Вы тут

Шыманскі: Трапіўшы ў штат «Звязды», я быў на сёмым небе ад шчасця!


У розныя гады ў «Звяздзе» працавалі вядомыя пісьменнікі і мовазнаўцы, друкаваліся класікі беларускай літаратуры. У штаце найстарэйшай рэспубліканскай газеты знаходзіліся і тыя, каго праз некаторы час назавуць патрыярхамі беларускай журналістыкі. Сярод іх — вядомы публіцыст і пісьменнік Міхаіл Шыманскі.


Ён аддаў журналістыцы звыш 70 гадоў. Друкавацца пачаў у адзін з няпростых перыядаў — у 1940-я. І цяпер, ужо даўно будучы на заслужаным адпачынку, працягвае працаваць са словам. З-пад пяра заслужанага работніка культуры БССР, члена Саюза пісьменнікаў Беларусі, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва выйшла каля 30 кніг. Па сцэнарыях Міхаіла Шыманскага знята некалькі дакументальных фільмаў. Напярэдадні юбілею газеты мы сустрэліся з Міхаілам Мікалаевічам, згадалі яго працу ў «Звяздзе» і пагаварылі пра ролю журналістыкі ў сучасным грамадстве.

— Міхаіл Мікалаевіч, хто паўплываў на ваша рашэнне звязаць свой лёс з журналістыкай?

— Мая маці. У дзяцінстве яна чытала мне цудоўныя вершы рускіх паэтаў, якія вывучыла ў бежанцах пад Царыцынам. З трапяткім хваляваннем я ўспрымаў паэтычныя вобразы. Так у мяне нараджалася любоў да мастацкага слова. Дагэтуль люблю, паважаю, цаню слова, а значыць, і кнігу. Такі мой настрой перайшоў у апантаную любоў да журналістыкі. Газетныя радкі на мяне ўздзейнічалі нейкай магічнай сілай. Мая журналістыка пачалася з нясцерпнага жадання што-небудзь напісаць у бярозаўскую раёнку «Пламя». Спрабаваў, перапісваў, пакутаваў, доўга не рашаўся адправіць маленькую заметку ў рэдакцыю. Адправіўшы, не мог прычакаць. І такі цуд — надрукавалі! Ды яшчэ за маім подпісам. Бярозаўская раённая газета, якая пасля называлася «Маяк» (такую назву носіць дагэтуль), стала маім першым працоўным месцам.

— А як вам удалося трапіць у штат найбольш папулярнай і ўплывовай па тым часе газеты «Звязда»?

— Мой творчы шлях у рэдакцыі найстарэйшай і вельмі заслужанай газеты пачаўся ў 1959 годзе і працягваўся 11 гадоў. Час немалы і ў маім журналісцкім лёсе надзвычай адказны, цікавы. У «Звязду» я прыйшоў ужо з журналісцкім вопытам. Да гэтага тры гады праходзіў тэрміновую ваенную службу ў Валагодскай вобласці, на Кольскім паўвостраве, у Кемераўскай вобласці, і ўсюды супрацоўнічаў з рэдакцыямі акруговых ваенных газет, дасылаў матэрыялы пра службу сваю і таварышаў. Калі звальняўся ў запас, з рэдакцыі акруговай газеты мяне пасылалі ў Львоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча, але камандзір нашай роты адгаварыў мяне, аргументаваўшы гэта тым, што ўсё жыццё прыйдзецца стаяць у вайсковым страі, і параіў паступаць на аддзяленне журналістыкі філфака Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Паступіў! На лекцыі пахадзіў, здаецца, месяц, паслухаў, чаму нас вучаць і, не знайшоўшы канкрэтнай журналістыкі, смела і рашуча пайшоў у «Звязду». У рэдакцыі мяне сустрэлі цёпла і добразычліва. Прывялі ў аддзел прамысловасці, будаўніцтва і транспарту — пачалася рэальная журналістыка. Спачатку пазаштатным карэспандэнтам, на трэцім курсе мяне ўзялі ў штат літсупрацоўнікам.

— Для студэнта — вялікі гонар...

— Безумоўна! Памятаю, як Барыс Міцкевіч, які выкладаў у нас замежную літаратуру, павіншаваў мяне з такой важнай падзеяй у жыцці і спытаў, які ў мяне будзе заробак. Адказаў, што не ведаю. Бясконца адданы журналістыцы, я тады не надаваў асаблівага значэння матэрыяльным пытанням. Трапіўшы ў штат «Звязды», я быў на сёмым небе ад шчасця!

— Што найбольш запомнілася з перыяду працы ў найстарэйшай рэспубліканскай газеце?

— Гэта быў перыяд, калі творчыя сілы рэдакцыі былі вялікія. Імёны «звяздоўцаў» добра ведалі чытачы: Барыс Стральцоў, Раіса Самусенкава, Зіновій Прыгодзіч... Не толькі талент, але і поўная самааддача ў рабоце, прага творчага пошуку, высокая асабістая адказнасць, добрасумленнасць, павага да чытачоў і іншае, што вызначае сутнасць журналістыкі, былі ўласцівы маім калегам па «Звяздзе». Галоўны рэдактар Васіль Пыжкоў рабіў усё, што мог, каб пастаянна ісці ў нагу з жыццём. На рэдакцыйных лятучках ён патрабаваў ад нас, супрацоўнікаў, асвятляць вострыя тэмы. Некаторыя пасля абураліся, што рэдактар патрабуе немагчымага, бо кожны больш-менш крытычны матэрыял патрабаваў узгаднення ў ЦК. Пыжкоў заахвочваў творчы пошук. Ім нават была распрацавана чатырохбальная сістэма ацэнкі матэрыялаў — ад «дрэнна» да «выдатна». Яшчэ Васіль Андрэевіч быў проста неўтаймаваны (у лепшым сэнсе гэтага слова) наконт загалоўкаў. Калі назву матэрыялу не прымаў, а такое здаралася часта, на тэксце адзначаў: «Прадаставіць 5/8/10 варыянтаў загалоўкаў!» Ён хутка выбіраў адзін, яшчэ тры-чатыры падкрэсліваў і раіў захоўваць асобна. Аркушы з гэтымі загалоўкамі я складваў у спецыяльную папку (за час работы ў «Звяздзе» іх назбіралася сотні), і ў далейшым мне ўдавалася хутка і лёгка падрыхтаваць менавіта такі загаловак, які адразу прымаў Пыжкоў.

— Пра журналісцкія эксперыменты Васіля Пыжкова хадзілі легенды...

— Некаторыя з іх былі даволі смелыя, арыгінальныя і, безумоўна, інавацыйныя ў беларускім друку. У прыватнасці, Васіль Андрэевіч стварыў у «Звяздзе» аддзел чацвёртай паласы, гэтым самым паламаўшы афіцыйна ўзаконеную структуру газеты. Задачу паставіў канкрэтную і адпаведную: чацвёртая паласа, хоць па ліку была і апошняя ў «Звяздзе», павінна быць самай цікавай, змястоўнай, каб захапіць як мага больш чытачоў. Менавіта з ёй звязвалі надзеі па павелічэнні падпісчыкаў. Наколькі памятаю, чытачы годна адзначылі гэтую творчую задумку рэдакцыі. Многія пісалі, што чытаць газету пачынаюць з чацвёртай паласы.

— А куды тагачасныя «звяздоўцы» ездзілі ў камандзіроўкі?

— У асноўным па Беларусі. У маім журналісцкім лёсе адметную ролю сыграў Салігорск. У 1963 годзе, выконваючы адпаведную пастанову ЦК КПБ і Савета Міністраў рэспублікі, «Звязда» арганізавала свой спецвыпуск на будаўніцтве чарговага Салігорскага калійнага камбіната. Работа надзвычай адказная і складаная, бо яна непасрэдна датычылася «Вялікай хіміі», якая тады многае вызначала ў эканоміцы Савецкага Саюза. «Звязда» сваім словам садзейнічала паспяховаму будаўніцтву і своечасоваму ўводу ў строй новага гіганта калійнай прамысловасці ў Беларусі, якому ўдзялялася выключная ўвага ў самім ЦК КПСС. Ці трэба казаць, што для газеты значыла арганізацыя гэтага спецвыпуску, адказным за які прызначылі мяне? Рэгулярна спяшаўся з Мінска ў Салігорск, дзе без перапынку хадзіў па велізарнай будоўлі, гутарыў з многімі людзьмі — напрыканцы дня ледзь перастаўляў ногі. А потым ляцеў у Мінск, каб хутчэй усё напісаць, выдаць чарговы нумар спецвыпуску і своечасова прывезці яго ў Салігорск. Цяпер, калі ўспамінаю той час, не верыцца, як вытрымаў. Вопыт «Звязды» быў высока ацэнены ЦК КПБ і Саветам Міністраў. Мяне ў ліку перадавікоў узнагародзілі граматай Вярхоўнага Савета БССР. Галоўны рэдактар адной раённай газеты па маіх спецвыпусках напісаў і паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю.

— Вы працавалі побач з легендамі беларускай журналістыкі. Ці ахвотна яны дзяліліся вопытам з маладымі супрацоўнікамі?

— Самыя прыемныя і памятныя ўспаміны — пра журналіста Аляксандра Матусевіча. У вайну ён быў актыўным удзельнікам Мінскага падполля. Разам з маладым журналістам Рыгорам Страшко знішчыў агента СД, вернага слугу фашыстаў Фабіяна Акінчыца. Калі ў 1958 годзе быў створаны Саюз журналістаў СССР, Матусевіча абралі адказным сакратаром рэспубліканскага праўлення творчай арганізацыі. У рэдакцыі «Звязды» нашы працоўныя кабінеты знаходзіліся побач. І зараз бачу дзядзьку Алеся, як мы яго называлі, перад сабой: валасы на галаве белыя як снег — ад перажытага, а вочы іскрыстыя, у іх яшчэ шмат жыццёвага запалу. Заходзіць да мяне ў кабінет, цікавіцца, над чым працую. Я толькі што вярнуўся з калгаса, вычытваў надрукаваны на машынцы тэкст. «Можна паглядзець?» — пытаецца дзядзька Алесь. Як жа адмовіць, хоць вельмі хвалююся. Ён уважліва чытае мой матэрыял і кажа: «Адчуваецца, што душа ў вас вясковая. І начэй сваіх для гэтага не шкадавалі. У свае маладыя гады я таксама так рабіў. Беражыце, братка, сваю любоў да вёскі, да зямлі-карміцелькі, бо яе лёгка страціць у вялікім горадзе». Інтэлігентны, тактоўны, душэўны дзядзька Алесь усіх супрацоўнікаў «Звязды» называў на «вы» і па бацькоўскім імені. Для нас ён быў прыкладам ва ўсім.

— Сучаснаму пакаленню журналістаў ёсць у чым раўняцца і на вас: вялікі журналісцкі вопыт, у тым ліку ў «Звяздзе» і адной з найбольш папулярных у Саюзе «Известиях», 29 напісаных кніг... Што пажадаеце цяперашнім акулам пяра, якім даводзіцца працаваць у даволі няпросты час?

— Журналістыка, як і само жыццё, пастаянна мяняецца. Цяперашнія СМІ, галоўным чынам, маюць аператыўны, інфармацыйны характар, даволі рашучы і рэзкі, бо гэтага патрабуюць выклікі часу. Наша краіна падвяргаецца пастаяннаму санкцыйнаму ціску, існуе пагроза суверэнітэту і незалежнасці краіны. Многія палітыкі на Захадзе ўсяляк спрабуюць перапісаць гісторыю Вялікай Айчыннай вайны, фальсіфікуюць праўду. І самае абуральнае — за мяжой нацысты дзейнічаюць нахабна і агрэсіўна, у тым ліку і ў суседніх з намі краінах. Беларусы не маўчаць, цяперашняя журналістыка — на пярэднім краі барацьбы з нацызмам і экстрэмізмам. Кожны супрацоўнік дзяржаўных СМІ павінен мець сваю цвёрдую грамадзянскую пазіцыю. Яна і ў тым, каб ведаць і шанаваць наша гераічнае мінулае, упэўнена глядзець у будучыню, любіць і мацаваць родную Беларусь.

Вераніка КАНЮТА

Фота Яўгена ПЯСЕЦКАГА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Дапамогуць бружмель і бацвінне. Якія прадукты варта дадаць у рацыён цяпер, каб умацаваць імунітэт да зімы?

Дапамогуць бружмель і бацвінне. Якія прадукты варта дадаць у рацыён цяпер, каб умацаваць імунітэт да зімы?

Сёння даказана, што лісце морквы, радыскі, рэпы і буракоў карыснае не менш за караняплоды.

Грамадства

Ваша дзіця піша вершы? Абавязкова растлумачце яму пра інтэлектуальную ўласнасць

Ваша дзіця піша вершы? Абавязкова растлумачце яму пра інтэлектуальную ўласнасць

Якія перавагі можа прынесці дзецям інтэлектуальная ўласнасць, расказалі ў НЦІУ.

Грамадства

Вогненныя вёскі. Нельга забыць. Кожны трэці Докшыцкага краю

Вогненныя вёскі. Нельга забыць. Кожны трэці Докшыцкага краю

Сёстры Хатыні... Колькі іх на тэрыторыі Беларусі? Гэту лічбу даследчыкі дакладна не могуць вывесці і сёння.