку).

Мазыр адрозніваецца складаным рэльефам: у розных кірунках яго перасякае разгалінаваная сетка яроў з адносна ўстойлівымі схіламі. Перапад абсалютных вышынь у горадзе складае 95 м. У залежнасці ад рэльефу мясцовасці і арганізацыі цэнтралізаванай сістэмы дажджавой каналізацыі ён падзелены на тры зоны: Стары Мазыр, Новы Мазыр, Пхоў.

У Старым Мазыры трасаванне (размеркаванне. — Заўв. рэд.) калектараў дажджавой каналізацыі падначалена ярава-бэлькавай сетцы. З калектараў сцёкавыя воды скідваюцца наўпрост у раку Прыпяць. Адна з сур’ёзных праблем эксплуатацыі сістэмы дажджавой каналізацыі ў гэтай частцы горада — перыядычнае засмечанне сеткі, якія лёгка размываюцца грунтамі.

Выпуск у раку Прыпяць (г. Мазыр).

У Новым Мазыры сістэма дажджавой каналізацыі прынята са зваротным ухілам ад Прыпяці з транспартацыяй паверхневых сцёкавых вод у раку Салакучу.

У Пхове адсутнічае цэнтралізаваная сістэма дажджавой каналізацыі.

Паверхневыя сцёкавыя воды з тэрыторыі Мазыра скідваюцца праз 17 выпускаў цэнтралізаванай сістэмы дажджавой каналізацыі ў Прыпяць, праз адзін выпуск — у Салакучу, два — у каналы меліярацыйнай сістэмы (басейна ракі Тур), а таксама праз пяць — з тэрыторый прампрадпрыемстваў у Прыпяць. Ачышчальныя збудаванні ўсталяваны толькі на адным выпуску ў раку Салакучу.

Фактары, што вызначылі кірункі распрацоўкі імпрэз па кіраванні павярхоўнымі сцёкавымі водамі

Магілёў

  • Размяшчэнне ўсёй плошчы вадазбору ручаёў Казіміраўскага, Струшні, Нетры і каля 46 % плошчы вадазбору ракі Дубровенкі ў межах горада.
  • У плошчы вадазбору вадацёкаў знаходзяцца прысядзібныя пляцоўкі: Дубровенкі — 16 % ад яго агульнай плошчы, Казіміраўскага — 17 %, Струшні — 24 %, Нетры — 16 %.
  • На прысядзібных пляцоўках адсутнічае цэнтралізаваная сістэма гаспадарча-побытавай каналізацыі і ёсць надворныя туалеты, што размяшчаюцца часта ва ўзбярэжнай паласе вадацёку. Яны могуць быць патэнцыйнымі крыніцамі паступлення арганічных рэчываў у вадацёкі.

Мазыр

У першай зоне складзеная сістэма забудовы не дазваляе адводзіць вялікія пляцоўкі пад пабудову ачышчальных будынкаў паверхневых сцёкавых вод як на тэрыторыях прадпрыемстваў, гэтак і на прысядзібных тэрыторыях.

Скупнасць пяску ў дажджавым калектары Мазыра.

Другая зона цяпер актыўна забудоўваецца жылым фондам. У Новым Мазыры ў выніку пракладкі сетак дажджавой каналізацыі зрушылася натуральная мяжа водападзелу паміж вадазборамі рэк Тур і Салакучы, што прывяло да павелічэння аб’ёму паступлення паверхневых сцёкавых вод у апошнюю.

У Пхове падчас паводак за кошт падымання грунтовых вод магчымы затапленні прысядзібных пляцовак, што размяшчаюцца ў абалоне ракі Ненач.

Пад зямлёй ці на паверхню?

На падставе гэтых даных былі распрацаваны планы арганізацыйных і тэхнічных імпрэз, скіраваных на паляпшэнне сістэмы збору і транспартацыі, ачысткі павярхоўных сцёкавых вод, што паступаюць з тэрыторыі Мазыра і Магілёва ў водныя аб’екты.

Планамернае ўкараненне распрацаваных імпрэз па арганізацыі цэнтралізаванай сістэмы дажджавой каналізацыі дазволіць надалей зменшыць масу паступлення забруджвальных рэчываў у складзе паверхневых сцёкавых вод з тэрыторыі гарадоў у водныя аб’екты і адпаведна зменшыць на іх антрапагенавую нагрузку.

«Дажджавы ручай».

Цяпер цэнтралізаваныя сістэмы дажджавой каналізацыі ў населеных пунктах Беларусі арганізуюцца праз максімальнае асфальтаванне плошчы вадазбору паверхневага сцёку і кладку зачыненых дажджавых калектараў для транспартавання паверхневых сцёкавых вод, часта без ачысткі, у водныя аб’екты. Такі шлях развіцця цэнтралізаваных сістэм дажджавой каналізацыі ва ўмовах зменлівага клімату прыводзіць да негатыўных наступстваў.

У Еўропе да пачатку 2000-х большасць метадаў кіраванні дажджавымі водамі таксама разглядалі толькі як праектаванне асобных і камбінаваных каналізацыйных сістэм («шэрая інфраструктура»).

У 2002 годзе Камісія па абароне марскога асяроддзя Балтыйскага мора HELCOM распрацавала рэкамендацыю «Пра скарачэнне выкідаў з гарадскіх раёнаў шляхам належнага кіравання дажджавымі сістэмамі» (№ 23/5—2002). У ёй падкрэслівалася неабходнасць ужываць комплексны падыход да кіравання дажджавой каналізацыяй з улікам як колькасці, гэтак і якасці паверхневых сцёкавых вод, а таксама заахвочанне гарадоў раёна Балтыйскага мора за ўжыванне зялёнай і сіняй інфраструктур па кіраванні паверхневымі сцёкавымі водамі.

Плантатар дажджавых вод.

Зялёная інфраструктура — выкарыстанне рознай расліннасці ў збудаваннях для адводу і ўтрымання дажджавых вод (біядрэнажныя каналы, пранікальныя паверхні, траншэі для зялёных насаджэнняў, дажджавыя сады, плантатары для дажджавых вод).

Сіняя інфраструктура — наяўнасць вады ў грамадскіх прасторах горада (кюветы, прыдарожныя, водаадводныя каналы і «дажджавыя ручаі», фільтрацыйныя студні і ёмістасці).

У апошнія гады ў Еўропе актыўна інвестуюцца сродкі ў зялёную і сінюю інфраструктуры для аднаўлення здольнасці прыроды лавіць ваду там, дзе яна вывальваецца, і скарыстаць яе як рэсурс да таго, як яна ператворыцца ў сцёкавыя воды. У гэтым выпадку наземная сістэма кіравання дажджавымі водамі адыгрывае важнейшую ролю, а наземныя і падземныя сістэмы інтэграваны. Усё гэта дазваляе павялічыць устойлівасць гарадоў да экстрэмальнага надвор’я і кліматычных з’яў.

Фільтрацыйная студня.

Цяпер ужыванне элементаў зялёнай і сіняй інфраструктур у Беларусі абцяжарана, бо адсутнічаюць адпаведныя рашэнні ў тэхнічных нарматыўных прававых актах. Таму трэба распрацаваць навукова-абгрунтаваныя патрабаванні па ўстойлівым кіраванні паверхневымі сцёкавымі водамі ў населеных пунктах з улікам міжнароднага вопыту, якія надалей будуць імплементаваны ў нарматыўныя ці тэхнічныя нарматыўныя прававыя акты.

Паліна ЗАХАРКА, начальнік аддзела нарміравання ўплыву на навакольнае асяроддзе РУП «ЦНДІКВВР»

Друкуецца ў часопісе «Родная прырода»

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.