Вы тут

Чаму варта схадзіць на «Пачупкі» ў РТБД?


Дзіця прыходзіць з раю. Там цёпла і светла, сытна і спакойна — пад аховай мамы. Усміхаецца... На угд-здымках відаць, як дробненькая пясчынка ператвараецца ў дзіцятка, якое спіць, падціснуўшы тварык ручкай. І ўсё было добра, але нейкая сіла растурбавала і прымусіла выйсці ў такі незразумелы свет — з абсалютнага святла, таму па жыцці чалавек ідзе, пераадольваючы цемру, нібыта адшуквае іскрынкі страчанага раю. Нараджэнне — шок для маленькага чалавека. І калі б не мамін голас...


Голас, спевы — падмурак спектакля «Пачупкі», прадстаўленага ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі. Менавіта беларускі фальклор з радзіннымі песнямі ды калыханкамі задае і развіццё дзеі, і эмацыянальны складнік, і тон філасофскіх разваг пра сэнс прыходу чалавека ў жыццё. Да іх схіляе атмасфера спектакля, створанага рэжысёрам Яўгенам Карнягам: без слоў, праз пластыку акцёраў ды вонкавы вобраз, дзякуючы мінімалістычнаму афармленню задаецца пэўны ўзровень абстракцыі. Няма канкрэтнага сюжэта, няма драматургічнай асновы ў выглядзе тэксту, які прамаўляецца. Ёсць спевы і рухі, з якіх паўстаюць асобныя мікрагісторыі, — як прапанова ад аўтара паразважаць і выбудаваць сюжэт ды ўласнае ўспрыманне ўбачанага.

Таму што ў кожнага свая гісторыя прыходу ў свет, свая сувязь з маці і адносіны з бацькам альбо боль за ўласных дзяцей, якія аднойчы прыйшлі ў свет, — дзеля чаго? Якая тэма можа быць больш трапяткой, чым адносіны з маці? З той, якая любіць, загадзя рыхтуе калыску для немаўляці, выхоўвае на цацках ці добрых кніжках, люляе і ахінае пяшчотай з думкамі пра лепшую долю для дзіцяці. Ці з той, якая стараецца пазбавіць дзіця турбот, але свет непрадказальны і не абяцае бесклапотнага існавання: нават браты, народжаныя ў адной сям'і, падзяліць якіх, здаецца, немагчыма, могуць быць небяспечнымі адзін для другога. А колькі дзіцячых жахаў нас могуць суправаджаць па жыцці, ствараючы праблемы ўжо ў дарослым узросце! Ды і маці бываюць розныя: адна панічна баіцца страціць дзіця, а другая ў той час гатовая яад яго пазбавіцца ці кінуць, каб уладкоўваць сваё існаванне. І нават калі маці няма, калі яе замяняе бацька, — застаецца нябачная знітаванасць з асобай, вобраз якой так ці інакш будзе ўплываць на лёс дзіцяці. Розныя абліччы маці, розныя значэнні гэтага слова ад простага да высокага, адпаведна, розныя пачуцці. Кожны з нас — дарослых і самастойных — па-сутнасці працягвае заставацца дзіцем са сваім скарбам малечых успамінаў і мар.

І яны скажуць сваё слова, калі не адразу, то пасля спектакля будуць падказваць сэнс яго частак. Глядач — саўдзельнік дзеі, хоць і застаецца на месцы. Падчас прагляду працуе яго інтэлект, думка, душа, уяўленне, фантазія. Рэчы, дзіцячыя цацкі, дэталі — як падказкі ад стваральнікаў, у які бок рухацца і разважаць. Ключыкі, дзякуючы якім можна пераадольваць уласныя часавыя межы. Кожны прысутны выбудоўвае ўласную гісторыю — і кожная мае права быць, кожная будзе правільнай, цікавай, адметнай. «Пачупкі» — назва сімвалічная, гэта як тыя самыя вяроўкі, на якіх гайдаецца калыска, а ў тэатральным варыянце раскручваецца і сінтэзуецца думка. Пазнавальны аўтарскі почырк Карняга, вядомы знаўцам і аматарам тэатра, неаднаразова адзначаны на фестывалях і конкурсах прафесійнымі прэміямі, у тым ліку нацыянальнай тэатральнай, яго спектаклі адзначалі як за рэжысуру, так і за эксперымент.

Дагэтуль у тым жа тэатры ідуць яго спектаклі, адзін з іх — «Шлюб з ветрам», прэм'ера якога выбухнула напрыканцы 2019 года: сямейна-абрадавыя беларускія народныя песні, каханне, вяселле, надзеі на шчасце ў канцэптуальным выяўленні праз чорнае афармленне, дзе ў белым была толькі нявеста — надзейная і моцная, гатовая вынесці на сабе ўсё гэтае няпростае жыццё. «Пачупкі» — нібыта асобная гісторыя, хоць і сувязь прасачыць можна: у выніку шлюбу з'яўляецца дзіця. Да таго ж фальклор, стылістыка, вобразнае вырашэнне — хто бачыў папярэдні спектакль, цяпер здзіўляцца не будзе. А хто прыйшоў упершыню на «Пачупкі», адкрые для сябе тэатр алегорый, сімвалаў, метафар. Тэатр, які гаворыць пра вельмі тонкія інтымныя рэчы і нараджае здагадкі і думкі, якія так жа ціха і беражліва захаваеш у сабе — як агеньчык святла, якое так патрэбнае кожнаму з нас.

І тут яно ёсць. Парадокс: усё чорнае, але цемра не здаецца татальнай. На сцэне самыя яркія моманты, падсвечаныя знутры, больш выразна паўстаюць у змроку глядзельнай залы — цудоўны эфект. Агульнае афармленне і чорны фон іх толькі падкрэслівае (мастачка Таццяна Нерсісян). Гэта моманты, звязаныя з самім чалавекам і развіццём яго душы — спачатку дзіцячай, пасля ў вострыя моманты дарослых перажыванняў ды спрэчак з наканаванасцю лёсу, бо ва ўмоўнай бессюжэтнасці насамрэч зафіксаваныя тры этапы, што праходзіць чалавек на зямлі: нараджэнне, жыццё і смерць. «Чорнае на чорным», як часта кажуць пра гэты спектакль, — хутчэй наўмысна спрошчанае вызначэнне. Бо пра розныя адценні чорнага, пра яго бязмежнасць і касмічнасць, неспазнанасць і канцэптуалізм спрачаюцца з часоў «Чорнага квадрата» Малевіча. Спектакль «Пачупкі» пашырае наша ўспрыманне чорнага, бо за ім вечнасць, бесперапынны кругаварот нараджэння і існавання чалавечых душ, якія мільгаюць нібыта іскрынкі-зорачкі ў неспазнаным Сусвеце. Чорная прастора «Пачупак» такая ж жывая, як Сусвет з яго галактыкамі, сузор'ямі і асобнымі планетамі: яна дыхае, рухаецца, поўніцца ценямі-зданямі, трансфармуецца і патанае ў гуках — іх рытмічнае чаргаванне здаецца часам рытмічным грукатам сэрца. Акцёрскі ансамбль з дванаццаці выканаўцаў працуе як адзіны арганізм: кожны рух адточаны, кожны гук трапны. А стыльны чорны — адметнасць, якая ў спалучэнні з фальклорам і рытмам, што задае музычнае афармленне (праца Кацярыны Аверкавай), адразу ж сінтэзуюць канцэнтраваную эмоцыю, здольную агаломшыць ды загіпнатызаваць гледача. А пад гіпнозам уключаюцца такія глыбіні падсвядомасці, а ў іх столькі адценняў...

І зноў голас. Гэта мяне клічуць? Ці я клічу?.. Мамачка, ты? На адлегласці адчуваеш, як цяпер патрэбна тваё цяпло? Ведаю, ты можаш. Ты заўсёды магла наталіць. Выцягнуць з цемры ў часы выпрабаванняў, навучыць веры. Нават пасля хваробы ў сваім нямоглым стане працягваеш любіць. І шкадуеш, каб лішні раз не напружваць. Гаруеш-сумуеш, калі не бачымся. Не можаш сказаць, а я адчуваю, як табе балюча, але хочацца-хочацца-хочацца жыць. Дыхаць. Быць. Спадзявацца на працяг. Бо, які пакручасты ні выпадаў бы нам лёс, у ім ёсць моманты, напоўненыя святлом. Яны трымаюць і не дазваляюць растварыцца ў бессэнсоўнасці. Мая любая, усё, што магу і раблю, — з думкай пра цябе. Маё святло...

А ў нядзелечку параненечку

На небе зазвінела.

Сам Гасподзь ідзець,

ключыкі нясець,

Неба адмыкае.

А кума стаіць, дзіцятка дзяржыць,

У Бога шчасця просіць:

«А дай жа. Божа, гэтаму дзіцяці

Тры шчаслівых долі:

І хлебавую, і грашовую,

А трэцюю вянчальную».

Ларыса ЦІМОШЫК

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

У БДУ 82 % залічаных на першы курс набралі 300 балаў і больш.

Калейдаскоп

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму.