Вы тут

Без тэрміну даўнасці: факты генацыду ў адным выданні


Мінск — Масква — так пазначаны адрас выдання праекта «Без тэрміну даўнасці», серыі кніг, у якіх сабраны дакументальныя сведчанні пра генацыд, пра здзекі захопнікаў у Вялікую Айчынную вайну з народа Беларусі.


Пабачыў свет том, прысвечаны Брэсцкай вобласці. У падзагалоўку: «Без тэрміна даўнасці: злачынствы нацыстаў і іх памагатых супраць мірнага насельніцтва на акупіраванай тэрыторыі БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны». 

Над зборам дакументальных матэрыялаў для «брэсцкага тома» шчыравалі Дэпартамент па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь, Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў, Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці, Занальны архіў у г. Баранавічы, Цэнтральны архіў Камітэта Дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі, Асацыяцыя гісторыкаў Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі «Саюзная ініцыятыва памяці і згоды». 

Сярод іншых уступных зваротаў да чытача ёсць і словы Акадэміка-сакратара Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянаьнай акадэміі навук Беларусі, доктара гістарычных навук, акадэміка Аляксандра Кавалені: «На жаль, метастазы фальсіфікацый ўсё болей актыўна ўкараняюцца ў свядомасць падрастаючага пакалення краін Захаду і постсавецкай прасторы. Шмат намаганняў прыкладваецца, каб укараніць гістарычнае невуцтва і нанесці жорсткі ўдар нашчадкам пераможцаў, умацаваць супрацьстаянне народаў, пасеяць варажнечу і недавер паміж людзьмі. З гістарычнай памяці сціраюцца ўспаміны пра савецкага салдата як пра вызваліцеля і выратавальніка Еўропы. 

Важна адзначыць, што ў Беларусі ніколі не спынялася вывучэнне гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Мы ганарымся тым, што гэта вывучэнне ішло эвалюцыйным шляхам, без “перапісвання” гістарычнай праўды. Вучоныя, архівісты і краязнаўцы выяўлялі новыя факты і дакументы, дапаўнялі і ўдакладнялі гераічны летапіс нашай ваеннай гісторыі, якую пачалі пісаць відавочцы і ўдзельнікі той страшнай вайны...»

Гартаеш старонкі выдання — і валасы дыбам становяцца ад бязмежжа фактаў па знішчэнні людзей. З першых дзён вайны фашысты стралялі, палілі — забівалі самымі рознымі спосабамі. «Вынаходніцтвам» вылюдкаў не было ніякіх межаў. Толькі ўвосень 1942 года былі расстраляны яўрэі ў г.п. Дамачава — болей 2700 чалавек, гета «А» г. Бяроза — 3500 чалавек, г. Кобрына — 4250, г.п. Антопаль — каля 2500, г. Іванава — 1500, в. Лахва Лунінецкага раёна — каля 2000, Лунінец — каля 3000, в. Кажан-Гарадок Лунінецкага раёна — болей 900 чалавек. 15-18 кастрычніка 1942 года знішчана гета ў Брэсце — каля 17 000 чалавек. 29 кастрычніка — 1 лістапада 1942 года ў адпаведнасці з асабістым загадам Гімлера ліквідавана апошняе буйнае гета на тэрыторыі рэйхскамісарыята «Украіна» — у г. Пінску (каля 18 000 чалавек). На тэрыторыі Брэсцкай вобласці былі арганізаваны канцэнтрацыйныя лагеры, лагеры ваеннапалонных і грамадзянскага насельніцтва. У раёне станцыі Лясная Баранавіцкага раёна ў створаным у верасні 1941 года лагеры загінула па розных падліках ад 30 да 55 тысяч чалавек. Для знішчэння арыштаваных ў Калдычэва (каля Баранавіч) выкарыстоўваліся «газенвагены» (душагубкі). Тут сістэмна праводзіліся масавыя расстрэлы. Усяго за перыяд з сакавіка 1942 па чэрвень 1944 гг. у Калдычэва знішчана каля 22 000 чалвек — яўрэяў, беларусаў, палякаў, рускіх. На ўскраіне вёскі Леплеўка расстраляны 53 выхаванцы Дамачаўскага дзіцячага дома. Узрост большасці дзяцей — ад 5 да 9 гадоў. А колькі вёсак разам з мірнымі жыхарамі было спалена!.. 

Акты, пратаколы, паказанні сведкаў, іншыя дакументы — гэта дакументы, якія і праз дзесяцігоддзі, праз стагоддзі пераканаўча будуць даводзіць праўду. І гэтая праўда, з якой спрычыніліся нашы прашчуры, урок на сёння і на будучыню, яскравая падказка, які выбар рабіць у станўленні нашай дзяржавы, у станаўленні грамадства. Архівісты краіны пры падтрымцы расійскіх калег у Год гістарычнай памяці зрабілі выключна важную і патрэбную ўсім нам працу. 

Мікола БЕРЛЕЖ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

У БДУ 82 % залічаных на першы курс набралі 300 балаў і больш.

Калейдаскоп

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму.