Вы тут

Жыццё з апетытам


«Няма кахання больш шчырага, чым да ежы», — сцвярджаў Бернард Шоу. Ежа — тое нямногае, што аб’ядноўвае ўсіх людзей. Яна не толькі насычае, але і аздараўляе, суцяшае, натхняе. Яе мы спажываем штодня, аб ёй размаўляем бязконца. 


Ці варта мяняць рацыён харчавання летам? Як са мноствам дыет абраць самую эфектыўную? Ці карысна для арганізму інтэрвальнае галаданне? Чым небяспечна вегетарыянства? На гэтыя і многія іншыя пытанні адказвае галоўны пазаштатны дыетолаг Камітэта па ахове здароўя Мінгарвыканкама Марына Папова.

Без фанатызму

— Марына Валянцінаўна, ці можна ўлетку, калі мы прыкметна больш спажываем свежай садавіны, гародніны, ягад, часова адмовіцца ад мяса, рыбы, малочных прадуктаў?

— Я не рэкамендавала б ні ўлетку, ні ў іншую пару года прынцыпова змяняць характар харчавання і адмаўляцца ад бялковых прадуктаў. Садавіна, гародніна, ягады, безумоўна, вельмі карысныя, іх абавязкова трэба ўключаць у свой рацыён у сезон іх паспявання, але ва ўсім трэба ведаць меру. У празмернай колькасці яны ўяўляюць дастаткова сур’ёзную вугляводную нагрузку для арганізму, спрыяюць павелічэнню ўзроўню глюкозы ў крыві. Акрамя таго, абалонка сур’ёзна ўзмацняе перыстальтыку кішэчніка, пра што нельга забываць людзям, якія маюць праблемы з ЖКТ. У вялікіх колькасцях арганічныя кіслоты, якія змяшчаюцца ў садавіне і гародніне, аказваюць раздражняльнае дзеянне на слізістыя ротавай поласці, страваводу, страўніка, кішэчніка.

— Ці варта абмяжоўваць свежую садавіну і гародніну па-за сезонам?

— Сёння нават узімку, нараўне з прывазной гароднінай і садавінай, досыць мясцовай. Вытворцы зацікаўлены ў якасці сваёй прадукцыі, у тым, каб яна знайшла спажыўца. Як правіла, яна вырошчваецца з ужываннем перадавых тэхналогій. Агародніна і садавіна не паступяць у рэалізацыю без дакументаў, якія гарантуюць іх якасць і бяспеку. Цэнтры санітарнага нагляду абавязкова праводзяць даследаванні прадукцыі, якая паступае на прылаўкі, кантралююць утрыманне ў іх пестыцыдаў, нітратаў і гэтак далей.

— Ці згодныя вы з тым, што трэба спажываць у асноўным садавіну і гародніну, якія растуць у рэгіёне пражывання?

— У сілу сфармаваных харчовых паводзін, звычак, рэакцый арганізму на вызначаны набор прадуктаў, садавіна, гародніна, ягады, якія растуць у зоне пражывання, безумоўна, больш карысныя і лепш засвойваюцца. Вядома, часам складана ўтрымацца ад спакусы і не паспрабаваць якую-небудзь «экзотыку». Але варта выявіць асцярожнасць і з’есці яе спачатку зусім крыху. Таму што на ўсё іншароднае, незнаёмае наш арганізм можа адказаць алергічнай рэакцыяй — з боку ЖКТ, скуры, а часам нават анафілактычным шокам.
Асабліва трэба праяўляць пільнасць людзям з абцяжараным алергічным анамнезам. На ўсялякі выпадак ім нядрэнна мець пад рукой анцігістамінныя прэпараты. Адпраўляючыся ў далёкія краіны, рэкамендавала б пракансультавацца са сваім тэрапеўтам або алерголагам, калі стаіце ў яго на ўліку. Сустракаецца крыжаваная алергія, і толькі спецыяліст можа падказаць, ці варта рызыкаваць, або лепш устрымацца ад ужывання ўсяго новага і нязвыклага.

— Ці раілі б вы адмаўляцца ад нацыянальных традыцый у харчаванні і прытрымлівацца, скажам, міжземнаморскай кухні, якая лічыцца вельмі здаровай?

— Міжземнаморская кухня, безумоўна, вельмі карысная. Там шмат гародніны, садавіны, зеляніны, бабовых, рыбы, морапрадуктаў, аліўкавага алею. І чаму б не пазычаць нейкія стравы, спосабы іх прыгатавання, калі для гэтага ёсць умовы і фінансавыя магчымасці? З любой кухні свету можна нешта браць на заметку, каб разнастаіць рацыён. Камусьці падабаецца грузінскае хачапуры, нехта любіць японскія сушы. Аднак зусім адмаўляцца ад нацыянальнай кухні няварта. У беларускай кухні дастаткова простых і карысных страў з буракоў, капусты, агуркоў, бульбы, мяса, ягад, грыбоў, малака, кісламалочных прадуктаў.

Каму падыходзяць дыеты?

— Сярод дзясяткаў існуючых дыет ці ёсць тыя, якія вы лічыце зусім бяспечнымі і маглі б рэкамендаваць?

— Слова «дыета» мае на ўвазе некаторыя асаблівасці ў прыгатаванні ежы, часу прыёму, абмежаванні ў наборы спажываных прадуктаў. Звычайна дыеты прызначаюцца спецыялістамі разам з медыкаметозным лячэннем тым пацыентам, у якіх ёсць праблемы з сардэчна-сасудзістай сістэмай, ЖКТ, ЦНС і гэтак далей. Хтосьці не пераносіць, напрыклад, глютэн і бялок злакаў, хтосьці малочны цукар і малочны тлушч. Каб не абвастраць наяўныя парушэнні ў арганізме, рэкамендуецца выконваць правілы харчавання. Што датычыцца дыет для пахудзення, ачышчэння арганізма, то пры вялікім жаданні можна пасядзець тыдзень на якой-небудзь з іх, але перш чым праводзіць такі эксперымент, лепш усё ж абследавацца і параіцца з доктарам. Значна эфектыўней для здароўя перагледзець свае звычкі ў харчаванні, наладзіць паўнавартаснае, рацыянальнае сілкаванне: памяняць тэхналогію гатавання страў, адмовіцца ад фаст-фуду, паменшыць аб’ём порцый і павялічыць колькасць прыёмаў ежы, наладзіць пітны рэжым, асноўны прыём ежы завяршаць за тры гадзіны да сну, больш рухацца. Трэба памятаць: калі нейкая дыета дала добры вынік суседцы ці знаёмай, не факт, што яна падыдзе вам. Часам пры жорсткіх абмежаваннях у ежы зніжэнне масы цела надыходзіць дастаткова хутка. Але як толькі чалавек вяртаецца да ранейшага рацыёну, часцей за ўсё ён набірае яшчэ большую вагу.

— Лішняя вага заўсёды паказвае на праблемы са здароўем?

— У тым выпадку, калі чалавек правільна сілкуецца, у яго нармальная рухальная актыўнасць, ён выконвае пітны рэжым, і пры гэтым пакутуе ад лішняй вагі, у яго, несумненна, ёсць нейкія парушэнні ў арганізме.

— Калі чалавек вырашыў скінуць лішнія кілаграмы, якога алгарытму ён павінен прытрымлівацца? 

— Перш за ўсё пайсці да ўчастковага тэрапеўта, здаць неабходныя аналізы, прайсці абследаванні, пракансультавацца з профільнымі лекарамі і пасля гэтага прыступаць да карэкцыі вагі. Часам спецыялісты прызначаюць медыкаметозную падтрымку, а потым дыетолагі даюць рэкамендацыі па харчаванні. Ну, і зразумела, нельга забываць аб фізічнай нагрузцы.

Слухаць сябе і раіцца са спецыялістамі 

— Правільней харчавацца па запатрабаванні, калі прачынаецца апетыт, ці сілкавацца ў адны і тыя ж гадзіны, прытрымліваючыся рэжыму?

— На мой погляд, гэта вельмі індывідуальна. Кожны чалавек выпрацоўвае свой алгарытм харчавання з улікам асаблівасцяў працы, звычак, сямейных традыцый, наяўных захворванняў. Ёсць спецыялісты, якія лічаць: трэба слухаць свой арганізм і есці, калі ён гэтага патрабуе, а ёсць прыхільнікі рэжыму. Відавочна, што сістэма размеркавання сутачнага рацыёну на сняданак, абед і вячэру больш апраўдана, чым аднаразовы прыём ежы. Ёсць апалагеты дробнага харчавання. Але калі сілкавацца на працягу дня пяць разоў замест трох, то аб’ёмы порцый трэба зменшыць.

— Вы праціўніца або прыхільніца інтэрвальнага, лячэбнага галаданняў?

— Любое галаданне павінна праводзіцца пад кантролем спецыяліста. Устрыманне ад ежы на працягу 14-16 гадзін, не кажучы ўжо пра больш працяглыя тэрміны, — досыць сур’ёзны стрэс для арганізма, і ніхто дакладна не скажа, як ён на яго прарэагуе, якія будуць у яго наступствы. У кагосьці можа абвастрыцца жоўцекамянёвая хвароба, гастрыт, язва, праблемы з ныркамі.

— Сёння ва ўсім свеце ўсё больш папулярным становіцца вегетарыянства. На ваш погляд, гэта добры трэнд?

— Навукай даказана: адмова ад ужывання ежы жывёльнага паходжання прыводзіць да памяншэння памеру галаўнога мозгу і незваротных змен у нырках і печані. Больш дапушчальна, калі людзі, адмаўляючыся ад мяса і рыбы, пакідаюць у рацыёне хаця б малочныя прадукты і яйкі.

— Як вы ставіцеся да паасобнага харчавання, да харчавання па групе крыві?

— Некаторыя спалучэнні прадуктаў, безумоўна, больш карысныя, а некаторыя менш. Аднак арганізм уладкваваны так, што можа адначасова выпрацоўваць ферменты, здольныя расшчапляць тлушчы, бялкі, вугляводы. Каб не зламаць вельмі складаны механізм унутры сябе, трэба беражліва да яго ставіцца і не здзяйсняць, паўтару, рэвалюцыйных змен. Што датычыцца харчавання па групе крыві, то можна здаць аналізы і высветліць, якія прадукты хутчэй за ўсё могуць справакаваць алергію і з улікам гэтай інфармацыі ўнесці карэктывы ў свой рацыён.

Ва ўсім ведаць меру

— Нярэдка чуеш: «Не магу выпіць за дзень тры літры вадкасці. Зусім не хочацца». Ці трэба прымушаць сябе выконваць пітны рэжым, калі арганізм «не сігналіць» з нагоды гэтага?

— Трэба. Мінімальная колькасць вадкасці для чалавека вызначаецца зыходзячы з разліку 30 мл/кг вагі (пры адсутнасці супрацьпаказанняў). Падчас фізічнай нагрузкі, у гарачую пару года гэты паказчык павялічваецца да 45-50 мл/ кг вагі. Не менш за палову ад агульнага аб’ёму вадкасці павінна складаць вада. Спажываць вадкасць трэба патроху на працягу дня. Пераважней піць у прамежках паміж прыёмамі ежы, а не адразу пасля іх. 

— Часта чуеш выказванні аб непатрэбнасці малака даросламу арганізму і нават яго шкоднасці. Вы з гэтым згодны?

— Не. Бялок і тлушч малака добра засвойваюцца. Ёсць дарослыя, арганізм якіх добра рэагуе на гэты прадукт. Які ж сэнс ад яго адмаўляцца? У некаторых людзей з узростам зніжаецца актыўнасць ферменту — лактазы, і праз гэта малако не засвойваецца, чаму і ўзнікае пачуццё дыскамфорту. У гэтых выпадках малако можна замяніць кісламалочнымі прадуктамі — кефірам, ражанкай, сыраваткай, ёгуртам, ацыдафілінам.

— Цукар і соль называюць часта «белай смерцю». Колькі дапушчальна з’ядаць іх у дзень? Чаму, не гледзячы на іх шкоднасць для здароўя, яны змяшчаюцца ў складзе практычна ўсіх прамысловых прадуктаў?

— Вытворцы працуюць над гэтай праблемай, на прылаўках ёсць айчынныя прадукты без выкарыстання цукру і солі. Хаця іх асартымент пакуль, безумоўна, не вельмі шырокі. У дзень трэба спажываць 2-4 г солі і ўсяго 15 г цукру — таго, які кладзеце ў каву, і ў складзе прысмакаў ды заправы.

— Ці трэба прымаць сінтэтычныя вітаміны?

— Трэба, але пасля таго, як вызначыце вітамінавы статут арганізму і пракансультуецеся ў лекара.

— Ці ёсць у вас, Марына Валянцінаўна, назіранні наконт таго, як змяняецца харчаванне беларусаў?

— Некаторыя пазітыўныя перамены намеціліся. Многія адмаўляюцца ад фаст-фуду, п’юць дастатковую колькасць вадкасці, пераглядаюць спосабы прыгатавання страў, выкарыстоўваючы замест патэльняў параваркі і мультываркі. Хаця працаваць яшчэ ёсць над чым. Анкетаванне, якое праводзілася ў некаторых дзіцячых санаторыях, паказала: у сем’ях нярэдка на сняданак з’ядаюць толькі макароны і сасіску. Гэта не самая лепшая звычка, якая закладваецца ў сям’і.

Вольга ПАКЛОНСКАЯ 

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

У БДУ 82 % залічаных на першы курс набралі 300 балаў і больш.

Калейдаскоп

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму.